Đây không chỉ là một vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có quy mô lớn mà còn cho thấy thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng khi lợi dụng hoạt động gia công quốc tế để đưa hàng giả vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ nguồn tin quốc tế đến cuộc kiểm tra quy mô lớn
Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, tháng 6/2026, thông qua cơ chế trao đổi nghiệp vụ với HSI, đơn vị đã tiếp nhận thông tin về một đường dây nghi tổ chức gia công giày mang nhãn hiệu Nike tại Việt Nam để xuất khẩu sang Hoa Kỳ.
Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, lực lượng chức năng Việt Nam đã phối hợp với phía Hoa Kỳ khẩn trương xác minh, thu thập tài liệu, đồng thời xây dựng phương án kiểm tra trong điều kiện bảo đảm tuyệt đối bí mật nhằm tránh nguy cơ tẩu tán hàng hóa hoặc xóa dấu vết vi phạm.
Quá trình xác minh cho thấy quy mô vụ việc lớn hơn nhiều so với nhận định ban đầu. Từ khoảng 12.000 đôi giày nghi vấn, cơ quan chức năng phát hiện gần 50.000 sản phẩm và bán thành phẩm liên quan đang được gia công tại cơ sở sản xuất. Đáng chú ý, các sản phẩm được làm giả ở mức độ rất tinh vi, mắt thường gần như không thể phân biệt với hàng chính hãng. Thậm chí, mã xác thực trên từng đôi giày cũng được sao chép từ sản phẩm thật. Điều đáng lo ngại hơn là một phần số hàng hóa này đã được xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ trước khi vụ việc bị phát hiện.
Phát hiện lượng hàng hóa trị giá hơn 100 tỷ đồng
Nhận định số hàng còn lại có nguy cơ tiếp tục được hoàn thiện để xuất khẩu, ngày 16/7/2026, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã ban hành quyết định kiểm tra Công ty MP có trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh. Cuộc kiểm tra được thực hiện với sự phối hợp của Cục A05 (Bộ Công an) và lực lượng công an địa phương.
Tại thời điểm kiểm tra, đoàn công tác phát hiện doanh nghiệp đang sản xuất và lưu giữ số lượng rất lớn giày thành phẩm, bán thành phẩm mang các nhãn hiệu Nike, Nike Air và Air Jordan.
Kết quả kiểm đếm cho thấy có: 25.396 đôi giày thành phẩm mang nhãn hiệu Nike và Air Jordan, trị giá hơn 12,3 tỷ đồng; 20.875 đôi mũ giày; 10.800 đôi đế giày mang dấu hiệu Nike đang trong quá trình hoàn thiện, trị giá hơn 11,2 tỷ đồng.
Theo tính toán của cơ quan chức năng, nếu toàn bộ số hàng hóa này được tiêu thụ theo giá thị trường của sản phẩm chính hãng thì tổng giá trị có thể vượt 100 tỷ đồng. Đây là một trong những vụ phát hiện hàng giả có giá trị lớn nhất liên quan đến lĩnh vực giày dép xuất khẩu trong những năm gần đây.
"Vỏ bọc" gia công quốc tế
Làm việc với đoàn kiểm tra, đại diện doanh nghiệp cho biết toàn bộ hàng hóa được sản xuất theo hợp đồng gia công ký với một đối tác nước ngoài. Theo giải trình, nguyên liệu được phía đối tác cung cấp, doanh nghiệp chỉ thực hiện công đoạn gia công rồi xuất trả thành phẩm.
Doanh nghiệp cũng xuất trình nhiều hồ sơ như hợp đồng gia công, thư điện tử trao đổi với đối tác, tài liệu được cho là giấy ủy quyền sử dụng nhãn hiệu Nike cùng hồ sơ xuất khẩu nhằm chứng minh tính hợp pháp của hoạt động sản xuất.
Đáng chú ý, theo hồ sơ doanh nghiệp cung cấp, từ đầu năm 2026 đến thời điểm kiểm tra, đã có 11 container giày mang nhãn hiệu Nike và Air Jordan được xuất khẩu sang Hoa Kỳ với tổng giá trị khai báo hơn 25,46 tỷ đồng.
Tuy nhiên, kết quả xác minh từ chủ thể quyền đã bác bỏ toàn bộ nội dung giải trình này. Nike Việt Nam cùng Giám đốc cấp cao Bộ phận Li-xăng toàn cầu của Nike Inc. xác nhận chưa từng cấp bất kỳ giấy phép, hợp đồng li-xăng hay văn bản ủy quyền nào cho Công ty MP hoặc các tổ chức liên quan sử dụng nhãn hiệu Nike trong hoạt động sản xuất, kinh doanh
Thủ đoạn mới của tội phạm sở hữu trí tuệ
Theo đánh giá của cơ quan chức năng, vụ việc cho thấy các đối tượng đã lợi dụng mô hình gia công quốc tế để hợp thức hóa quá trình sản xuất, đồng thời sử dụng các tài liệu có dấu hiệu giả mạo nhằm tạo "vỏ bọc" pháp lý khi xuất khẩu hàng hóa.
Nếu trước đây hàng giả chủ yếu được tiêu thụ trong nước thì hiện nay nhiều đường dây đã chuyển sang sản xuất theo đơn hàng xuất khẩu, hướng đến các thị trường có giá trị cao như Hoa Kỳ, châu Âu. Điều này khiến tính chất vi phạm trở nên nghiêm trọng hơn bởi không chỉ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín hàng hóa "Made in Vietnam".
Đặc biệt, việc các sản phẩm giả được làm với chất lượng hoàn thiện rất cao, sao chép cả mã xác thực khiến việc nhận diện bằng cảm quan gần như không còn hiệu quả. Đây cũng là xu hướng đáng lo ngại mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng mở rộng.
Hiệu quả từ hợp tác thực thi xuyên biên giới
Theo Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, kết quả bước đầu của vụ việc khẳng định hiệu quả của cơ chế phối hợp quốc tế trong chia sẻ thông tin, xác minh và xử lý các vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có yếu tố xuyên biên giới.
Ý nghĩa của vụ việc không chỉ nằm ở việc phát hiện một cơ sở sản xuất hàng giả quy mô lớn mà còn giúp cơ quan chức năng nhận diện một phương thức vi phạm mới, có khả năng đã và đang tồn tại ở nhiều nơi với sự tham gia của nhiều tổ chức trong và ngoài nước.
Theo lãnh đạo Cục, việc bóc gỡ được phương thức hoạt động này sẽ tạo cơ sở quan trọng để mở rộng điều tra, ngăn chặn các đường dây tương tự, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu, việc ngăn chặn các hành vi lợi dụng hoạt động gia công để sản xuất hàng giả không chỉ là yêu cầu thực thi pháp luật mà còn là nhiệm vụ bảo vệ môi trường đầu tư và uy tín quốc gia.
Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đều đặt ra yêu cầu cao về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Nếu không kiểm soát chặt chẽ, những vụ việc tương tự có thể ảnh hưởng đến niềm tin của các tập đoàn đa quốc gia đối với năng lực quản lý của Việt Nam, đồng thời tác động tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Hiện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã lập biên bản kiểm tra, áp dụng các biện pháp ngăn chặn theo quy định, đồng thời tiếp tục củng cố hồ sơ, mở rộng xác minh nguồn gốc nguyên liệu, các đối tác nước ngoài và chuỗi giao dịch liên quan. Vụ việc dự kiến sẽ được chuyển sang cơ quan điều tra để tiếp tục làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật và bóc gỡ toàn bộ đường dây vi phạm.