Đề xuất hệ thống giải pháp góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong hội nhập quốc tế và chuyển đổi số

Bài viết tập trung phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn về hội nhập quốc tế trong bối cảnh chuyển đổi số, thông qua việc nhận diện các biểu hiện cụ thể như lệch chuẩn giá trị văn hóa, xói mòn niềm tin chính trị và sự hình thành không gian dư luận ngoài kiểm soát. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành giữa chính trị học, văn hóa học và truyền thông số, bài viết chỉ ra quá trình hội nhập không chỉ tạo ra cơ hội phát triển, mà còn kéo theo những thách thức mới đối với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Từ đó, đề xuất hệ thống giải pháp góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

Từ khóa: hội nhập quốc tế, xâm nhập mềm, công nghệ số, an ninh tư tưởng - văn hóa, không gian mạng.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, hội nhập quốc tế trở thành xu thế tất yếu, tạo động lực phát triển quan trọng. Đối với Việt Nam, hội nhập toàn diện, sâu rộng gắn với giữ vững độc lập, tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, cùng với cơ hội, hội nhập trong không gian số đặt ra thách thức mới, nổi bật là nguy cơ “xâm nhập mềm” về tư tưởng, văn hóa. Sự phát triển của nền tảng số làm gia tăng tốc độ lan truyền thông tin, giá trị và lối sống vượt qua biên giới, kéo theo nguy cơ lệch chuẩn giá trị, xói mòn niềm tin và xuất hiện biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

2. Một số vấn đề lý luận

Hội nhập quốc tế hiện nay không còn giới hạn trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại hay ngoại giao truyền thống, mà mở rộng sang các lĩnh vực phi truyền thống, đặc biệt là không gian số. Sự phát triển của công nghệ thông tin, internet và các nền tảng số xuyên biên giới đã làm thay đổi căn bản phương thức tương tác giữa các quốc gia, dân tộc và xã hội. Trước bối cảnh đó, hội nhập quốc tế mang tính 2 mặt rõ rệt: vừa tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiếp thu tri thức và giá trị tiến bộ của nhân loại, vừa làm gia tăng mức độ thẩm thấu các giá trị văn hóa, tư tưởng ngoại sinh vào đời sống xã hội trong nước. Do đó, hội nhập quốc tế trong thời đại số không dừng ở khía cạnh mở cửa nền kinh tế, mà còn là quá trình tương tác, cạnh tranh và “va chạm” về hệ giá trị, mô hình phát triển và nền tảng tư tưởng.

2.1. Khái niệm “xâm nhập mềm” về tư tưởng, văn hóa

“Xâm nhập mềm” là một thuật ngữ mới, xuất hiện cùng với quá trình hội nhập quốc tế, và được hiểu là quá trình các yếu tố tư tưởng, giá trị, chuẩn mực và lối sống từ bên ngoài thâm nhập vào một xã hội thông qua các phương thức phi cưỡng chế, gián tiếp, lâu dài, từ đó từng bước tác động đến nhận thức, niềm tin, thái độ và hành vi của con người. Khác với phương thức tác động trực tiếp mang tính áp đặt, “xâm nhập mềm” thường diễn ra dưới dạng “ẩn”, thông qua các sản phẩm văn hóa, nội dung truyền thông, mạng xã hội, giải trí số. Chính đặc tính “mềm” này khiến quá trình xâm nhập trở nên khó nhận diện, khó kiểm soát nhưng lại có sức ảnh hưởng sâu rộng và bền vững.

Với điều kiện hiện nay, ngoài sự lan tỏa các giá trị văn hóa ngoại lai thì quá trình “xâm nhập mềm” còn có thể bị lợi dụng để truyền bá các quan điểm sai trái, xuyên tạc, từng bước làm suy giảm niềm tin chính trị, gây ra hiện tượng “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong nội bộ xã hội. Đây là nguy cơ ảnh hưởng rất lớn tới vấn đề an ninh văn hóa - tư tưởng.

2.2. Vai trò của công nghệ trong lan tỏa tư tưởng, văn hóa

Đứng trước thực tế đó, công nghệ số, nhất là các nền tảng mạng xã hội và hệ sinh thái truyền thông số, đã trở thành môi trường chủ yếu để lan tỏa thông tin, tư tưởng và định hình các giá trị trong xã hội hiện đại. Ưu thế của môi trường này là tính phi biên giới, tính tương tác cao, tốc độ lan truyền nhanh và khả năng cá nhân hóa nội dung. Với các thuật toán đề xuất nội dung của nền tảng số có xu hướng ưu tiên những thông tin gây chú ý, tạo cảm xúc mạnh, từ đó vô hình chung khuyếch đại các nội dung lệch chuẩn, cực đoan hoặc thiếu kiểm chứng. Điều này làm thay đổi cách thức hình thành nhận thức xã hội, khi người tiếp cận không được trang bị định hướng đúng, và không còn bị phụ thuộc vào các kênh thông tin chính thống mà bị chi phối và dẫn dắt bởi các dòng chảy thông tin trên không gian mạng.

Sự phát triển của công nghệ số đã làm mờ ranh giới giữa thông tin chính thống và phi chính thống, giữa thật và giả, giữa tích cực và tiêu cực. Trong điều kiện con người thiếu kỹ năng số và năng lực “miễn dịch thông tin”, một bộ phận người dân, nhất là giới trẻ, rất dễ bị tác động bởi các xu hướng, quan điểm, lối sống lệch chuẩn, không phù hợp.

Như vậy, có thể thấy tính 2 mặt của công nghệ số thể hiện khá rõ nét, một mặt nó là công cụ, là phương thức hữu hiệu để thúc đẩy hội nhập và lan tỏa tri thức, mặt khác là môi trường tiềm ẩn nguy cơ “xâm nhập mềm” về tư tưởng, văn hóa. Điều này đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận toàn diện, vừa biết tận dụng mặt tích cực của công nghệ để lan tỏa, phát triển nhưng cũng phải chủ động kiểm soát và giảm thiểu các tác động tiêu cực đối với nền tảng tư tưởng và văn hóa xã hội.

2.3. Biểu hiệu “xâm nhập mềm” qua nền tảng công nghệ số

(1) Sự du nhập và lệch chuẩn giá trị văn hóa

Một trong những biểu hiện rõ nét nhất của “xâm nhập mềm” là sự lan tỏa nhanh chóng của các giá trị và lối sống ngoại sinh thông qua môi trường số, trong đó đáng chú ý là xu hướng đề cao chủ nghĩa cá nhân cực đoan, lối sống thực dụng và tâm lý hưởng thụ.

Khác với quá trình tiếp biến văn hóa mang tính chọn lọc và thích nghi, sự lan truyền giá trị trên không gian mạng thường diễn ra theo cơ chế “phi chuẩn hóa”, thiếu sự kiểm chứng và định hướng. Các nội dung giải trí, mạng xã hội, người có ảnh hưởng (KOLs) dễ dàng phổ biến những hình mẫu thành công gắn với vật chất, danh vọng, hoặc lối sống tự do tuyệt đối, từ đó làm suy giảm vai trò của các giá trị truyền thống như tinh thần cộng đồng, trách nhiệm xã hội và đạo đức công dân.

Đáng lưu ý, quá trình này không chỉ dừng lại ở tầng bề mặt hành vi, mà từng bước tác động đến hệ quy chiếu giá trị của cá nhân, đặc biệt là giới trẻ - nhóm có mức độ tiếp cận công nghệ cao nhưng khả năng lọc thông tin còn hạn chế. Hệ quả là sự xuất hiện của những biểu hiện lệch chuẩn trong nhận thức và hành vi văn hóa, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa các chuẩn mực truyền thống và thực tiễn đời sống.

(2) Xói mòn niềm tin chính trị

Không gian mạng hiện nay trở thành môi trường thuận lợi cho sự lan truyền của thông tin sai lệch, tin giả và các diễn ngôn mang tính định hướng, trong đó nhiều nội dung có xu hướng xuyên tạc, bóp méo hoặc đơn giản hóa các vấn đề chính trị - xã hội phức tạp.

Một đặc điểm đáng chú ý là các thông tin này thường được “đóng gói” dưới dạng dễ tiếp cận, mang tính cảm xúc cao, đánh vào tâm lý hoài nghi hoặc bất mãn của một bộ phận công chúng. Bên cạnh đó, việc so sánh phiến diện giữa các mô hình phát triển, thể chế chính trị hoặc chính sách công giữa các quốc gia, nếu thiếu bối cảnh lịch sử - xã hội cụ thể, dễ dẫn đến nhận thức lệch lạc và đánh giá thiếu khách quan. Về bản chất, đây là quá trình tác động gián tiếp nhưng có chủ đích vào niềm tin chính trị - một yếu tố cốt lõi bảo đảm sự ổn định của hệ thống chính trị. Khi niềm tin bị xói mòn từng phần, không chỉ ảnh hưởng đến thái độ của người dân đối với chính sách và thể chế, mà còn làm suy giảm tính chính đáng và hiệu lực của quản trị nhà nước trong dài hạn.

(3) Gia tăng hiện tượng “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”

“Xâm nhập mềm” không chỉ tác động từ bên ngoài, mà còn tạo ra những biến đổi từ bên trong nhận thức của cá nhân, dẫn đến nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” về tư tưởng chính trị và hệ giá trị.

Quá trình này thường diễn ra một cách tiệm tiến, thông qua việc tiếp xúc lặp lại với các thông tin, quan điểm hoặc giá trị lệch chuẩn trên không gian mạng. Hệ quả là nhận thức chính trị của cá nhân dần bị định hình theo những khuôn mẫu thiên lệch, thiếu tính phản biện và xa rời nền tảng tư tưởng chính thống. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi xảy ra trong một bộ phận cán bộ, đảng viên hoặc lực lượng trí thức trẻ - những chủ thể có vai trò quan trọng trong định hướng dư luận và phát triển xã hội.

(4) Hình thành không gian dư luận ngoài kiểm soát

Sự phát triển của mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số đã tạo ra một “không gian dư luận” mới, tồn tại song song với hệ thống thông tin chính thống. Trong không gian này, thông tin có thể lan truyền với tốc độ vượt xa khả năng kiểm chứng và phản hồi của các cơ quan chức năng.

Một đặc trưng nổi bật là hiện tượng dẫn dắt dư luận thông qua các chiến dịch truyền thông không chính thức, trong đó các thông tin chưa được kiểm chứng có thể nhanh chóng trở thành “sự thật xã hội” (social fact) trong nhận thức của một bộ phận công chúng. Khi các luồng thông tin này tích tụ và cộng hưởng, chúng có thể tạo ra áp lực dư luận lớn, thậm chí kích hoạt các phản ứng tập thể mang tính cảm xúc.

Trong một số trường hợp, không gian dư luận này có thể trở thành điểm khởi phát của các vấn đề xã hội phức tạp, khi nhận thức sai lệch chuyển hóa thành hành vi thực tế. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với quản trị xã hội trong điều kiện số hóa, khi ranh giới giữa không gian mạng và đời sống thực ngày càng bị xóa nhòa.

Những biểu hiện trên cho thấy “xâm nhập mềm” trong không gian số không phải là hiện tượng đơn lẻ, mà là một quá trình đa chiều, tác động đồng thời đến hệ giá trị văn hóa, niềm tin chính trị và cấu trúc dư luận xã hội. Điểm đáng chú ý là các tác động này thường diễn ra âm thầm, tích lũy và chỉ bộc lộ rõ khi đã đạt đến “ngưỡng” nhất định.

Do đó, việc nhận diện đúng và đầy đủ các biểu hiện của “xâm nhập mềm” không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận, mà còn là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số hiện nay.

3. Tác động đối với an ninh văn hóa - tư tưởng và ổn định chính trị

Một là, tác động đến nền tảng tư tưởng của Đảng

“Xâm nhập mềm” đặt ra thách thức trực tiếp đối với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Khi các quan điểm, giá trị và diễn ngôn thâm nhập vào đời sống xã hội với tần suất cao và dưới nhiều hình thức khác nhau, chúng có thể làm phân tán hệ quy chiếu tư tưởng, tạo ra sự “đa trung tâm” trong nhận thức chính trị. Đáng chú ý, quá trình này không diễn ra theo hướng đối đầu trực diện, mà thông qua sự “xói mòn từ bên trong”, khi một bộ phận người dân tiếp nhận thông tin thiếu chọn lọc, dẫn đến hoài nghi, dao động về lập trường tư tưởng. Nếu không được định hướng kịp thời, điều này có thể làm suy giảm tính thống nhất về nhận thức - yếu tố cốt lõi bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng trong hệ thống chính trị.

Hai là, tác động đến văn hóa chính trị và đạo đức xã hội

Bên cạnh phương diện tư tưởng, “xâm nhập mềm” còn tác động trực tiếp đến văn hóa chính trị và chuẩn mực đạo đức xã hội. Sự lan tỏa của các giá trị lệch chuẩn trên không gian mạng có thể làm biến đổi cách thức nhìn nhận về trách nhiệm công dân, về quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng, cũng như về chuẩn mực hành vi trong đời sống chính trị - xã hội.

Trong môi trường số, khi các hành vi thiếu chuẩn mực dễ dàng được “bình thường hóa” hoặc thậm chí được cổ vũ, nguy cơ suy giảm tính gương mẫu, tính chuẩn mực trong một bộ phận cán bộ, đảng viên cũng gia tăng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của chủ thể thực thi quyền lực, mà còn làm suy yếu nền tảng đạo đức - một trụ cột quan trọng của văn hóa chính trị.

Ba là, tác động đến ổn định chính trị - xã hội

Ở cấp độ rộng hơn, những biến đổi về tư tưởng và giá trị có thể tích tụ và chuyển hóa thành các vấn đề về ổn định chính trị - xã hội. Trong điều kiện thông tin lan truyền nhanh và khó kiểm soát, các nhận thức lệch lạc hoặc thông tin sai lệch có thể nhanh chóng hình thành áp lực dư luận, thậm chí kích hoạt các phản ứng xã hội mang tính dây chuyền. Điểm đáng lưu ý là quá trình này thường diễn ra theo chuỗi: từ tác động đến nhận thức đến hình thành thái độ và dẫn đến hành vi xã hội. Khi các yếu tố này cộng hưởng trong một không gian số có tính lan truyền cao, nguy cơ xuất hiện các “điểm nóng” từ môi trường mạng chuyển hóa sang đời sống thực là hoàn toàn có thể xảy ra.

Do vậy, “xâm nhập mềm” trong bối cảnh số hóa không chỉ là vấn đề văn hóa hay truyền thông, mà đã trở thành một thách thức đối với quản trị xã hội và bảo đảm ổn định chính trị trong dài hạn.

4. Một số giải pháp cơ bản

Thứ nhất, xây dựng con người và hệ giá trị văn hóa Việt Nam làm “lá chắn mềm” trong không gian số

Trong Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa của Bộ Chính trị tinh thần cốt lõi của Đảng ta là đặt con người và hệ giá trị văn hóa ở vị trí trung tâm của phát triển. Với bối cảnh số hóa hiện nay, hệ giá trị này cần được chuyển hóa thành năng lực “tự đề kháng” của mỗi cá nhân trước các tác động tiêu cực từ bên ngoài. Theo đó, cần cụ thể hóa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong môi trường số, gắn với các tiêu chí về trách nhiệm xã hội, ý thức công dân và bản lĩnh chính trị. Việc giáo dục lý luận chính trị cần được đổi mới theo hướng gắn với thực tiễn không gian mạng, kết hợp trang bị kỹ năng số và năng lực nhận diện thông tin sai lệch.

Về phương diện triển khai, cần xây dựng các chương trình giáo dục “công dân số có trách nhiệm”, đưa kỹ năng truyền thông số và đạo đức số vào nhà trường và đào tạo cán bộ; đồng thời, phát triển các sản phẩm văn hóa số mang bản sắc Việt Nam nhằm lan tỏa giá trị tích cực một cách tự nhiên, bền vững.

Thứ hai, chủ động kiến tạo “không gian giá trị tích cực” trên nền tảng số

Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh mềm quốc gia trong điều kiện hội nhập sâu rộng. Trong môi trường số, điều này đòi hỏi không chỉ “phòng ngừa” mà phải chủ động “kiến tạo” không gian thông tin lành mạnh, lấy giá trị tích cực làm dòng chủ lưu.

Cụ thể, cần triển khai các chiến lược truyền thông văn hóa - tư tưởng theo hướng số hóa, đa nền tảng và lấy người dùng làm trung tâm; khuyến khích sự tham gia của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, người có ảnh hưởng trong việc lan tỏa các chuẩn mực giá trị. Đồng thời, xây dựng các hệ sinh thái nội dung số mang tính giáo dục, định hướng, có khả năng cạnh tranh với các sản phẩm ngoại lai.

Giải pháp này không chỉ góp phần định hướng dư luận, mà còn tạo ra môi trường giá trị giúp hạn chế sự thẩm thấu của các yếu tố lệch chuẩn ngay từ gốc.

Thứ ba, nâng cao năng lực định hướng dư luận và truyền thông chính sách trong môi trường số

Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra từ thực tiễn là phải chuyển từ tư duy “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt và kiến tạo dư luận”. Điều này phù hợp với định hướng đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền trong điều kiện số hóa mà Đại hội XIV đề ra.

Theo đó, cần xây dựng cơ chế cung cấp thông tin chính sách kịp thời, minh bạch, dễ tiếp cận, hạn chế khoảng trống thông tin - nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tin giả và diễn giải sai lệch. Đồng thời, ứng dụng công nghệ số trong phân tích dư luận xã hội, qua đó phát hiện sớm các xu hướng thông tin tiêu cực để có biện pháp xử lý phù hợp.

Về mặt tổ chức, cần chuyên nghiệp hóa đội ngũ làm công tác truyền thông chính sách, nâng cao năng lực tương tác, đối thoại và xử lý khủng hoảng thông tin, bảo đảm tiếng nói chính thống có sức thuyết phục và lan tỏa trong không gian mạng.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản trị không gian mạng

Bảo vệ nền tảng tư tưởng trong bối cảnh mới đòi hỏi phải hoàn thiện đồng bộ thể chế quản trị không gian mạng theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Đây là một nội dung quan trọng trong chiến lược xây dựng Nhà nước pháp quyền và quản trị quốc gia hiện đại. Cụ thể, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng, quản lý dữ liệu và trách nhiệm của các nền tảng số, đặc biệt là các nền tảng xuyên biên giới. Đồng thời, thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành trong giám sát, phát hiện và xử lý thông tin xấu, độc.

Bên cạnh đó, cần chú trọng nâng cao năng lực dự báo và quản trị rủi ro thông tin, coi đây là một cấu phần của quản trị quốc gia trong kỷ nguyên số, thay vì chỉ là hoạt động xử lý tình huống.

Năm là, phát triển hệ sinh thái công nghệ số quốc gia gắn với bảo đảm an ninh văn hóa - tư tưởng

Đại hội XIV xác định chuyển đổi số là động lực phát triển mới, trong đó làm chủ công nghệ và dữ liệu là yếu tố then chốt. Trong lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi vậy, cần phát triển các nền tảng số nội địa có khả năng cạnh tranh, từng bước tạo lập không gian thông tin do Việt Nam làm chủ. Đồng thời, xây dựng hệ thống dữ liệu và công cụ phân tích phục vụ quản trị xã hội, dự báo xu hướng tư tưởng và dư luận.

Đây là giải pháp cơ bản để bảo đảm chủ quyền số và an ninh tư tưởng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Tóm lại, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nguy cơ “xâm nhập mềm” về tư tưởng, văn hóa thông qua các nền tảng công nghệ số đang trở thành một thách thức mang tính cấu trúc đối với an ninh tư tưởng và ổn định chính trị - xã hội ở Việt Nam. Với đặc tính thẩm thấu gián tiếp vào nhận thức, giá trị và hành vi xã hội, qua đó có thể làm suy giảm niềm tin chính trị và làm biến đổi nền tảng văn hóa nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.

Theo đó, việc xây dựng con người Việt Nam với bản lĩnh chính trị vững vàng, hệ giá trị văn hóa phù hợp thời đại và năng lực thích ứng với không gian số chính là “tuyến phòng thủ từ bên trong” có ý nghĩa quyết định. Đồng thời, cần chủ động kiến tạo không gian thông tin lành mạnh, hoàn thiện thể chế và từng bước làm chủ hạ tầng số, qua đó bảo đảm vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần giữ vững ổn định chính trị và định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa.

Bộ Thông tin và Truyền thông, Ủy Ban quốc gia về chuyển đổi (2023), Báo cáo chuyển đổi số quốc gia năm 2023.

Safeguarding the Communist Party of Vietnam ’s ideological foundation amid international integration and digital transformation: A systemic policy framework

Dao Ngoc Tuan

Faculty of Political Theory, Hanoi Law University

Abstract:

This study examines the theoretical and practical dimensions of international integration in the context of digital transformation, focusing on emerging manifestations such as shifts in cultural values, the erosion of political trust, and the proliferation of unregulated public opinion spaces. Adopting an interdisciplinary approach that integrates political science, cultural studies, and digital media analysis, the study highlights the dual nature of integration as both a driver of development and a source of complex challenges. The findings underscore the implications of these dynamics for safeguarding the Communist Party of Vietnam’s ideological foundation and preserving national cultural identity amid deepening global integration and rapid digital change.

Keywords: international integration, soft infiltration, digital technology, ideological and cultural security, cyberspace.