PV: Trước hết xin ông cho biết những điều kiện cơ bản để một doanh nghiệp có thể tham gia hoạt động trên TTCK?
Ông Phạm Công Tham: Hiện tại, trên TTCK Việt Nam, doanh nghiệp có thể tham gia các hoạt động như: phát hành trái phiếu, có thể phát hành trái phiếu công ty, trái phiếu công trình, niêm yết, phát hành cổ phiếu trên TTCK. Điều kiện, để doanh nghiệp được phát hành trái phiếu trên TTCK, công ty phải có vốn điều lệ từ trên 10 tỷ đồng trở lên và làm ăn có lãi trong vòng 2 năm gần nhất; đồng thời ít nhất phải có 50 trái chủ. Điều kiện để doanh nghiệp được niêm yết cổ phiếu trên TTCK, là doanh nghiệp phải hội tụ đầy đủ 3 điều kiện chính: Vốn điều lệ phải đạt mức 5 tỷ đồng trở lên; Làm ăn có lãi trong 2 năm gần nhất và có tối thiểu 50 cổ đông bên ngoài sở hữu tối thiểu 20% cổ phiếu; Đồng thời, các thành viên HĐQT, ban giám đốc, ban kiểm soát phải nắm giữ 50% số cổ phiếu trong thời gian 3 năm kể từ khi niêm yết. Và như vậy, có thể khẳng định rằng với những điều kiện đó, thì hầu hết các doanh nghiệp không có đủ điều kiện để phát hành trái phiếu và tham gia niêm yết cổ phiếu trên TTCK. Mới đây, tại một hội thảo của UBCKNN bàn về vấn đề này, đã có ý kiến đề nghị và được UBCK giải thích, nếu DNNN có các dự án khả thi lớn, có hiệu quả, và làm ăn có lãi cũng như sử dụng công nghệ cao… thì có thể được đặc cách (thiếu điều kiện 50 trái chủ )xem xét để phát hành trái phiếu trên TTCK. Còn lại các công ty cổ phần thì bắt buộc có đủ các điều kiện trên.
PV: Vậy đến nay, Bộ Công nghiệp đã có bao nhiêu doanh nghiệp tham gia hoạt động trên TTCK? Ông có thể cho biết những nét chính về sự tham gia vào TTCK của các doanh nghiệp thuộc Bộ thời gian qua?
Ông Phạm Công Tham: Tính đến nay, Bộ Công nghiệp đã tiến hành cổ phần hoá được trên 150 doanh nghiệp và bộ phận doanh nghiệp trong tổng số hơn 300 DNNN thuộc Bộ, thế nhưng, vẫn chưa có một doanh nghiệp nào tham gia vào TTCK.. Nguyên nhân vì sao? Theo tôi có 2 lý do chính:
Thứ nhất, về phía doanh nghiệp: thực ra về mặt tâm lý, do vẫn quen làm ăn theo cơ chế cũ, (nghĩa là, phần lớn vốn đầu tư phát triển chủ yếu vẫn trông chờ vào Nhà nước dưới hình thức cấp vốn, từ quỹ hỗ trợ phát triển hoặc vay từ hệ thống ngân hàng)…nên doanh nghiệp chưa quan tâm tham gia vào TTCK, một thị trường còn quá mới mẻ và cũng giàu tiềm năng đối với doanh nghiệp Việt Nam.
Thứ hai, về phía cơ chế, chính sách: Điều kiện thực tế hiện nay ở Việt Nam cho thấy, những quy định về điều kiện đối với doanh nghiệp tham gia hoạt động trên TTCK hiện nay còn chưa phù hợp với thực tế, chưa gắn "cổ phần hoá" với quá trình chuẩn bị niêm yết trên TTTCK, nên không khuyến khích được các doanh nghiệp tham gia. Ngay đến cả những doanh nghiệp cổ phần hoá, theo Nghị định 64/CP của Chính phủ cũng không thuộc đối tượng tham gia hoạt động trên TTCK.
PV: Để các doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp Nhà nước thuộc Bộ Công nghiệp nói riêng có thể tham gia hoạt động trên TTCK, Nhà nước cần phải có sửa đổi gì về cơ chế, chính sách?
Ông Phạm Công Tham: Để doanh nghiệp nói chung có đủ điều kiện tham gia niêm yết trên TTCK, theo tôi:
Về phía Nhà nước, cần sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan, tạo hành lang pháp lý để DNNN và các công ty cổ phần có thể tham gia hoạt động trên TTCK. Đặc biệt, trong thời gian tới, Nhà nước cần sửa đổi ngay Nghị định 64/CP về những vấn đề liên quan đến doanh nghiệp cổ phần hoá và nghị định 144/CP về TTCK… nhằm tạo điều kiện cho các DNNN cổ phần hoá có thể tham gia niêm yết trên TTCK ngay sau khi bán đấu giá cổ phần. Đồng thời, phải có cơ chế khuyến khích các DNNN CPH đưa cổ phiếu phát hành lần đầu, được bán đấu giá trên TTCK. Bên cạnh đó, phải tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về TTCK, để người ta thấy rõ vai trò to lớn của TTCK trong việc huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho đầu tư, phát triểnvới chi phí rẻ nhất. Ngoài ra, Chính phủ cần phải đẩy nhanh hơn nữa công tác cổ phần hoá DNNN và có cơ chế để nhiều cổ đông, nhiều nhà đầu tư có thể tham gia đấu giá mua cổ phiếu của các doanh nghiệp cổ phần và đảm bảo đủ số lượng cổ đông cần thiết ngoài công ty để có đủ điều kiện niêm yết trên TTCK.
Về phía doanh nghiệp, cần phải năng động thích ứng với cơ chế mới. Đã đến lúc, doanh nghiệp phải hiểu rằng tham gia TTCK là một yêu cầu khách quan để doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong một nền kinh tế thị trường cạnh tranh. Vì TTCK tạo điều kiện cho doanh nghiệp có cơ hội huy động vốn cho đầu tư và nâng cao uy tín, thương hiệu và vị thế của công ty.
Riêng về phía Bộ Công nghiệp: Chủ trương của Bộ trước đây cũng như hiện nay là khuyến khích và thúc đẩy các tổng công ty và doanh nghiệp trực thuộc tham gia vào TTCK để huy động vốn. Bộ đã có văn bản chỉ đạo một số tổng công ty, nghiên cứu báo cáo Bộ để một số doanh nghiệp xây dựng phương án cổ phần hoá và bán cổ phiếu, kết hợp với niêm yết trên TTCK.
Tuy nhiên, đến nay các tổng công ty vẫn trong giai đoạn nghiên cứu và xây dựng phương án. Để giúp các doanh nghiệp nhận thức đầy đủ, đúng đắn về những lợi ích và vai trò của TTCK trong việc huy động vốn đầu tư trung và dài hạn, nhất là trong điều kiện ngân hàng không đáp ứng được nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp, Bộ Công nghiệp đã tổ chức 02 cuộc hội thảo ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh về TTCK. Kết quả thu được tương đối khả quan. Tuy nhiên, TTCK là một lĩnh vực mới, phức tạp, có rủi ro nên đòi hỏi phải có sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước. Để giúp các doanh nghiệp giảm bớt rủi ro khi tham gia TTCK, UBCKNN đã cấp phép hoạt động cho nhiều công ty chứng khoán và công ty niêm yết. Các công ty này có trách nhiệm tư vấn cho doanh nghiệp trong việc tìm đến nguồn vốn đầu tư hiệu quả nhất, ít rủi ro nhất.
PV: Xin chân thành cảm ơn ông!