Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, chiều 20/10, tại Tổ 2, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị đơn giản hóa thủ tục đầu tư điện lực, cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các nội dung sửa đổi, đánh giá đầy đủ tác động của chính sách, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc sửa đổi Luật Điện lực lần này là cần thiết, nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, nhất là về thủ tục đầu tư điện lực, cơ chế giá điện, mua bán điện trực tiếp và phát triển điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, Luật Điện lực số 61/2024/QH15 mới có hiệu lực từ ngày 1/2/2025, trong khi phạm vi sửa đổi dự kiến tương đối rộng. Vì vậy, cần cân nhắc kỹ để tránh ảnh hưởng đến tính ổn định của chính sách, làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, thậm chí tạo ra khoảng trống pháp lý nếu các văn bản hướng dẫn thi hành chưa được ban hành kịp thời.
“Cần làm rõ mục tiêu là tháo gỡ những vướng mắc trước mắt hay xác lập các nguyên tắc vận hành mới”, Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề và đề nghị cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát thật kỹ, ưu tiên giải quyết những điểm nghẽn cấp bách, nhất là về thủ tục đầu tư điện lực, cơ chế giá điện và mua bán điện trực tiếp; đồng thời đánh giá đầy đủ tác động tổng thể của những chính sách được đề xuất sửa đổi.
Theo Chủ tịch Quốc hội, khi đến Việt Nam tìm hiểu cơ hội đầu tư, các nhà đầu tư thường quan tâm đến ba điều kiện quan trọng là: mặt bằng, đất đai, nguồn nhân lực và khả năng cung cấp đủ điện cho sản xuất, kinh doanh. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh, thu hút đầu tư công nghệ cao, nhu cầu về điện sạch, điện xanh ngày càng lớn. Do đó, việc hoàn thiện pháp luật về điện lực phải vừa tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt, vừa tạo môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo.
Giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, không bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư
Đề cập đến cơ chế giá điện và phân bổ rủi ro, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đây là một trong những nội dung “nhạy cảm nhất” của dự án Luật, có tác động trực tiếp đến Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Theo Chủ tịch Quốc hội, nếu quy định giá hợp đồng mua bán điện phải bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí đầu tư, chi phí tài chính, vận hành, nhiên liệu và lợi nhuận hợp lý thì dễ dẫn đến cách hiểu Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện phải bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư. Vì vậy, cần làm rõ nguyên tắc hình thành giá điện trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. “Không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, EVN hoặc người sử dụng điện”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội cho rằng, chính sách phải bảo đảm lợi ích hợp lý để thu hút các nhà đầu tư tham gia phát triển nguồn điện và hệ thống truyền tải. Tuy nhiên, không thể thiết kế cơ chế theo hướng chuyển toàn bộ rủi ro kinh doanh sang Nhà nước và người sử dụng điện.
Liên quan đến lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng, các vùng, miền và việc áp dụng giá điện theo giờ cao điểm, thấp điểm đối với hộ sinh hoạt, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đánh giá tác động theo những kịch bản cụ thể. Trong đó, cần làm rõ mức thay đổi hóa đơn tiền điện đối với từng nhóm hộ gia đình, tác động đến chi phí sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; đồng thời xây dựng các giải pháp bảo đảm an sinh xã hội phù hợp.
Đối với các đối tượng chính sách, hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn, cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước, tách bạch với cơ chế hình thành giá điện. Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý yêu cầu bảo đảm tính chính xác, minh bạch của hệ thống đo đếm điện năng, để người dân có thể kiểm tra, giám sát lượng điện sử dụng và số tiền phải thanh toán.
Cùng với đó, cần nghiên cứu cơ chế xây dựng, thẩm định khung giá điện bảo đảm tính độc lập, khách quan, tăng cường kiểm soát chi phí và công khai thông tin.
Đơn giản hóa thủ tục đầu tư điện lực nhưng không để phát sinh cơ chế xin - cho
Về thủ tục đầu tư điện lực và lựa chọn nhà đầu tư, Chủ tịch Quốc hội đánh giá tích cực việc dự thảo Luật đề xuất miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với một số dự án thuộc chương trình dự án thực hiện quy hoạch được phê duyệt.
Việc sử dụng giá trúng thầu làm cơ sở ký hợp đồng mua bán điện, không phải tiếp tục đàm phán lại giá, cũng là giải pháp nhằm rút ngắn thời gian triển khai các dự án điện lực. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ tiêu chí xác định các công trình điện cấp bách, khẩn cấp, bảo đảm công khai, minh bạch, tránh lạm dụng cơ chế đặc thù. Các quy định liên quan đến cơ chế đặc thù đối với doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu nhà nước trên 50% cũng cần được cân nhắc kỹ, tránh mở rộng thiếu kiểm soát.
Đồng thời, phân cấp, phân quyền phải gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát và hướng dẫn cụ thể, nhất là trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, những nội dung có thể quy định rõ trong Luật thì cần được thể hiện ngay trong Luật, hạn chế giao quá rộng cho các văn bản dưới luật.
Đối với phát triển thị trường điện cạnh tranh, Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, kể cả các đơn vị bán lẻ điện, là bước tiến cần thiết. Tuy nhiên, phải quy định rõ nguyên tắc xác định và phân bổ đầy đủ chi phí sử dụng lưới điện, điều độ, dự phòng và các dịch vụ hệ thống. “Không chuyển chi phí từ nhóm tham gia mua bán điện trực tiếp sang các khách hàng còn lại”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Đối với chứng chỉ năng lượng tái tạo, cần hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch, nguyên tắc không tính trùng, khả năng liên thông quốc tế và trách nhiệm quản lý, kiểm soát.
Liên quan đến phát triển điện hạt nhân, nhất là công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định chặt chẽ về điều kiện an toàn, năng lực nhà đầu tư và cơ chế giám sát.
Đối với điện gió ngoài khơi, việc bổ sung các quy định về quản lý kết quả khảo sát, ký quỹ và kinh phí tháo dỡ công trình là cần thiết, nhưng phải tiếp tục làm rõ tiêu chí năng lực, trách nhiệm của nhà đầu tư.
Chủ tịch Quốc hội cũng đồng tình với định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong cấp phép hoạt động điện lực, đồng thời lưu ý phải bảo đảm sự đồng bộ giữa các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ điện.
Bảo đảm người dân được tiếp cận nguồn điện ổn định, với giá hợp lý
Nhấn mạnh vai trò thiết yếu của điện đối với đời sống và phát triển kinh tế - xã hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, chính sách điện lực phải hướng đến mục tiêu bảo đảm người dân được tiếp cận nguồn điện an toàn, ổn định, với giá hợp lý. “Dòng đường, dòng điện, dòng nước sẽ tạo ra dòng đời tươi sáng”, Chủ tịch Quốc hội nói, đồng thời nhấn mạnh vai trò của hạ tầng giao thông, nguồn nước và điện năng đối với phát triển sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý, tại một số địa bàn vẫn còn tình trạng người dân phải sử dụng điện qua hình thức câu nối từ hộ khác, dẫn đến giá điện cao, chất lượng điện không ổn định. Do đó, việc sửa đổi Luật phải quan tâm đầy đủ đến quyền lợi của người sử dụng điện, nhất là người dân ở những địa bàn còn khó khăn.
Đối với các doanh nghiệp ngành điện, yêu cầu hoạt động hiệu quả, bảo đảm cân đối tài chính là cần thiết, nhưng đồng thời phải quan tâm đến lợi ích của người dân và doanh nghiệp sử dụng điện.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp tục tổng hợp đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận Tổ và phiên thảo luận Hội trường để nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự án Luật.
Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Điện lực có tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng quốc gia, môi trường đầu tư, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân. Vì vậy, việc sửa đổi phải được cân nhắc thận trọng, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và ổn định lâu dài.