Tình hình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, kể từ khi ban hành Nghị định 90/2001/CP về trợ giúp các DNNVV từ năm 2001đến nay, các DNNVV đã tăng nhanh về số lượng. Chỉ tính đến tháng 6/2005, cả nước đã có trên 125 nghìn DNNVV được thành lập mới với tổng số vốn đăng ký xấp xỉ 250 tỷ đồng, đưa tổng số các DNNVV trong cả nước lên gần 2000 doanh nghiệp với số vốn đăng ký gần 400 nghìn tỷ đồng (tương đương khoảng 25,2 tỷ USD). Trong đó, loại hình công ty TNHH chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 55,4%, công ty cổ phần chiếm 12,5%, các loại hình khác như công ty hợp danh, doanh nghiệp nhà nước và công ty TNHH một thành viên chiếm tỷ lệ nhỏ khoảng 0,3%, doanh nghiệp tư nhân chiếm 31,8% còn lại.

Cùng với sự phát triển vượt bậc về số lượng, các DNNVV đã hoạt động năng động hơn và có hiệu quả hơn, vươn lên đóng góp vào nền kinh tế của đất nước, với GDP chiếm khoảng 45% tổng GDP của cả nước, hàng năm thu hút hơn 90% lao động mới vào làm việc. Các DNNVV còn tạo được mối liên kết chặt chẽ với các tổng công ty nhà nước, các tập đoàn xuyên quốc gia..., mặc dù thời gian qua, mối quan hệ này mới chỉ được xác lập bước đầu qua việc cung ứng nguyên vật liệu, hợp đồng phụ và thành lập mạng lưới vệ tinh phân phối sản phẩm, song, đây là một hướng phát triển mới, hết sức quan trọng để thúc đẩy nhanh sự phát triển của các DNNVV. 

Những mặt được và chưa được sau hơn 3 năm triển khai NĐ 90/CP/2001

Tại Hội nghị tổng kết và đánh giá 3 năm triển khai, thực hiện NĐ 90/CP có sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương và các Hiệp hội doanh nghiệp, các đại biểu tham dự đều thống nhất với quan điểm, Nghị định 90/CP đã bước đầu đi vào cuộc sống, động viên các DNNVV yên tâm phát triển kinh doanh.

Tại Hội nghị, 7 chương trình trợ giúp doanh nghiệp phát triển đã được đưa ra để đánh giá lại những mặt được và chưa được sau hơn 3 năm triển khai.

Nhìn chung, hoạt động trợ giúp DNNVV phát triển đều được các địa phương trên cả nước thực hiện tích cực trong hơn 3 năm qua. Ngoài các chính sách chung về phát triển doanh nghiệp, đã có 39 tỉnh, thành thực hiện các chương trình hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp về tài chính, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến thương mại và trợ giúp kỹ thuật, công nghệ. Các địa phương như T/P Hồ Chí Minh, Hà Nội đã triển khai tích cực công tác trợ giúp phát triển DNNVV … Một số địa phương khác có những hoạt động tích cực trong trợ giúp các DNNVV tiếp cận các nguồn vốn từ Quỹ hỗ trợ phát triển, Quỹ tín dụng nhân dân... Các Hiệp hội làng nghề cũng tích cực khai thác các nguồn vốn trong và ngoài nước theo cơ chế tín chấp hoặc trực tiếp quản lý thông qua các dự án quốc tế, vốn tín chấp từ Chương trình quốc gia hỗ trợ việc làm, các ngân hàng… tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vay vốn để khởi sự và phát triển. Có thể nói, sau hơn 3 năm triển khai NĐ 90/CP đã hình thành được một hệ thống tổ chức xúc tiến DNNVV từ trung ương tới địa phương, từng bước củng cố và nâng cao vai trò quản lý nhà nước về xúc tiến phát triển doanh nghiệp trên cả nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những nỗ lực để nâng cao hiệu quả hoạt động của các DNNVV, Hội nghị cũng thẳng thắn thừa nhận các DNNVV phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, chưa có nhiều doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh vươn ra bên ngoài, ngay cả việc triển khai NĐ 90/CP vẫn còn nhiều hạn chế, thiếu sự hợp tác giữa cơ quan ban ngành và địa phương, cơ chế chính sách cũng chưa đồng bộ đã dẫn tới hệ quả tất yếu là các DNNVV phải đối mặt với tình trạng thiếu vốn trong SX-KD, nhưng rất khó tiếp cận với các nguồn vốn chính thức do không có các tài sản thế chấp, thiếu thông tin thị trường, thiếu cán bộ có trình độ quản lý, tính liên kết không cao...

Sự chậm chễ trong thực hiện các chương trình trợ giúp doanh nghiệp được thể hiện cụ thể nhất qua việc thành lập Quỹ Bảo lãnh tín dụng (BLTD) đã được ban hành chỉ sau NĐ 90/CP đúng 1 tháng. Quỹ BLTD được thành lập nhằm bảo lãnh cho các DNNVV khi không đủ tài sản thế chấp, cầm cố, vay vốn của các tổ chức tín dụng. Quỹ BLTD được các doanh nghiệp đặt nhiều kỳ vọng vào khả năng khai thông nguồn vốn cho hoạt động của doanh nghiệp mình, song sau 3 năm ban hành, mới chỉ có Tây Ninh, Trà Vinh và Yên Bái là những địa phương đã thành lập quỹ BLTD. Một số địa phương khác còn đang trong quá trình hoàn thiện đề án. Từ nay đến cuối năm 2005 có khả năng sẽ có thêm T/P Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bà Rịa Vũng Tàu, Đà Nẵng thành lập quỹ.

Qua phản ánh của nhiều địa phương, nguyên nhân chậm tiến độ thành lập Quỹ BLTD trước hết là do nguồn ngân sách của nhiều tỉnh còn hạn hẹp, một số địa phương có nhu cầu thành lập quỹ nhưng lại không có đủ mức vốn điều lệ tối thiểu 30 tỷ đồng theo quy định. Mặt khác, quy định pháp lý hiện hành cũng còn nhiều bất cập như quy chế thành lập quỹ chưa xác định rõ quyền lợi cũng như trách nhiệm của tổ chức góp vốn, quy chế điều hành quỹ cũng quá phức tạp và không khả thi, các đối tượng được bảo lãnh cũng như tỷ lệ bảo lãnh và chi phí bảo lãnh… chưa được phân loại chi tiết, quy trình xin cấp bảo lãnh cũng chưa thuận tiện. Vì vậy, quỹ BLTD cần phải được xem  xét và tổ chức lại để trở thành công cụ trợ giúp hữu hiệu cho DNNVV.

Hiện nay để hỗ trợ DNNVV tiếp cận nguồn tài chính chính thức, đã có một số dự án hỗ trợ của nước ngoài tham gia vào cung ứng nguồn tín dụng cho các DNNVV và các hộ gia đình thông qua hệ thống Ngân hàng thương mại thế giới (WB) và Ngân hàng châu á (ADB) là hai nhà tài trợ hoạt động tích cực trong lĩnh vực này. Ngoài ra còn phải kể đến tên các Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JIBIC), Ngân hàng Tái thiết Đức và Quỹ Mê Kông được nhiều tổ chức đồng tài trợ để đầu tư vào các DNNVV thuộc khu vực tư nhân thông qua Quỹ Hỗ trợ phát triển và một số ngân hàng thương mại. Nhưng theo ông Nguyễn Lê Trung-Cục trưởng Cục Phát triển DNNVV Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các doanh nghiệp của Việt Nam muốn tiếp cận được nguồn vốn từ các ngân hàng này cũng không mấy dễ dàng, ít doanh nghiệp đáp ứng được các yêu cầu khá ngặt nghèo của những ngân hàng này bởi những yếu tố công nghệ lạc hậu, năng lực cạnh tranh thấp, trình độ quản lý của các chủ DNNVV còn hạn chế, chất lượng nguồn nhân lực thấp, đa số chủ doanh nghiệp không hoạch định được chiến lược và phương án kinh doanh khả thi, do vậy, các ngân hàng của nước ngoài khó có thể tin tưởng cho các doanh nghiệp đó vay vốn.

Đánh giá về việc thực hiện Nghị định 90/2001/CP của Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho rằng, hoạt động trợ giúp doanh nghiệp còn một số tồn tại và hạn chế có một phần trách nhiệm của Nhà nước, trong đó có việc thực hiện luật pháp, mà trước hết là Luật Doanh nghiệp và các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước để khuyến khích phát triển kinh tế, phát triển doanh nghiệp. Việc triển khai NĐ 90/CP vẫn còn nhiều hạn chế, thiếu sự hợp tác giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ chế, chính sách cũng chưa đồng bộ. Để thực hiện có hiệu quả NĐ 90/CP theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong tiếp cận các nguồn vốn, kể cả nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước, tiếp cận mặt bằng sản xuất và các nguồn thông tin thị trường, trong thời gian tới, Chính phủ sẽ có những chính sách khuyến khích DNNVV phát triển mạnh mẽ hơn nữa, đặc biệt chú trọng phát triển các DNNN ở nông thôn, bởi hiện nay, 50% DNVVN tập trung ở Hà Nội và T/P Hồ Chí Minh, khu vực nông thôn lại đang rất cần các DNNVV, đặc biệt là các DNNVV sản xuất, chế biến nông- lâm -thuỷ sản, nhằm hỗ trợ người nông dân xoá đói giảm nghèo và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.