Chiều ngày 09/6/2026, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF 2026), các đại biểu đã tham gia chuỗi thảo luận gồm: Phiên đối thoại về bối cảnh chiến lược đang thay đổi và cạnh tranh giữa các nước lớn, Phiên toàn thể thứ hai với chủ đề “Thúc đẩy các sáng kiến của ASEAN về phòng ngừa xung đột” và Phiên toàn thể thứ ba “Ứng dụng AI tại ASEAN: Không để ai bị bỏ lại phía sau”. Xuyên suốt các phiên thảo luận, các diễn giả nhấn mạnh rằng trong một thế giới ngày càng bất định, ASEAN cần đồng thời củng cố năng lực phòng ngừa xung đột, duy trì lòng tin chiến lược và tận dụng hiệu quả các công nghệ mới nhằm bảo đảm hòa bình, ổn định và phát triển bền vững cho khu vực.
Thúc đẩy đối thoại, củng cố đồng thuận và hỗ trợ các nỗ lực phòng ngừa xung đột của ASEAN
Phiên Đối thoại về bối cảnh chiến lược đang thay đổi và cạnh tranh giữa các nước lớn, dưới sự điều phối của TS. Nguyễn Hùng Sơn - Giám đốc Học viện Ngoại giao đã tập trung phân tích những tác động của cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đối với môi trường an ninh và phát triển của khu vực.
Trao đổi tại phiên đối thoại, Giáo sư Yan Xuetong (Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc) đã nhấn mạnh rằng sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách thức vận hành của kinh tế, xã hội và quan hệ quốc tế; đồng thời, tạo ra những thách thức mới đối với ổn định chiến lược toàn cầu. Theo đó, AI không chỉ được ứng dụng trong các lĩnh vực dân sự mà còn có thể tác động đến năng lực quân sự, làm gia tăng nguy cơ cạnh tranh giữa các nước lớn. Trong bối cảnh đó, việc duy trì đối thoại, thúc đẩy các cơ chế xây dựng lòng tin và hướng tới một trạng thái ổn định chiến lược được xem là yếu tố quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ leo thang căng thẳng.
Liên hệ với ASEAN, Giáo sư Yan Xuetong cho rằng sự phát triển của công nghệ đang làm thay đổi cách nhìn truyền thống về địa lý và không gian chiến lược. Quan hệ giữa các quốc gia ngày nay không còn được định hình hoàn toàn bởi địa lý mà ngày càng chịu tác động bởi các mạng lưới công nghệ và kết nối số. Trước thực tế đó, ASEAN cần duy trì cách tiếp cận cân bằng, linh hoạt và thực dụng nhằm tận dụng các cơ hội từ cả hai hệ sinh thái công nghệ lớn của thế giới.
Trả lời các câu hỏi từ đại biểu, Giáo sư Yan Xuetong đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong kỷ nguyên AI. Theo đó, thách thức lớn nhất đối với các quốc gia không phải là việc sở hữu công nghệ tiên tiến nhất mà là năng lực chuẩn bị nguồn nhân lực đủ khả năng thích ứng với những thay đổi do AI tạo ra. Vì vậy, cải cách giáo dục, phát triển kỹ năng số và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ của thế hệ trẻ cần trở thành ưu tiên chiến lược của các quốc gia ASEAN trong thời gian tới.
Phiên toàn thể thứ hai với chủ đề “Thúc đẩy các sáng kiến của ASEAN về phòng ngừa xung đột” đã tập trung thảo luận về các giải pháp nhằm duy trì hòa bình và ổn định trong bối cảnh thế giới ngày càng bất định. Điều phối phiên thảo luận, bà Gillian Bird - Đại sứ Australia tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng ASEAN đang đứng trước những thách thức an ninh ngày càng phức tạp, đòi hỏi các quốc gia phải tiếp tục đầu tư cho đối thoại, xây dựng lòng tin và tăng cường các cơ chế hợp tác dựa trên luật lệ. Theo Đại sứ Australia tại Việt Nam, khả năng phòng ngừa xung đột hiệu quả phụ thuộc trước hết vào việc duy trì các kênh trao đổi cởi mở và bảo đảm các khác biệt được quản lý thông qua đối thoại thay vì đối đầu.
Từ góc nhìn của Liên Hợp Quốc, bà Izumi Nakamitsu - Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc kiêm Đại diện cấp cao về Giải trừ quân bị, cho rằng cộng đồng quốc tế cần chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy phòng ngừa. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của các cơ chế cảnh báo sớm, quản lý rủi ro và xây dựng lòng tin nhằm ngăn chặn xung đột ngay từ giai đoạn đầu; đồng thời, khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của ASEAN trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác đa phương tại khu vực.
Chia sẻ kinh nghiệm từ Philippines, ông Isidro L. Purisima - Thứ trưởng Thường trực Văn phòng Cố vấn Tổng thống về Hòa bình, Hòa giải và Thống nhất, nhấn mạnh rằng hòa bình bền vững không thể đạt được chỉ thông qua các biện pháp an ninh. Theo đó, việc giải quyết tận gốc các nguyên nhân dẫn tới xung đột đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng quản trị và tăng cường sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ và thanh niên.
Ở góc độ cơ quan nghị viện, TS. Chem Widhya, Tổng Thư ký Hội đồng Liên nghị viện các quốc gia ASEAN (AIPA), khẳng định luật pháp quốc tế và nguyên tắc thượng tôn pháp luật tiếp tục là nền tảng của hòa bình khu vực; qua đó, cho rằng ngoại giao nghị viện có thể đóng vai trò cầu nối quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại, củng cố đồng thuận và hỗ trợ các nỗ lực phòng ngừa xung đột của ASEAN.
Bảo đảm sự cân bằng giữa tốc độ phát triển công nghệ và yêu cầu quản trị rủi ro
Phiên toàn thể thứ ba với chủ đề “Ứng dụng AI tại ASEAN: Không để ai bị bỏ lại phía sau” đặt trọng tâm vào một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng trong tương lai. Trong thông điệp ghi hình gửi tới Diễn đàn, Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun nhấn mạnh rằng AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng đối với kinh tế và xã hội toàn cầu. Ông khẳng định Hàn Quốc sẵn sàng tăng cường hợp tác với ASEAN trong phát triển hạ tầng số, đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhằm bảo đảm mọi quốc gia đều có thể tiếp cận và hưởng lợi từ tiến bộ công nghệ.
Trao đổi tại phiên thảo luận, TS. Mehdi Snene - Cố vấn Cấp cao cho Đặc phái viên của Tổng Thư ký Liên hợp quốc, Văn phòng Liên hợp quốc về Công nghệ số và Công nghệ mới nổi cho rằng AI không chỉ là một công nghệ mới mà đang trở thành hạ tầng nền tảng của nền kinh tế tương lai. Theo ông, để khai thác hiệu quả tiềm năng của AI, các quốc gia cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm sự cân bằng giữa tốc độ phát triển công nghệ và yêu cầu quản trị rủi ro.
Từ góc độ chính sách, TS. Nguyễn Anh Dương - Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và Hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh rằng ASEAN cần chủ động xây dựng các khuôn khổ quản trị phù hợp để tận dụng các lợi ích kinh tế do AI mang lại, đồng thời giảm thiểu các nguy cơ liên quan đến khoảng cách phát triển, năng lực tiếp cận công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực giữa các quốc gia thành viên.
Bên cạnh đó, bà Leonie Mader - Chuyên gia Trí tuệ nhân tạo, Quỹ Konrad-Adenauer (KAS) cho rằng việc phổ cập AI phải gắn với mục tiêu bao trùm và lấy con người làm trung tâm. Nếu không có các chính sách phù hợp, công nghệ có thể làm gia tăng khoảng cách giữa các nhóm xã hội thay vì tạo ra cơ hội phát triển đồng đều.
Đồng quan điểm này, ông Darmain Segaran - Giám đốc Chính sách AI, Văn phòng Quốc gia về AI, Malaysia nhấn mạnh rằng hợp tác khu vực sẽ là yếu tố quyết định giúp ASEAN tận dụng được những lợi ích của AI và việc tăng cường kết nối giữa chính phủ, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu sẽ góp phần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động hơn cho toàn khu vực.
Phiên thảo luận cũng ghi nhận những khuyến nghị từ thanh niên ASEAN thông qua Tuyên bố Thanh niên ASEAN: Khát vọng 2030. Đại diện thanh niên khu vực kêu gọi ASEAN tiếp tục thúc đẩy hòa bình, tăng cường chuyển đổi số, đẩy mạnh chuyển đổi xanh và mở rộng cơ hội tham gia của thanh niên vào quá trình hoạch định chính sách; qua đó, bảo đảm rằng các quyết sách của ASEAN phản ánh đầy đủ hơn nguyện vọng của thế hệ tương lai.
Thông qua chuỗi thảo luận, các đại biểu cùng chia sẻ nhận định rằng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, các thách thức an ninh phi truyền thống và những đột phá công nghệ đang diễn ra đồng thời, ASEAN cần tiếp tục củng cố năng lực phòng ngừa xung đột, tăng cường lòng tin chiến lược và thúc đẩy chuyển đổi số bao trùm. Đây không chỉ là điều kiện để nâng cao năng lực tự cường của khu vực mà còn là nền tảng để ASEAN tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình.