Mức điều chỉnh này thực sự là không đáng kể, nếu so với một chu kỳ tăng trưởng trung hạn từ đầu năm tới nay đã vào khoảng 16%, hay chu kỳ tăng dài hạn từ đầu năm 2016 lên tới trên 33%.

Dòng vốn dài hạn vẫn lạc quan

Thị trường chứng khoán thường có các nhịp tăng giảm đan xen trái ngược nhau mà diễn biến trong tháng 8 là ví dụ điển hình. Mức điều chỉnh giảm từ 3-5% được coi là nhịp điều chỉnh ngắn hạn bình thường trong một chu kỳ tăng trung và dài hạn. Sở dĩ có biến động lên xuống theo chu kỳ như vậy là do tác động của các dòng vốn khác nhau với tầm nhìn khác nhau.

Lấy ví dụ các nhà đầu tư ngắn hạn thường hoạt động trên một khung thời gian kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Thị trường biến động như thế nào trong chu kỳ thời gian này đối với họ rất quan trọng. Vì thế khi giá cổ phiếu đạt mức tăng trưởng đủ tốt, thường là 15-30% trong một chu kỳ thời gian, các nhà đầu tư ngắn hạn sẽ chốt lời. Hoạt động giao dịch ngắn hạn này tạo nên các nhịp điều chỉnh ngắn.

Ngược lại, các nhà đầu tư lớn, nhà đầu tư tổ chức tham gia thị trường với tầm nhìn dài hạn, thường tính bằng năm hoặc nhiều năm. Vì vậy các biến động của thị trường mang tính chu kỳ lớn, bám theo chu kỳ kinh tế vĩ mô mới khiến họ quan tâm. Sự khác biệt căn bản là ở tầm nhìn. Chẳng hạn đối với các nhà đầu tư dài hạn, nền kinh tế Việt Nam vẫn đang trên đà phục hồi hậu khủng hoảng, tăng trưởng đang tăng tốc, cải cách thể chế vẫn đang tiến hành, môi trường đầu tư ngày càng thuận lợi… Với các yếu tố đó thì nền kinh tế vĩ mô vẫn sẽ tăng trưởng và doanh nghiệp vẫn sẽ làm ăn tốt trong dài hạn.

Khi đã có tầm nhìn dài hạn như vậy thì chỉ khi nào nền kinh tế gặp trục trặc thật sự, phải đối mặt với những rủi ro mang tính hệ thống thì dòng vốn dài hạn mới lo ngại. Ngược lại, trong khi các nhà đầu tư ngắn hạn rất sợ hãi những sự kiện tác động ngắn hạn như tin đồn bắt bớ, biến động tỷ giá… thì các nhà đầu tư dài hạn lại chỉ coi đó như làn gió thoảng qua.

Một dấu hiệu điển hình của dòng vốn dài hạn trên thị trường chứng khoán Việt Nam là dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài. Trong khi nhà đầu tư ngắn hạn luôn thấp thỏm với đủ các sự kiện, từ chuyện giá dầu lên xuống hàng ngày tới các phát ngồn chính trị hay những tin đồn nhảm, thì nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang miệt mài rót vốn vào thị trường.

Theo thống kê tổng hợp từ hai Sở giao dịch chứng khoán, từ đầu năm 2017 đến tuần áp chót tháng 8, tổng giá trị giải ngân ròng của nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường chứng khoán Việt Nam đã lên tới 13.572,4 tỷ đồng. Đây là con số lớn choáng váng kể từ thời kỳ bùng nổ 2007.

Cần nhắc lại một chút là mức vốn vào ròng lớn nhất trên thị trường kể từ hậu khủng hoảng 2008 là 8.743,4 tỷ đồng của năm 2013. Năm 2016 vừa rồi vốn ngoại còn rút ròng khỏi thị trường khoảng 7.120,6 tỷ đồng do những tác động từ sự kiện Brexit và bầu cử Tổng thống Mỹ.

Tuy nhiên có vẻ như gió đã đổi chiều khi dòng vốn này đã quay lại các thị trường mới nổi nói chung và thị trường chứng khoán Việt Nam nói riêng. Các nhà đầu tư nước ngoài đang bù lại lượng vốn đã rút ra năm ngoái và tăng thêm mức đầu tư ròng trong năm nay.

Đây mới chỉ là những thống kê thuần túy trên thị trường chứng khoán thứ cấp, tức là các giao dịch hàng ngày. Còn có nhiều thương vụ đầu tư lớn đột biến trên thị trường sơ cấp với quy mô khổng lồ, chẳng hạn thương vụ Fraser & Neave Limited (F&N) chi khoảng 11.300 tỷ đồng để mua 5,4% vốn tại Vinamilk cuối năm 2016, hay việc ngân hàng VPBank đã bán cổ phần cho các đối tác nước ngoài ngay trước khi niêm yết. Điều đó nói lên rằng thực tế lượng vốn ngoại đổ vào thị trường chứng khoán Việt Nam nói chung qua các hình thức giao dịch khác nhau là lớn hơn nhiều con số 13.572,4 tỷ đồng nói trên.

Thập kỷ hàn gắn tổn thương từ khủng hoảng tài chính

Trong bối cảnh dòng vốn nước ngoài chảy vào thị trường chứng khoán Việt Nam lớn đột biến trong năm 2017, một sự kiện ít được chú ý hơn, là dòng vốn đầu tư nước ngoài lại đang chảy ra khỏi thị trường chứng khoán Mỹ.

Theo một báo cáo tuần trước của Ngân hàng Bank of America Merrill Lynch (Mỹ), Nhà đầu tư đã rút vốn khỏi thị trường chứng khoán Mỹ trong 10 tuần liên tiếp với tổng lượng vốn là 30 tỷ USD, qua đó đánh dấu chuỗi tháo chạy dài nhất của dòng vốn kể từ năm 2004. Thay vào đó, dòng vốn này chuyển sang các thị trường mới nổi, châu Âu và chứng khoán Nhật Bản. Cụ thể, tổng lượng vốn đổ vào các thị trường này đã lên tới 36 tỷ USD trong vòng 10 tuần qua. Như vậy rất có thể thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đang nằm trong xu hướng của dòng chảy vốn toàn cầu, nơi các thị trường mới nổi đang có sức hấp dẫn trở lại.

Kể từ khi khủng hoảng tài chính toàn cầu tác động đến Việt Nam, chỉ số VN-Index đầu năm 2008 là 921 điểm và đến cuối tháng 8/2017 là 771 điểm. Gần một thập kỷ tổn thương từ khủng hoảng tài chính vẫn chỉ đang trong quá trình hàn gắn lại. Tuy nhiên khoảng cách vẫn còn tương đối xa.

Thay đổi lớn nhất trong 10 năm qua kể từ cuộc khủng hoảng tài chính nổ ra chính là quy mô thị trường đã có sự thay đổi về chất. Nếu như năm 2008 số lượng cổ phiếu niêm yết chưa bằng một phần ba hiện tại nhưng vốn hóa rất lớn chủ yếu do yếu tố giá tăng bong bóng thì đến hiện tại, số lượng cổ phiếu đã nhiều hơn, bao gồm nhiều doanh nghiệp rất lớn. Chính vì thị trường chứng khoán hiện tại đã có tính đại diện rõ ràng hơn đối với nền kinh tế, nên mức độ phục hồi phản ánh chính xác hơn sự cải thiện trong tình hình vĩ mô.

Việc nâng cao quy mô của thị trường chứng khoán cũng là yếu tố hấp dẫn các dòng vốn đầu tư dài hạn. Tâm lý đầu cơ những năm bùng nổ bong bóng tất yếu dẫn đến những quá trình sụt giảm lâu dài. Hiện tại dòng vốn dài hạn ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường đã giúp thị trường vượt qua khá dễ dàng trước những cú sốc ngắn hạn, như sự kiện Brexit. Mặt khác, sự tham gia ngày càng lớn của dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng chứng tỏ tính hấp dẫn trong dài hạn của thị trường vì dòng vốn này có tính nhạy cảm cao và liên thông toàn cầu. Không dễ gì giữ chân dòng vốn ngoại nếu như thị trường không có những cơ hội thật sự.

Chính vì sự thay đổi về chất của thị trường chứng khoán cũng như nền kinh tế Việt Nam đang diễn ra, nên quá trình hàn gắn tổn thương của khủng hoảng tài chính 2008 chỉ còn là vấn đề thời gian.