Chuyển đổi kỹ thuật số và cạnh tranh trong lĩnh vực tài chính

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG DUNG (Học viện Ngân hàng)

TÓM TẮT:

Chuyển đổi kỹ thuật số đã mở ra thị trường dịch vụ tài chính cho các nhà cung cấp mới, cả các doanh nghiệp mới nổi được gọi là fintech và gần đây là các công ty công nghệ lớn. Loại thứ hai có tiềm năng phá vỡ rất lớn trong bối cảnh cạnh tranh do quy mô và đặc điểm của hệ sinh thái kỹ thuật số mà chúng tích hợp các dịch vụ tài chính. Bài viết này tóm lược phạm vi của sự tích hợp này, một phần phụ thuộc vào khuôn khổ quản lý tài chính, các quy tắc về tiếp cận dữ liệu và chính sách cạnh tranh.

Từ khóa: kỹ thuật số, tài chính, chuyển đổi kỹ thuật số, công ty công nghệ.

1. Giới thiệu

Chuyển đổi số đã làm thay đổi công nghệ và môi trường cạnh tranh. Việc tạo ra, lưu trữ và chuyển giao thông tin là yếu tố cốt lõi của hoạt động của khu vực tài chính. Các yêu cầu và nợ phải trả tài chính của khách hàng được ghi lại dưới dạng các bit dữ liệu, các khoản thanh toán và giao dịch diễn ra thông qua các luồng thông tin và việc phân tích dữ liệu cho phép các tổ chức tài chính đánh giá tốt hơn mức độ tín nhiệm của những người đi vay tiềm năng. Đây chỉ là một số ví dụ cho thấy mức độ hoạt động của ngành tài chính, ngay từ đầu, dựa trên việc xử lý thông tin. Làn sóng áp dụng ICT đầu tiên này cho phép các hoạt động n phức tạp được xử lý ngày càng hiệu quả hơn. Quy mô kinh tế lớn hơn do tự động hóa đã thúc đẩy khu vực tài chính tiến tới tham gia vào các hoạt động mua bán và sáp nhập để tận dụng lợi thế của việc tăng hiệu quả. Đằng sau những thay đổi này là 3 tiến bộ công nghệ chính: (i) mạng băng thông rộng và thiết bị di động thông minh, (ii) dịch vụ điện toán đám mây và (iii) khai thác các bộ dữ liệu lớn và sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Việc mở rộng mạng điện thoại cố định và mạng băng rộng di động cũng như việc áp dụng rộng rãi các thiết bị thông minh đã dẫn đến sự xuất hiện của các kênh phân phối và dịch vụ khách hàng mới - trước hết là các trang web ngân hàng điện tử, sau đó là các ứng dụng ngân hàng di động. Người tiêu dùng, những người đã quen với sự nhanh chóng, phổ biến và đơn giản trong các dịch vụ kỹ thuật số như truyền thông xã hội và thương mại điện tử, đã sẵn sàng sử dụng các kênh mới này cho các hoạt động hàng ngày của họ. Từ góc độ cạnh tranh, các trang web trực tuyến và ứng dụng dành cho thiết bị di động cho phép các nhà cung cấp nhắm mục tiêu đến các thị trường rộng lớn hơn, hưởng lợi từ quy mô kinh tế mà không cần phải triển khai và duy trì mạng lưới, chi nhánh rộng khắp. Điều này mang lại cơ hội mà các nhà cung cấp dịch vụ tài chính mới đang khai thác với mô hình phân phối kỹ thuật số rõ rệt. Các kênh kỹ thuật số cũng có xu hướng cải thiện khả năng so sánh của các sản phẩm và dịch vụ được cung cấp bởi các nhà cung cấp khác nhau, cũng như giảm chi phí mà người tiêu dùng phải chịu khi chuyển đổi từ nhà cung cấp này sang nhà cung cấp khác. Ngoài khả năng kết nối lâu dài được cung cấp bởi các mạng băng thông rộng và thiết bị di động, một trong những tiến bộ công nghệ lớn khác giải thích sự chuyển đổi kỹ thuật số là sức mạnh tính toán ngày càng tăng và rẻ hơn, một điều kiện cần thiết để xử lý khối lượng hoạt động đã tăng theo cấp số nhân trong kỷ nguyên kỹ thuật số. Điện toán đám mây mang lại hiệu quả, tính linh hoạt và khả năng mở rộng cao hơn so với các hệ thống tập trung truyền thống. Các công ty có thể tiêu thụ dung lượng phần mềm và điện toán theo yêu cầu, do đó được hưởng lợi từ quy mô kinh tế từ đám mây, bất kể quy mô cá nhân của họ. Việc thay thế đầu tư vốn bằng chi phí hoạt động này đã làm giảm một trong những rào cản gia nhập thị trường như các dịch vụ tài chính chuyên sử dụng CNTT-TT.

Tiến bộ công nghệ vĩ đại thứ ba đã góp phần vào quá trình chuyển đổi kỹ thuật số - việc khai thác các bộ dữ liệu lớn và sử dụng trí tuệ nhân tạo - có liên quan trực tiếp đến các bộ trước đó. Sự tương tác giữa các công ty và người tiêu dùng thông qua các kênh kỹ thuật số đã tạo ra một sự bùng nổ thực sự về lượng dữ liệu có sẵn, trong khi khả năng tính toán tăng lên đáng kể có nghĩa là giờ đây nó có thể được xử lý và khai thác bằng các công cụ dự đoán mới. Đã có rất nhiều trường hợp sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực tài chính, những trường hợp đó sẽ chỉ tăng lên theo thời gian. Tác động cạnh tranh của tất cả những thay đổi này có thể về mặt lý thuyết là đi theo các hướng khác nhau. Một mặt, các nhà cung cấp trên thị trường đã có một lượng lớn dữ liệu tài chính của khách hàng và có thể mang lại cho họ lợi thế hơn nữa. Mặt khác, sự sẵn có của các nguồn dữ liệu mới có thể cho phép những người chơi mới có được thông tin theo những cách khác có liên quan để cạnh tranh trên thị trường dịch vụ tài chính. Đây là lý do tại sao sự tập trung hoặc phân phối dữ liệu trong toàn bộ nền kinh tế - kỹ thuật số và các điều kiện về khả năng truy cập và khả năng sử dụng của nó có ảnh hưởng lớn đến bối cảnh cạnh tranh.

2. Tích hợp trong chuyển đổi số

Từ việc tách chuỗi giá trị đến sự tích hợp của nó trong hệ sinh thái kỹ thuật số. Các công ty mới tận dụng cơ hội của quá trình chuyển đổi kỹ thuật số để thâm nhập vào lĩnh vực tài chính đã được biết đến với tên gọi fintechs. Các công ty mới nổi này có xu hướng chuyên môn hóa một sản phẩm hoặc dịch vụ tài chính cụ thể, đôi khi cũng nhắm đến một phân khúc khách hàng cụ thể. Đây là nơi tập trung phần lớn các hoạt động fintech, cùng với các dịch vụ liên quan đến tín dụng không dựa trên việc nhận tiền gửi hoặc các ứng dụng giúp khách hàng quản lý tài chính cá nhân của họ. Bằng cách chuyên về một sản phẩm hoặc dịch vụ tài chính cụ thể, các công ty fintech đã tách chuỗi giá trị ngành ngân hàng vốn được thống nhất theo truyền thống theo mô hình ngân hàng toàn cầu nhằm thỏa mãn nhu cầu tài chính tổng thể của khách hàng. Trong môi trường mới này, các ngân hàng và những người chơi mới khác là những đối thủ cạnh tranh trong các yếu tố riêng lẻ của chuỗi giá trị trong khi ngày càng hợp tác với nhau trong các lĩnh vực khác. Trong một số trường hợp, các fintech cung cấp công nghệ và giải pháp của họ cho các ngân hàng, trong khi trong những trường hợp khác, các ngân hàng đã kết hợp các sản phẩm và dịch vụ của bên thứ ba theo đúng giá trị mà họ cung cấp cho khách hàng. Việc kết hợp các dịch vụ tài chính trong hệ sinh thái kỹ thuật số có thể có khả năng thay đổi cấu trúc của khu vực tài chính. Lý do là vì hệ sinh thái kỹ thuật số của các công ty công nghệ lớn đã có hàng triệu người dùng tích cực, cũng như có một loạt đặc điểm mang lại cho họ sức mạnh nhất định trên các thị trường mà họ hoạt động và giúp họ xâm nhập vào những thị trường mới.

Các hiệu ứng mạng của hệ sinh thái kỹ thuật số là cả trực tiếp và gián tiếp. Nguyên nhân bắt nguồn từ những dịch vụ cho phép người dùng kết nối và tương tác với nhau, giống như các nền tảng truyền thông xã hội vẫn làm. Loại thứ hai xuất hiện trong các thị trường đóng vai trò trung gian giữa các loại đại lý khác nhau, chẳng hạn như người tiêu dùng và nhà cung cấp trong nền tảng thương mại điện tử hoặc nhà phát triển và người dùng trong cửa hàng ứng dụng dành cho thiết bị di động. Hiệu ứng mạng có nghĩa là khi một dịch vụ tiếp cận một số lượng người dùng quan trọng nhất định, công ty được hưởng lợi từ một vòng phản hồi tích cực tạo điều kiện tập trung thị. Hệ sinh thái kỹ thuật số cũng có các sản phẩm và dịch vụ, do bản chất của chúng, đóng vai trò như những người gác cổng hoặc điểm thâm nhập vào các thị trường liên quan.

Khía cạnh quan trọng thứ ba cần thiết để hiểu được sức mạnh của hệ sinh thái kỹ thuật số là các sản phẩm và dịch vụ của họ tạo ra, tổng hợp và khai thác lượng lớn dữ liệu người dùng. Điều này mang lại cho họ một lợi thế cạnh tranh vì một số lý do. Thứ nhất, việc tích lũy dữ liệu thích hợp cho phép họ hưởng lợi từ hiệu quả học tập hoặc hiệu quả kinh tế năng động theo quy mô, ngày càng nâng cao chất lượng dịch vụ mà họ cung cấp. Thứ hai, vì dữ liệu thu được trong việc cung cấp một dịch vụ có thể được sử dụng lại để phát triển và/hoặc phân phối các sản phẩm và dịch vụ khác, các công ty này cũng được hưởng lợi từ tính kinh tế theo phạm vi. Cuối cùng, dữ liệu có thể có tác dụng khóa đối với người dùng, vì việc cá nhân hóa và lưu trữ dữ liệu cá nhân trong một dịch vụ có thể làm tăng chi phí chuyển đổi từ nhà cung cấp này sang nhà cung cấp khác.

Những đặc điểm của hệ sinh thái kỹ thuật số này tạo ra nhiều sức mạnh tổng hợp trong các sản phẩm và dịch vụ mà chúng bao gồm. Kết quả là, các hệ sinh thái không chỉ bổ sung các dịch vụ để có thêm các nguồn doanh thu trực tiếp mới, mà còn củng cố hệ sinh thái nói chung bằng cách thu hút người dùng mới và kết nối họ hơn nữa, đảm bảo quyền kiểm soát các thị trường chính và tạo ra các nguồn dữ liệu mới. Dịch vụ tài chính có thể đóng nhiều vai trò khác nhau trên cơ sở không độc quyền trong hệ sinh thái kỹ thuật số. Việc đưa các dịch vụ tài chính vào các hệ sinh thái kỹ thuật số, về bản chất, có xu hướng tập trung thị trường có thể làm thay đổi mạnh mẽ cấu trúc hiện tại của khu vực tài chính.

Trong bất kỳ trường hợp nào, tác động sẽ phụ thuộc vào mức độ mà các dịch vụ tài chính được tích hợp vào hệ sinh thái kỹ thuật số của các công ty công nghệ lớn, vào mức độ tham gia của các công ty này vào việc cung cấp dịch vụ cuối cùng và vào khả năng của các tổ chức tài chính để phát triển các đề xuất giá trị khác biệt của riêng mình, phản ánh một số đặc điểm của hệ sinh thái kỹ thuật số được nêu ở trên. Những biến số này phụ thuộc vào một số yếu tố bên ngoài tương đối nhất định, chẳng hạn như quy định và chính sách cạnh tranh. Gánh nặng của các quy định tài chính cản trở sự xâm nhập của các hệ sinh thái kỹ thuật số vào các dịch vụ đó phải tuân theo các quy tắc khắt khe hơn với các tác động đối với toàn thể thực thể nhà cung cấp. Mặc dù vậy, các quy định mới bao gồm thanh toán và truy cập dữ liệu giúp các đối thủ cạnh tranh mới dễ dàng thâm nhập vào một số dịch vụ tài chính nhất định. Vai trò của chính sách cạnh tranh có thể được giải thích bởi vị trí thống trị của các công ty công nghệ lớn trong một số thị trường kỹ thuật số. Điều này khiến họ phải chịu sự giám sát của các cơ quan quản lý cạnh tranh và có thể dẫn đến những hạn chế đối với các hoạt động mà họ sử dụng để can thiệp vào các thị trường mới.

3. Vai trò của quy định

Các ngân hàng phải tuân theo các quy định khác không liên quan trực tiếp đến vai trò của họ với tư cách là người nhận tiền gửi, mặc dù các quy định này có thể nặng nề và đòi hỏi cao về mặt tuân thủ. Điều quan trọng là phải hiểu rằng các quy định này không liên quan đến các mối quan tâm về ổn định tài chính đằng sau tất cả các quy định ngân hàng, cũng không ràng buộc về bản chất đối với hoạt động tài chính. Các nhà chức trách khai thác cơ sở hạ tầng của các ngân hàng và vai trò chủ chốt của các ngân hàng này trong các luồng thanh toán của nền kinh tế để theo đuổi các mục tiêu khác nhau không liên quan đặc biệt đến lĩnh vực ngân hàng. Trong bài viết này, chúng tôi chủ yếu quan tâm đến dòng quy định có liên quan đến lĩnh vực tài chính và theo đuổi các mục tiêu cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng. Chúng có bản chất khác với các quy định liên quan đến ổn định tài chính và phòng chống rửa tiền. Trong trường hợp này, mục đích là đảm bảo các nhà cung cấp dịch vụ tài chính hoạt động hiệu quả và họ không hưởng lợi quá mức từ sự bất cân xứng thông tin vốn có trong các hoạt động trung gian tài chính.

Tất nhiên, tất cả các quy định này đều có liên quan với nhau: chúng bổ sung cho nhau, tương tác và yêu cầu sự cân bằng. Ổn định tài chính và cạnh tranh dường như là 2 mục tiêu trái ngược nhau: việc chú trọng quá mức vào cạnh tranh có thể gây nguy hiểm cho các đối thủ cạnh tranh yếu nhất, dẫn đến phá sản và bất ổn, trong khi quá chú trọng vào sự ổn định có thể dẫn đến sự kém hiệu quả, có thể gây ảnh hưởng đến khách hàng của ngân hàng, cả những người gửi tiết kiệm và người đi vay. Tuy nhiên, sự cân bằng giữa 2 mục tiêu này chỉ giới hạn trong ngắn hạn. Về dài hạn, chỉ 1 hệ thống tài chính hiệu quả mới thực sự ổn định. Sự ổn định giả tạo, với mức giá của 1 thị trường cạnh tranh khan hiếm, tạo ra sự yếu kém theo thời gian, dẫn đến suy giảm khả năng thanh toán. Các quy định tập trung vào cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng thường cụ thể đối với từng loại sản phẩm và dịch vụ tài chính, thường không ảnh hưởng đến toàn bộ tổ chức cung cấp dịch vụ, không giống như các quy định về ngân hàng an toàn. Khi chuyển đổi kỹ thuật số đã làm nảy sinh các mô hình kinh doanh và dịch vụ mới, khuôn khổ quy định cũng đã phát triển và mở rộng để giải quyết các rủi ro và bất cân xứng thông tin vốn có đối với các hoạt động mới. Các quy định đối với nền tảng huy động vốn cộng đồng cung cấp 1 ví dụ điển hình về sự phát triển này. Một khuôn khổ quy định tỷ lệ thuận với rủi ro do các hoạt động mới gây ra có thể thúc đẩy sự phát triển của chúng bằng cách cung cấp sự chắc chắn và tự tin hơn cho cả nhà cung cấp và khách hàng tiềm năng. Dịch vụ khởi tạo thanh toán có tác động trực tiếp đến thị trường thanh toán bán lẻ. Khả năng bên thứ ba thực hiện chuyển khoản ngân hàng thay mặt khách hàng có nghĩa là các công cụ thanh toán mới, dựa trên sự di chuyển trực tiếp của tiền giữa các tài khoản, có thể cạnh tranh với thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng trong thanh toán bán lẻ, đặc biệt là trực tuyến. Trong khi sự di chuyển của các khoản tiền tiếp tục diễn ra trong cơ sở hạ tầng ngân hàng, các ngân hàng đánh mất mối quan hệ trực tiếp mà họ có với khách hàng tại thời điểm thanh toán và chỉ trở thành nhà cung cấp cơ sở hạ tầng cơ bản. Trong khi đó, các dịch vụ thông tin tài khoản tổng hợp dữ liệu từ các giao dịch của khách hàng với nhiều đơn vị khác nhau làm tăng khả năng so sánh giữa các dịch vụ tài khoản thanh toán và giảm chi phí cho người tiêu dùng khi chuyển từ nhà cung cấp này sang nhà cung cấp khác bằng cách cung cấp một kho lưu trữ chung các giao dịch của họ.

4. Kết luận

Sự chuyển đổi kỹ thuật số của nền kinh tế đã làm thay đổi hoàn toàn cơ cấu của một số lĩnh vực kinh doanh, từ công nghiệp nội dung sang lĩnh vực bán lẻ. Tác động cũng có thể được nhìn thấy trong lĩnh vực tài chính, mặc dù chậm hơn, một phần do gánh nặng điều tiết tài chính. Các công ty tài chính mới đã bắt đầu cạnh tranh trong các dịch vụ tài chính cụ thể và gần đây, các công ty công nghệ lớn đã bắt đầu kết hợp các sản phẩm tài chính trong hệ sinh thái kỹ thuật số của họ. Sự mở rộng này thể hiện sự gián đoạn tiềm tàng đáng kể đối với lĩnh vực tài chính do quy mô của các công ty này và đặc điểm của hệ sinh thái kỹ thuật số mà họ phát triển.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

  1. R. W. White. (1959). Motivation Reconsidered The Concept of Competence. Psychological Review, 66, 297-333.
  2. A. Wieczorek-Szymanńska. (2015). Reports on Economics and Finance. Bulgaria: HIKARI Ltd.
  3. Mulder, M. (2011). The concept of competence: Blessing or curse? I. Torniainen, S. Mahlamku-Kultanen, P. Nokelainen & P. Ilsley (Eds). Innovations for Competence Management, pp. 11-24. Lahti: Lahti University of Applied Sciences.

DIGITAL TRANSFORMATION AND COMPETITION

IN THE FINANCIAL MARKET

• NGUYEN THI PHUONG DUNG

Banking Academy

ABSTRACT:

Digital transformation has enabled new enterprises including fintech companies and technology firms to enter into the financial services market. Technology firms have great potential to make breakthroughs in the financial service market as they can integrate financial services into their digital ecosystems. This paper presents an overview of the integration of financial services into digital ecosystems, financial management framework, competition policies and data access policies.

Keywords: digital, finance, digital transformation, technology company.

[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 9, tháng 4 năm 2021]