PV: Thưa Phó Thủ tướng, năm 2013 được đánh giá tiếp tục là một năm khó khăn với nền kinh tế nước ta, có ý kiến còn cho rằng có lĩnh vực còn khó khăn hơn năm 2012. Vì vậy, hơn bao giờ hết, yêu cầu về việc khẩn trương tái cơ cấu để có sự phát triển mới của nền kinh tế. Xin Phó Thủ tướng cho biết đánh giá của Phó Thủ tướng về vấn đề này?

Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Tôi cho rằng thực hiện tái cơ cấu kinh tế là vấn đề quan trọng hàng đầu của phát triển kinh tế hiện nay. Trong thời gian khá dài, trước áp lực của yêu cầu tăng trưởng và giải quyết việc làm, chúng ta đã phát triển theo chiều rộng dựa vào đầu tư, khai thác tài nguyên mà chưa chú trọng bảo đảm chất lượng tăng trưởng khiến chúng ta đã vấp phải nhiều thách thức, khó khăn. Những điểm yếu mà các quốc gia đang phát triển thường hay gặp phải như bất cập về cơ cấu giữa các ngành, lĩnh vực, về hiệu quả đầu tư, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, khai thác, sử dụng tài nguyên và năng suất lao động xã hội…

Bối cảnh thế giới lâm vào khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế đã tác động không nhỏ đến Việt Nam. Những yếu kém nội tại của nền kinh tế đã tích tụ qua nhiều năm được bộc lộ ngày càng rõ rệt gây bất ổn vĩ mô, tác động tiêu cực đến các cân đối lớn. Trước tình hình đó, tái cơ cấu kinh tế được lựa chọn như một giải pháp quan trọng để tạo động lực cho tăng trưởng cao và bền vững. Chủ trương này đã được Đảng và Nhà nước thông qua, là một quyết sách lớn của đất nước. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế với mục tiêu đến 2020 cơ bản hình thành mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu. Đây là một đề án lớn, có sức tác động mạnh mẽ, toàn diện đến các lĩnh vực của nền kinh tế trên nền tảng yêu cầu về nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của sản phẩm, doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Một lẽ tất yếu là quá trình tái cơ cấu sẽ có những xáo trộn, những mất mát trước mắt, thậm chí Nhà nước có thể phải sử dụng một phần NSNN để tái cơ cấu diễn ra nhanh nhưng có trật tự, mang lại hiệu quả dài hạn. Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ, mức độ cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, sự chậm trễ trong đổi mới để vươn lên đồng nghĩa với việc đang để tuột đi các cơ hội và sự thuận lợi. Để thực hiện tái cơ cấu kinh tế sẽ có rất nhiều việc phải làm khẩn trương, có những khó khăn trở lực đòi hỏi không chỉ Chính phủ mà cả cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học, quản lý cần chung tay, góp sức để tạo ra sức mạnh tổng hợp đưa quá trình tái cơ cấu đạt mục tiêu đề ra.

PV: Được biết, theo sự phân công của Thủ tướng Chính phủ, một trong những lĩnh vực mà Phó Thủ tướng phụ trách là công tác xây dựng thể chế và cải cách thủ tục hành chính, xin ông cho biết cụ thể hơn về tầm quan trọng của công tác xây dựng thể chế và cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ đối với đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế?

Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Công tác xây dựng thể chế, cải cách hành chính mà đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính là tiền đề quan trọng để thực hiện tái cơ cấu kinh tế vì nhiệm vụ này liên quan trực tiếp đến môi trường đầu tư kinh doanh và tạo động lực thúc đẩy kinh tế phát triển.

Có thể nói, thể chế, trong đó có thủ tục hành chính thể hiện phương cách ứng xử của Nhà nước đối với thị trường, cộng đồng doanh nghiệp và đó cũng là những vấn đề tác động tới mọi khía cạnh đời sống xã hội. Xây dựng thể chế và cải cách thủ tục hành chính hướng tới một Nhà nước hiệu lực, hiệu quả trong đó có nhiệm vụ kiến tạo phát triển, áp đặt kỷ luật thị trường lên hoạt động của doanh nghiệp nhằm kích thích sự năng động, sáng tạo của các chủ thể trong nền kinh tế. Mục tiêu của cải cách thủ tục hành chính là để doanh nghiệp đầu tư, sản xuất kinh doanh thuận lợi hơn, tiết kiệm thời gian và chi phí liên quan, chứ không phải để Nhà nước dễ dàng hơn trong công tác quản lý.

Nghị quyết Đại hội XI của Đảng đã khẳng định hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà trọng tâm là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng và cải cách hành chính là một trong ba khâu đột phá chiến lược. Thủ tướng Chính phủ cũng khẳng định công tác xây dựng thể chế và cải cách hành chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Chính phủ trong nhiệm kỳ này và nhiều lần đã thẳng thắn chỉ rõ những bất cập trong xây dựng thể chế, trong thủ tục hành chính là những khuyết điểm trong công tác chỉ đạo, điều hành. Những sai phạm trong hoạt động của một số tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước thời gian qua cũng có nguyên nhân do bất cập của thể chế, đó là những lỗ hổng trong quy định của pháp luật, những hạn chế trong quản lý Nhà nước, đặc biệt là thiếu cơ chế kiểm tra giám sát hữu hiệu, sự chậm trễ trong hoàn thiện hành lang pháp lý trong đầu tư, kinh doanh. Chính vì vậy, năm 2013, Chính phủ sẽ tập trung nâng cao chất lượng xây dựng thể chế, trước hết là trong các lĩnh vực có tác động thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; đặc biệt chú ý tới tính ổn định và dự báo của chính sách; đổi mới, cải tiến quy trình, thủ tục xây dựng thể chế và đánh giá tác động của chính sách tới đời sống xã hội, tạo dựng và củng cố niềm tin của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp, tạo không khí phấn khởi, thông thoáng thúc đẩy hoạt động đầu tư, kinh doanh.

PV: Thưa Phó Thủ tướng, Tạp chí Công Thương là cơ quan thông tin lý luận của Bộ Công Thương, từ cương vị là Phó Thủ tướng và với thực tiễn điều hành của mình, xin Phó Thủ tướng có thể cho biết một vài ý kiến về công tác lý luận của ngành Công Thương trong thời gian sắp tới, khi nền kinh tế nước ta đang chuyển mình bước vào giai đoạn phát triển mới?

Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: Tôi nghĩ rằng câu hỏi này nên dành cho các chuyên gia, các nhà quản lý của Bộ Công Thương mới đúng. Bởi lẽ các đồng chí trực tiếp làm việc, giải quyết, nghiên cứu những vấn đề cụ thể của ngành. Song từ lĩnh vực công tác được phân công và thực tiễn chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, tôi cho rằng công tác lý luận có vai trò hết sức quan trọng trong định hướng phát triển nói chung trong đó có ngành Công Thương, đặc biệt trong giai đoạn đẩy mạnh thực hiện tái cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, toàn diện hơn với những cam kết cao hơn. Có thể nói thực tiễn phong phú và đa dạng trong phát triển ngành Công Thương giai đoạn vừa qua là những bài học quý giá để tiếp tục hoàn thiện công tác lý luận của ngành đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới.

Nói cụ thể hơn, công tác lý luận của ngành phải tập trung vào vấn đề mà Nhà nước cũng như ngành Công Thương đang gặp phải như định vị nền sản xuất và hệ thống doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị của mạng sản xuất khu vực và thế giới; chính sách ngành, chính sách chống độc quyền trong quá trình hội nhập; tác động của các cam kết và hội nhập kinh tế quốc tế trong khu vực (như khu vực mậu dịch tự do ASEAN – Trung Quốc) hoặc những cơ hội hội nhập sâu rộng hơn như Hiệp định xuyên Thái Bình Dương (TPP); phát triển công nghiệp hỗ trợ; mở cửa thị trường, sử dụng những công cụ chính sách cho phép bảo vệ và thúc đẩy sản xuất trong nước… Đó là những vấn đề thực tiễn đang đặt ra khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển cao hơn, tham gia sâu hơn vào sân chơi quốc tế.

Nhân dịp Tạp chí Công Thương được thành lập và xuất bản số đầu tiên, tôi chúc toàn thể cán bộ, phóng viên, biên tập viên và bạn đọc Tạp chí mạnh khỏe và thành công. Chúc Tạp chí Công Thương phát triển mạnh mẽ, xứng đáng là cơ quan thông tin lý luận của ngành, phấn đấu là một trong những tạp chí kinh tế hàng đầu Việt Nam.

Xin trân trọng cảm ơn Phó Thủ tướng đã dành thời gian cho cuộc phỏng vấn rất có ý nghĩa đối với Tạp chí Công Thương.