Khu Thương mại tự do - "Chìa khóa" phát triển Hải Phòng trở thành trung tâm logistics quốc tế

Lợi thế "trời ban" và nền tảng hạ tầng logistics vững chắc

Hải Phòng từ lâu đã được xác định là cửa ngõ chính ra biển của cả miền Bắc, là điểm kết nối quan trọng trên các hành lang kinh tế khu vực. Lợi thế lớn nhất của thành phố Cảng lớn nhất miền Bắc chính là sự hội tụ đầy đủ của 5 loại hình giao thông: đường biển, đường bộ, đường sắt, đường hàng không và đường thủy nội địa.

Trong đó, hệ thống cảng biển, đặc biệt là Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện, đóng vai trò "trái tim" của toàn hệ thống. Với khả năng tiếp nhận các tàu container trọng tải lớn lên đến 150.000 DWT, Lạch Huyện đã mở ra những tuyến hải trình trực tiếp đi Mỹ, châu Âu mà không cần qua các cảng trung chuyển trung gian. Điều này không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển mà còn giảm đáng kể chi phí logistics cho doanh nghiệp.

Trong những năm qua, ngành logistics Hải Phòng luôn duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng từ 13 - 15% mỗi năm. Tỷ trọng đóng góp của dịch vụ logistics vào GRDP thành phố ngày càng tăng. Hiện nay, Hải Phòng sở hữu hàng trăm doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics, từ kho bãi, vận tải đến các dịch vụ giá trị gia tăng khác. Sự hiện diện của các tập đoàn lớn trong và ngoài nước tại các khu công nghiệp như: Deep C, VSIP hay Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải... đã tạo ra một hệ sinh thái sản xuất - vận tải khép kín, làm tiền đề vững chắc cho sự ra đời của một Khu thương mại tự do.

Cơ chế đặc thù cho Khu thương mại tự do Hải Phòng: "Kiềng ba chân" tạo sức cạnh tranh vượt trội

Việc xây dựng Khu thương mại tự do không còn là ý tưởng trên giấy mà đã trở thành mục tiêu trọng tâm trong quy hoạch phát triển thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo Nghị quyết 45-NQ/TW ngày 24/1/2019 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 12/12/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch Thành phố Hải Phòng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Hải Phòng được định hướng xây dựng một mô hình kinh tế vượt trội, đủ sức cạnh tranh tại khu vực.

Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 226/2025/QH15 ngày 27/6/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Hải Phòng đã chính thức đặt "viên gạch hồng" cho sự ra đời của Khu thương mại tự do. Đây được xem là bộ khung pháp lý ưu việt nhất từ trước đến nay, được thiết kế để Hải Phòng không chỉ cạnh tranh trong nước mà còn vươn lên cạnh tranh với các "ông lớn" trong khu vực như Singapore hay Thượng Hải.

Đột phá về đất đai: "Thỏi nam châm" miễn tiền thuê đất trọn đời: Một trong những ưu đãi nổi bật nhất, được chú ý nhất trong giới đầu tư là chính sách về tiền thuê đất. Theo Nghị quyết, các dự án đầu tư trong Khu thương mại tự do Hải Phòng sẽ được miễn toàn bộ tiền thuê đất, thuê mặt nước cho cả thời hạn thuê, trừ các dự án xây dựng nhà ở, dự án trên đất thương mại dịch vụ.

Đây được nhận định là một ưu đãi "vô tiền khoáng hậu". Thông thường, các khu công nghiệp chỉ miễn từ 11-15 năm hoặc tối đa là hết thời gian xây dựng cơ bản. Việc miễn 100% cho cả chu kỳ dự án (thường là 50 năm) giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực tài chính khổng lồ ở giai đoạn đầu và tối ưu hóa chi phí vận hành lâu dài.

Ưu đãi thuế và tài chính, giúp cắt giảm tối đa chi phí: Khu thương mại tự do Hải Phòng áp dụng mô hình "trong nước nhưng ngoài quan quan". Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp hoạt động tại đây sẽ được hưởng các chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức ưu đãi cao nhất hiện nay.

Hỗ trợ R&D và đổi mới sáng tạo: Ngân sách thành phố sẽ hỗ trợ không hoàn lại cho các tổ chức, cá nhân thực hiện các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp tại đây. Điều này biến Khu thương mại tự do không chỉ là nơi trung chuyển hàng hóa mà còn là "lò" sản xuất công nghệ cao.

Cơ chế tài chính linh hoạt: Thành phố được phân cấp quyền tự chủ lớn hơn trong việc quản lý ngân sách và phí, lệ phí từ các hoạt động cảng biển để tái đầu tư trực tiếp vào hạ tầng khu thương mại.

Cải cách hành chính: "Thủ tục đầu tư đặc biệt": Điểm nghẽn về thời gian thực hiện thủ tục vốn trước nay là nỗi lo của nhiều nhà đầu tư ngoại. Tại Khu thương mại tự do Hải Phòng, mô hình "Thủ tục đầu tư đặc biệt" đã được xác lập với nhiều ưu việt.

Phân cấp mạnh mẽ: UBND thành phố Hải Phòng có quyền chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án xây dựng bến cảng, khu bến cảng có quy mô vốn từ 2.300 tỷ đồng trở lên (vốn thuộc thẩm quyền của Thủ tướng).

Hậu kiểm thay vì tiền kiểm: Việc đơn giản hóa các bước xin phép, rút ngắn thời gian cấp phép xây dựng và đánh giá tác động môi trường giúp các dự án có thể "khởi công ngay", bắt kịp nhịp độ nhanh của thị trường logistics toàn cầu.

Việc kết hợp giữa miễn tiền thuê đất, thuế suất ưu đãi và thủ tục hành chính siêu tốc chính là "kiềng ba chân" giúp Khu thương mại tự do Hải Phòng trở thành điểm đến hàng đầu của các dòng vốn FDI chất lượng cao trong giai đoạn 2025 - 2030.

Hệ sinh thái khép kín, tối ưu hóa chuỗi giá trị sản xuất - logistics 

Theo Nghị quyết của Quốc hội, Khu Thương mại tự do Hải Phòng được thành lập để thực hiện thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội, mang tính đột phá nhằm thu hút đầu tư, tài chính, thương mại, du lịch, dịch vụ chất lượng cao thúc đẩy xuất khẩu, công nghiệp, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Khu Thương mại tự do được tổ chức thành các khu chức năng, bao gồm: Khu sản xuất, khu cảng và hậu cần cảng, trung tâm logistics, khu thương mại - dịch vụ và các loại hình khu chức năng khác theo quy định của pháp luật. Các khu chức năng trong Khu Thương mại tự do đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan theo quy định của pháp luật được bảo đảm hoạt động kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan của cơ quan hải quan và hoạt động quản lý nhà nước theo lĩnh vực tương ứng của các cơ quan có liên quan theo quy định của pháp luật.

Theo Quyết định số 4068/QĐ-UBND ngày 13/10/2025 của UBND Thành phố Hải Phòng, Khu thương mại tự do Hải Phòng có quy mô khoảng 6.292 ha bố trí tại các vị trí không liền kề gắn với Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải và Khu kinh tế ven biển phía Nam Hải Phòng, được tổ chức thành các khu chức năng, bao gồm: Khu sản xuất, khu cảng và hậu cần cảng, trung tâm logistics, khu thương mại - dịch vụ và các loại hình khu chức năng khác theo quy định của pháp luật. 

Cụ thể: Vị trí 1, có diện tích khoảng 2.923 ha, nằm trong phạm vi Khu kinh tế ven biển phía Nam Hải Phòng, thuộc địa bàn xã Chấn Hưng và xã Hùng Thắng. Phía Bắc giáp sông Văn Úc; phía Tây giáp khu dân cư và đất phát triển đô thị xã Hùng Thắng; phía Nam giáp biển Đông, dải ven biển Đồ Sơn; phía Đông giáp cảng và dịch vụ hậu cần ven biển.

Vị trí 2, có diện tích khoảng 1.077 ha, nằm trong phạm vi Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải, thuộc địa bàn phường Đông Hải. Phía Bắc giáp cầu đường Tân Vũ - Lạch Huyện và một phần Khu công nghiệp Nam Đình Vũ (Khu 2), Khu phi thuế quan và Khu công nghiệp Nam Đình Vũ (Khu 1); phía Nam giáp luồng hàng hải vào cảng Lạch Huyện và biển Đông; phía Đông giáp khu cảng biển nước sâu Lạch Huyện; phía Tây giáp phường Hải An – khu đất đang phát triển đô thị và công nghiệp ven biển.

Vị trí 3, có diện tích khoảng 2.292 ha nằm trong phạm vi Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải, thuộc địa bàn đặc khu Cát Hải. Phía Đông, Đông Bắc giáp các bến số 01-06 cảng Lạch Huyện và nhà ga đường sắt nối từ Cảng Lạch Huyện đến tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh; phía Tây giáp cầu Tân Vũ - Lạch Huyện và đất liền đảo Cát Hải; phía Nam giáp biển Đông.

Cấu trúc này cho phép Khu thương mại tự do Hải Phòng hình thành 4 phân khu chức năng hỗ trợ lẫn nhau, bao gồm:

(1) Khu sản xuất: Tập trung công nghiệp công nghệ cao, ít ô nhiễm.

(2) Khu cảng và hậu cần cảng: Tối ưu hóa việc bốc xếp và lưu kho ngay tại cầu cảng.

(3) Trung tâm Logistics: Nơi thực hiện các dịch vụ giá trị gia tăng như đóng gói, kiểm định, phân phối quốc tế.

(4) Khu thương mại - dịch vụ: Bao gồm cả các dịch vụ tài chính, ngân hàng quốc tế để hỗ trợ giao dịch thương mại toàn cầu.

Những "nút thắt" cần tháo gỡ

Xây dựng một Khu thương mại tự do thành công không chỉ là xây dựng hạ tầng mà là xây dựng một "thể chế" vượt trội. Để hiện thực hóa mô hình này, cùng với cơ chế, chính sách đột phá từ Trung ương, Hải Phòng cần tập trung vào các nhóm giải pháp đồng bộ.

Thứ nhất, về cơ chế, chính sách, Hải Phòng cần một khung pháp lý "đặc thù của đặc thù". Điều này bao gồm các ưu đãi thuế quan cao hơn mức hiện tại, đơn giản hóa tối đa thủ tục hải quan (mô hình một cửa tại chỗ), và cơ chế linh hoạt trong quản lý ngoại hối và đầu tư. Việc thí điểm những chính sách chưa có tiền lệ sẽ là phép thử quan trọng để nhân rộng ra cả nước.

Thứ hai, nhanh chóng hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối. Song song với việc nâng cao năng lực cảng Lạch Huyện, Hải Phòng cần đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm như: đường ven biển, cầu Tân Vũ - Lạch Huyện 2, và đặc biệt là hệ thống đường sắt kết nối cảng biển. Việc kết nối đồng bộ giữa cảng biển - đường cao tốc - đường sắt sẽ tạo nên một mạch máu lưu thông thông suốt, giảm tải cho đường bộ và hạ giá thành vận tải.

Thứ ba, đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Logistics quốc tế đòi hỏi đội ngũ nhân sự có trình độ chuyên môn cao, thông thạo ngoại ngữ và công nghệ. Hải Phòng cần tiếp tục đẩy mạnh hợp tác giữa các trường đại học (như Trường Đại học Hàng hải Việt Nam) với các doanh nghiệp quốc tế để đào tạo nguồn nhân lực thực chiến, đáp ứng tiêu chuẩn của các tập đoàn đa quốc gia khi đổ bộ vào FTZ.

Thứ tư, chuyển đổi số và logistics xanh. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, "xanh hóa" logistics là điều kiện tiên quyết để tham gia vào chuỗi cung ứng quốc tế. Hải Phòng cần đẩy nhanh hiện thực hóa định hướng xây dựng các "cảng xanh" (Green Port) và ứng dụng công nghệ AI, Big Data trong quản lý vận hành kho bãi. Việc số hóa quy trình không chỉ giúp minh bạch hóa hoạt động mà còn giúp doanh nghiệp theo dõi đơn hàng theo thời gian thực, tối ưu hóa năng suất lao động.

Triển vọng trung tâm logistics quốc tế: Khi "người khổng lồ" thức giấc

Trong thời gian tới, khi Khu thương mại tự do đi vào hoạt động, Hải Phòng sẽ không chỉ là nơi hàng hóa đi qua, mà còn là nơi giá trị hàng hóa được gia tăng. Các dịch vụ như gia công, đóng gói, kiểm định và phân phối sẽ được thực hiện ngay tại đây, biến Hải Phòng thành một "hub" trong chuỗi giá trị logistics toàn cầu.

Khu thương mại tự do thành phố Hải Phòng được định hướng trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần thực hiện Nghị quyết số 45-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đặc biệt tập trung vào các mục tiêu: (i) Thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, tập trung vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, chế biến, chế tạo và các dịch vụ hiện đại; (ii) Tối ưu hóa chi phí logistics, tạo ra một "vùng đệm" ưu đãi về thuế quan và thủ tục hành chính để luân chuyển hàng hóa quốc tế nhanh nhất; (iii) Thúc đẩy xuất nhập khẩu, hướng tới trở thành cứ điểm sản xuất hàng xuất khẩu và là trạm trung chuyển hàng hóa cho khu vực Đông Nam Á và thế giới.

Sự kết hợp giữa lợi thế cảng nước sâu và cơ chế Khu thương mại tự do dự báo sẽ tạo ra lực hút lớn đối với các hãng tàu lớn và các đơn vị 3PL (Third-party logistics) trên thế giới. Tầm nhìn đến năm 2045, Hải Phòng sẽ đứng trong hàng ngũ các thành phố cảng quan trọng hàng đầu thế giới, là động lực thúc đẩy kinh tế số và kinh tế biển của Việt Nam.

Con đường trở thành trung tâm logistics quốc tế của Hải Phòng đang dần lộ diện với "chìa khóa" là Khu thương mại tự do. Dù còn nhiều thách thức về mặt triển khai và huy động nguồn lực, nhưng với quyết tâm chính trị cao và nền tảng hạ tầng ngày càng hoàn thiện, thành phố Cảng hoàn toàn có thể tự tin bước vào "sân chơi" toàn cầu. Và cùng với Khu thương mại tự do Đà Nẵng, Khu thương mại tự do Hải Phòng là minh chứng cho khát vọng vươn tầm của một Việt Nam hùng cường trên biển.