Chưa kiểm soát được thuốc lá nhập lậu

Ông Phạm Kiến Nghiệp - Tổng thư ký VTA cho biết, với số lượng thuốc lá nhập lậu trên 900 triệu bao trong năm 2012, sản xuất nguyên liệu trong nước đã thiệt hại 17.000 tấn nguyên liệu, hơn 43.000 lao động mất việc làm trong 4 - 5 tháng, lợi nhuận của ngành nguyên liệu thiệt hại khoảng 170 tỷ đồng. Đối với ngành Công nghiệp sản xuất thuốc lá điếu, thiệt hại khoảng 900 tỷ đồng lợi nhuận. Theo đó, các ngành phụ trợ của thuốc lá cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng về sản xuất, đầu lọc, in ấn bao bì…

Đây là những tổn thất không nhỏ, nhất là trong bối cảnh ngành Thuốc lá đang đem lại công ăn việc làm cho hàng trăm ngàn lao động nông nghiệp trồng nguyên liệu thuốc lá ở các tỉnh Tây Nguyên, miền Trung và miền núi phía Bắc. Hơn nữa, so với các cây trồng khác, cây thuốc lá có hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều. Theo Quyết định 88/2007/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược tổng thể ngành Thuốc lá Việt Nam, thì việc xây dựng vùng nguyên liệu thuốc lá ổn định là nhiệm vụ trọng tâm. Thế nhưng, đến nay, nguyên liệu trong nước mới chỉ đáp ứng được 50 - 60% cho sản xuất. Một trong những nguyên nhân khiến vùng nguyên liệu trong nước không thể mở rộng là sự ảnh hưởng của thuốc lá lậu, khiến cho thị phần thuốc lá nội bị giảm sút nghiêm trọng. Trong khi công tác chống buôn lậu còn nhiều bất cập, vấn nạn buôn lậu gia tăng mạnh, thì Luật Phòng chống tác hại thuốc lá ra đời, lại siết chặt hơn ngành Công nghiệp sản xuất thuốc lá nội địa để tiến tới giảm cầu như: Biện pháp giá thuốc lá sẽ tăng; Quản lý sản lượng toàn ngành; Ghi cảnh báo sản xuất trên bao bì thuốc lá bằng chữ và hình ảnh; Người tiêu dùng phải thêm khoản đóng góp vào Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá… Việc quản lý chặt hơn nữa ngành sản xuất thuốc lá là đúng, nhưng trong khi chưa kiểm soát được thuốc lá nhập lậu, vô tình đã tạo sân cho thuốc lá lậu phát triển mạnh hơn. Ông Nghiệp cảnh báo: “Nếu không kiểm soát được thuốc lá lậu, Luật Phòng chống tác hại thuốc lá ra đời, ước tính năm 2013, thuốc lá lậu sẽ vượt qua 25% trong thị phần tiêu thụ nội địa”.

Cần một giải pháp đồng bộ

Được biết, trong thời gian qua, các cơ quan quản lý nhà nước đã ban hành nhiều giải pháp cũng như triển khai nhiều đợt truy quét để chống thuốc lá lậu. Tuy nhiên, số lượng bắt giữ thuốc lá lậu hàng năm còn ít hiệu quả. Nhiều ý kiến cho rằng, hiện nay vẫn còn nhiều bất cập trong công tác kiểm soát, sự phối hợp các lực lượng chức năng có thể chưa chặt chẽ, phương tiện thi hành công vụ còn thiếu. Bên cạnh đó, một số chế tài xử lý vận chuyển thuốc lá lậu vẫn chưa phát huy tác dụng. Chẳng hạn như: Nghị định 76/2010/NĐ-CP ngày 12/7/2010 của Chính phủ ban hành có hiệu lực từ ngày 1/9/2010, nhưng đến tháng 12/2012 mới có Thông tư hướng dẫn thi hành, làm hạn chế tác dụng của Nghị định…

Để từng bước kiểm soát thuốc lá nhập lậu, Nhà nước và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ hơn. Về phía doanh nghiệp, cần tiếp tục đề xuất với Nhà nước một số giải pháp trong công tác chống nhập lậu; tiếp tục hỗ trợ kinh phí cho các lực lượng chức năng tham gia bắt giữ, tiêu hủy. Đồng thời, phối hợp với Ban chỉ đạo 127 địa phương tuyên truyền, vận động quần chúng không tiếp tay cho buôn lậu. Đối với Nhà nước, công tác phối hợp giữa các lực lượng chức năng như quản lý thị trường, hải quan, công an, bộ đội biên phòng cần đồng bộ và chặt chẽ hơn nữa; tìm biện pháp giúp người lao động vùng ven biên giới có công ăn việc làm để giảm bớt tình trạng người dân tham gia vào đường dây mang vác thuê cho tổ chức buôn lậu. Đặc biệt, các lực lượng chức năng phải tổ chức đánh phá triệt để các tổ chức buôn lậu…

Luật Phòng chống tác hại thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/5/2013, kiểm soát chặt hơn ngành Công nghiệp thuốc lá nội địa, trong khi chưa có biện pháp hữu hiệu kiềm chế thuốc lá lậu vào Việt Nam với lượng tiêu thụ chiếm khoảng 22% thị phần trong nước. Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1112/QĐ - TTg về việc thực hiện thí điểm tái xuất thuốc lá còn chất lượng tốt nhập lậu bị tịch thu và thực hiện qua cửa khẩu quốc tế. Tuy nhiên, việc tái xuất thuốc lá có nguy cơ dẫn đến việc thẩm lậu, quay vòng thuốc lá lậu lại tiếp diễn như thời điểm trước đây. Thực tế, thuốc lá lậu vào nước ta chiếm đến 90% là Jet và Hero, hai loại này được sản xuất tại Inđônêxia và chỉ tiêu thụ được ở thị trường Việt Nam. Các nước trong khu vực và ngay chính cả nước sản xuất cũng không sử dụng loại thuốc lá này. Ngoài ra, thuốc lá khi muốn xuất sang nước khác một cách chính thức thì phải in bằng tiếng nước nhập khẩu, nên rất khó tìm được thị trường thích hợp. Chính vì vậy, việc tái xuất thuốc lá là việc làm rất khó. Vì vậy, VTA đã có văn bản đề xuất với Thủ tướng Chính phủ như: Đối với các tỉnh, thành phố không tham gia tái xuất, VTA sẽ tiếp tục hỗ trợ kinh phí với mức là 2.500 đồng/bao. Trong đó, kinh phí cho lực lượng trực tiếp tham gia bắt giữ là 1.700 đồng/bao; tiêu hủy là 500 đồng/bao; Hỗ trợ Ban chỉ đạo 127 Trung ương là 100 đồng/bao và Ban chỉ đạo 127 địa phương là 200 đồng/bao. Chỉ tính riêng 5 năm gần đây, VTA đã hỗ trợ trên 40 tỷ đồng cho các lực lượng chức năng bắt giữ, tiêu hủy thuốc lá nhập lậu.