Hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam” do Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Tỉnh ủy Phú Thọ và Bộ Công Thương tổ chức.
Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Bộ Công Thương, tỉnh Phú Thọ cùng hàng trăm đại biểu đến từ các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, hiệp hội, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế. Nội dung thảo luận tập trung vào một câu hỏi đang ngày càng trở nên cấp thiết: làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia đông hơn mà còn đi sâu hơn vào chuỗi sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ “nội địa hóa” đến năng lực của nhà cung ứng
Phát biểu tại Hội thảo, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho rằng công nghiệp hỗ trợ không còn là bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia. Mục tiêu quan trọng là xây dựng được hệ thống doanh nghiệp Việt Nam có năng lực cung ứng ổn định, làm chủ ngày càng nhiều công đoạn có giá trị cao và từng bước trở thành nhà cung ứng cấp một, nhà cung ứng chiến lược hoặc nhà tích hợp hệ thống.
Ở phần kết luận, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đặt vấn đề cụ thể hơn khi yêu cầu chuyển cách tiếp cận từ “nội địa hóa theo tỷ lệ” sang “làm chủ năng lực”, từ hỗ trợ dàn trải sang tập trung theo chuỗi và từ chú trọng thu hút FDI sang sử dụng hiệu quả FDI, tăng liên kết giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp Việt Nam. Đây là một thay đổi đáng chú ý.
Trong thời gian dài, sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ thường được nhìn qua tỷ lệ nội địa hóa. Nhưng tỷ lệ cao chưa hẳn đồng nghĩa doanh nghiệp trong nước đã nắm được những công đoạn có giá trị cao. Một sản phẩm có thể có nhiều linh kiện sản xuất trong nước nhưng những phần quyết định công nghệ, thiết kế, vật liệu, hệ thống điều khiển hoặc sở hữu trí tuệ vẫn ở bên ngoài.
Vì thế, điều quan trọng không chỉ là doanh nghiệp Việt tham gia được bao nhiêu phần trăm vào chuỗi cung ứng, mà là đang làm chủ được những công đoạn nào và ở mức độ nào. Với công nghiệp hỗ trợ, khoảng cách giữa một đơn vị gia công đơn giản và một nhà cung ứng thực thụ nằm ở năng lực chế tạo, độ chính xác, khả năng kiểm soát chất lượng, thiết kế khuôn, xử lý bề mặt, sản xuất điện tử hay tự động hóa. Càng làm chủ được nhiều công đoạn, doanh nghiệp càng có cơ hội tham gia sâu hơn và duy trì vị trí ổn định trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.
CNCTech là một ví dụ cho thấy khá rõ quá trình mở rộng năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Thành lập từ năm 2008, doanh nghiệp hiện phát triển trên ba trụ cột gồm công nghệ sản xuất, giải pháp công nghiệp và logistics, trong đó công nghệ sản xuất giữ vai trò nền tảng. Từ gia công cơ khí chính xác CNC, chế tạo khuôn, ép nhựa, kim loại tấm, khung máy, xử lý bề mặt đến thiết kế - chế tạo máy tự động hóa và sản xuất điện tử theo mô hình ODM/OEM, CNCTech đang từng bước mở rộng phạm vi tham gia trong chuỗi sản xuất.
CNCTech hiện có khoảng 60.000 m² nhà xưởng, 10 nhà máy, hơn 300 trung tâm gia công và máy ép nhựa, cùng các dây chuyền lắp ráp điện tử và SMT. Tuy nhiên, quy mô chỉ phản ánh một phần năng lực. Điều đáng chú ý hơn là khả năng tổ chức nhiều công đoạn trong cùng một hệ thống sản xuất. Với các khách hàng công nghệ cao, nhu cầu thường không dừng ở một chi tiết đơn lẻ mà có thể trải từ khuôn, linh kiện nhựa, chi tiết cơ khí chính xác, bảng mạch đến cụm lắp ráp và thiết bị tự động hóa. Khả năng đảm nhận nhiều khâu trong chuỗi giúp doanh nghiệp nâng dần giá trị cung cấp và tham gia sâu hơn vào quá trình sản xuất của khách hàng.
Từ sản phẩm trưng bày đến năng lực tham gia chuỗi cung ứng
Tại khu vực trưng bày sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, CNCTech giới thiệu các sản phẩm và năng lực sản xuất phục vụ nhiều lĩnh vực có yêu cầu kỹ thuật cao như điện tử, bán dẫn, thiết bị y tế, ô tô và tự động hóa, những ngành đòi hỏi cao về độ chính xác, tính ổn định và khả năng kiểm soát chất lượng.
Nếu chỉ nhìn vào các chi tiết cơ khí hay linh kiện có kích thước khá nhỏ được trưng bày, khó hình dung hết yêu cầu phía sau chúng. Trong công nghiệp hỗ trợ, giá trị không nằm nhiều ở kích thước sản phẩm, mà ở dung sai có thể kiểm soát đến đâu, chất lượng có ổn định qua hàng nghìn hoặc hàng triệu sản phẩm hay không, truy xuất dữ liệu như thế nào và nhà cung cấp có duy trì được khả năng giao hàng trong chuỗi sản xuất toàn cầu hay không.
Các sản phẩm này hiện được CNCTech cung cấp cho doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp FDI và xuất khẩu tới hơn 35 quốc gia, trong đó có các thị trường như Bắc Mỹ, châu Âu và Nhật Bản. Để tham gia được những chuỗi cung ứng này, yêu cầu không chỉ nằm ở việc gia công đúng bản vẽ, mà còn ở khả năng duy trì chất lượng ổn định giữa các lô sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và tiến độ giao hàng của khách hàng.
Đằng sau những linh kiện có kích thước không lớn là cả một hệ thống sản xuất gồm thiết bị, công nghệ, quy trình kiểm soát chất lượng và đội ngũ kỹ thuật. Đây cũng là những yếu tố CNCTech đã tập trung đầu tư trong quá trình mở rộng từ gia công cơ khí chính xác sang chế tạo khuôn, ép nhựa, sản xuất điện tử, tự động hóa và các công đoạn có yêu cầu kỹ thuật cao hơn.
Việc các sản phẩm của CNCTech xuất hiện tại Hội thảo vì thế không chỉ mang ý nghĩa trưng bày. Quan trọng hơn, nó cho thấy một doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước đang từng bước mở rộng phạm vi tham gia trong chuỗi sản xuất, từ cung cấp những chi tiết riêng lẻ đến đảm nhận nhiều công đoạn và nhóm sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao hơn.
Đây cũng là hướng phát triển CNCTech đang theo đuổi khi lấy công nghệ sản xuất làm nền tảng, đồng thời kết nối với các mảng giải pháp công nghiệp và logistics. Mục tiêu không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất, mà từng bước nâng năng lực chế tạo, tăng giá trị của sản phẩm và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước cũng như quốc tế.