Lộ trình hành động quốc gia về các - bon xanh dương: Đề xuất theo 3 giai đoạn 6 lĩnh vực và hành động trọng tâm

Ngày 23/09/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, tổ chức Họp Nhóm công tác triển khai Chương trình Đối tác Hành động các - bon xanh dương (NBCAP) Việt Nam lần thứ hai, đồng thời công bố và thảo luận về Dự thảo Lộ trình hành động quốc gia về các - bon xanh dương

Với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Anh và Diễn đàn Kinh tế Thế giới, ghi nhận tiến độ triển khai Chương trình Đối tác Hành động các-bon xanh dương (kể từ Lễ khởi động Chương trình và Họp Nhóm công tác lần thứ nhất vào tháng 5/2026), cuộc họp đánh dấu bước tiếp theo trong quá trình chuyển các định hướng của NBCAP thành các ưu tiên hành động và cơ hội đầu tư cụ thể.

Cuộc họp do TS.Vũ Đức Đam Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ NN&MT), Phó Trưởng Nhóm Thường trực NBCAP Việt Nam chủ trì. Tham dự cuộc họp có bà Francesca Nardini – Phó Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, ông Fergus McBean – Bí thư thứ nhất về Khí hậu và Thiên nhiên, Đại sứ quán Anh tại Việt Nam, bà Emily Kelly – Phụ trách Chương trình Đối tác hành động toàn cầu về các-bon xanh dương (BCAP), Diễn đàn Kinh tế Thế giới, cùng đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, đối tác phát triển, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, định chế tài chính và khu vực tư nhân.

Từ khi NBCAP Việt Nam được ra mắt vào tháng 5/2026, Chương trình đã từng bước chuyển từ giai đoạn hình thành quan hệ đối tác sang xây dựng một nền tảng hợp tác có cơ chế tổ chức và định hướng triển khai rõ ràng hơn. Việc thành lập Nhóm công tác triển khai Chương trình Đối tác hành động các-bon xanh dương tại Việt Nam đã tạo nền tảng để tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các đối tác phát triển, tổ chức quốc tế, cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp, định chế tài chính và các bên liên quan. Cùng với đó, quá trình đánh giá hiện trạng, huy động các bên liên quan và xây dựng Lộ trình hành động quốc gia về các-bon xanh dương đã giúp từng bước hình thành cơ sở để xác định các ưu tiên và định hướng hành động trong thời gian tới.

Bên cạnh nội dung họp thường kỳ (Nhóm công tác theo Đề án triển khai NBCAP); tại sự kiện nhóm công tác đã tập trung thảo luận về Dự thảo Lộ trình hành động quốc gia về các-bon xanh dương (Dự thảo lộ trình); Đối thoại về huy động đầu tư cho các-bon xanh dương cùng hướng tới một mục tiêu chung là xác định cách thức để Chương trình Đối tác Hành động các-bon xanh dương chuyển sang giai đoạn triển khai có trọng tâm và huy động được nguồn lực cần thiết. Khi được thông qua Lộ trình sẽ tạo khung định hướng chung để các bên xác định ưu tiên trong bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái các-bon xanh dương, đóng góp cho các mục tiêu khí hậu, đa dạng sinh học, khả năng chống chịu ven biển và sinh kế bền vững.

Đề xuất khung hành động theo 3 giai đoạn và 6 lĩnh vực trọng tâm

Cụ thể Dự thảo Lộ trình đề xuất triển khai theo 3 giai đoạn gồm: ngắn hạn (2026-2027), trung hạn (2027-2028) và dài hạn (2028 - 2030 và sau năm 2030) đồng thời cụ thể hóa hành động trọng tâm cũng như chủ thể thực hiện chính của từng giai đoạn theo 6 nhóm lĩnh vực. Trong đó giai đoạn ngắn hạn trọng tâm chính sẽ là tạo hành lang & Thí điểm (Hoàn thiện khung pháp lý cơ bản, xây dựng tiêu chí MRV/Tài chính, thí điểm mô hình thực địa…). Giai đoạn Trung hạn là Thể chế hóa & Nhân rộng (Ban hành Nghị định chuyên ngành, đưa vào Quy hoạch/Kiểm kê quốc gia, phát hành Trái phiếu xanh dương. Trọng tâm trong Dài hạn Dự thảo Lộ trình đề xuất là Đồng bộ & Bền vững (Tích hợp CSDL toàn quốc, ứng dụng viễn thám/quan trắc tự động, giáo dục đại học, tài chính tuần…

Trên cơ sở hiện trạng năm 2025-2026 Dự thảo cũng đề xuất 3 mục tiêu chiến lược cho Lộ trình, đi cùng các chỉ tiêu cụ thể theo các mốc thời gian gồm: Một là phục hồi và tối ưu hóa năng lực hấp thụ các-bon của hệ sinh thái biển, ven biển; Hai là Tích hợp các-bon xanh dương vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và mục tiêu khí hậu quốc gia; Ba là Bảo vệ đa dạng sinh học gắn với thích ứng biến đổi khí hậu,mang lại lợi ích cho sinh kế cộng đồng ven biển.

Trong giai đoạn 2026 -2027, trọng tâm Dự thảo Lộ trình để xuất sẽ là xây dựng các nền tảng cần thiết về thể chế, dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và Danh mục phân loại xanh dương để tạo điều kiện cho triển khai và huy động nguồn lực. Tầm nhìn đến năm 2030 hướng tới quản lý thống nhất các hệ sinh thái các-bon xanh dương, từng bước tích hợp vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và các mục tiêu quốc gia về biến đổi khí hậu, đồng thời hỗ trợ sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển. Dự thảo lộ trình cũng đồng thời đề xuất các cơ chế tài chính, doanh mục dự án ưu tiên tuy nhiên không chỉ là các dự án hướng đến tạo tín chỉ mà còn là các dự án xanh dương với những nguồn thu ngoài các bon…

Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam, chia sẻ: “Lộ trình hành động cần trở thành khung định hướng quốc gia, bảo đảm các nguồn đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật gắn kết với những ưu tiên do Việt Nam xác định. UNDP cam kết tiếp tục đồng hành cùng Bộ NN&MT và các đối tác, chuyển hóa tiềm năng của các-bon xanh dương thành những hành động có sự phối hợp, dựa trên bằng chứng và có khả năng thu hút đầu tư.”

Ông Fergus McBean, Bí thư thứ nhất về Khí hậu và Thiên nhiên, Đại sứ quán Vương quốc Anh tại Việt Nam cho biết: “Đại sứ quán Anh đánh giá cao sự chủ động và nỗ lực của các đối tác tham gia NBCAP trong quá trình xây dựng Lộ trình hành động quốc gia về các-bon xanh dương. Việc củng cố thể chế và xây dựng các chính sách hỗ trợ minh bạch sẽ giúp tạo niềm tin, thu hút sự tham gia của khu vực tư nhân và hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu về ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.”

Bà Emily Kelly, Phụ trách Chương trình Đối tác hành động toàn cầu về các-bon xanh dương (BCAP) tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới nhận định: “Kinh nghiệm quốc tế từ mạng lưới BCAP, bao gồm tại Indonesia và Philippines, cho thấy một lộ trình hành động nhất quán và khung đầu tư rõ ràng sẽ góp phần tạo ra các điều kiện thuận lợi để thúc đẩy đầu tư và triển khai các sáng kiến các-bon xanh dương. Diễn đàn Kinh tế Thế giới hân hạnh được hợp tác cùng Bộ NN&MT thúc đẩy trao đổi tri thức, tăng cường hợp tác quốc tế và hợp tác công – tư nhằm thực hiện các ưu tiên của Việt Nam.”

Trước mắt là cần thống nhất các định hướng và ưu tiên trong 12 - 24 tháng tới

Hướng tới những định hướng, nhiệm vụ và bước đi cụ thể cho NBCAP giai đoạn tới nhiều ý kiến cho rằng Dự thảo Lộ trình đã đề cập các văn bản pháp lý hiện hành cũng như đề xuất nhiều hoạt động, nhưng vẫn cần làm rõ cách thức thực hiện và những hỗ trợ cụ thể để biến các nội dung đó thành hành động. Cụ thể, theo đại diện Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, trong các hệ sinh thái carbon xanh dương, rừng ngập mặn là lĩnh vực tương đối dễ tiếp cận và Việt Nam đã có nhiều năm nghiên cứu, triển khai. Trong khi đó, các hệ sinh thái khó tiếp cận hơn như thảm cỏ biển vẫn cần được bổ sung số liệu, phương pháp và cách thức triển khai cụ thể.

Một nội dung trọng tâm của cuộc họp là phiên đối thoại giữa các cơ quan quản lý, đối tác phát triển, định chế tài chính và khu vực tư nhân về huy động đầu tư cho các-bon xanh dương. Tại đây các bên đã trao đổi về những điều kiện cần thiết để các sáng kiến các-bon xanh dương có thể từng bước chuyển hóa thành các dự án có khả năng thu hút đầu tư, bao gồm khung chính sách, dữ liệu, tiêu chuẩn, năng lực chuẩn bị dự án và các cơ chế tài chính phù hợp.

Trình bày về tổng quan bối cảnh đầu tư và các cơ hội đang hình thành: Giới thiệu về danh mục ưu tiên trong Lộ trình và nhu cầu đầu tư chuyên gia từ NBCAP cho thấy ở mỗi giai đoạn triển khai cần một loại vốn khách nhau. Cụ thể như giai đoạn 2026 - 2027 - Giai đoạn nền ( hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), thể chế, pháp lý và tiêu chí phân loại) vốn phù hợp theo là từ ngân sách và ODA; riêng Mô hình đã có nguồn thu ngoài tín chỉ có thể vay thương mại ngay. Giai đoạn Thí điểm (2028 - 2030 - Thực hiện một vài giao dịch mẫu, chuẩn hoá quy trình rồi nhân rộng mô hình đã chạy được thì vốn phù hợp sẽ là Tài chính hỗn hợp (Blended finance), quỹ khí hậu, vốn ưu đãi kèm bảo lãnh. Giai đoạn mở rộng (sau 2030) -Thương mại hoá trên nền hồ sơ và số liệu đã tích luỹ được, vốn phù hợp sẽ là từ Tín dụng xanh, trái phiếu, thị trường các-bon vận hành đầy đủ.

Đại diện NBCAP cho rằng vấn đề hiện nay của thu hút đầu tư vào lĩnh vực các-bon xanh dương không phải là việc thiếu vốn mà là dự án đủ điều kiện. Cụ thể theo đại diện NBCAP thị trường đã có đủ các công cụ (Thị trường trái phiếu xanh trong nước đã phát hành 33,5 nghìn tỷ đồng giai đoạn 2016 - 2024), nhưng chưa có kênh riêng cho xanh dương; các bên (ngân hành, định chế tài chính) vẫn đang e ngại chờ các mô hình tiên phong (Ngân hàng lo rủi ro, nhà tài trợ dừng ở hỗ trợ kỹ thuật, cơ chế của Nhà nước chưa đủ mạnh, chưa có dự án nào của Việt Nam đủ điều kiện đăng ký tín chỉ).

Đại diện NBCAP cũng đưa ra các dẫn chứng thực tế trong đầu tư vào lĩnh vực các - bon xanh dương như, hiện vốn dồn vào rừng ngập mặn (89% trong 36 dự án được rà soát là rừng ngập mặn); cỏ biển và đầm lầy ngập triều chỉ chiếm lần lượt là 14% và 8%. Vốn ngoài ngân sách thu hút vào lĩnh vực này chưa phải vốn thương mại (Phần lớn 36% vốn ngoài ngân sách đến từ nghĩa vụ chi trả bắt buộc và hoạt động xã hội của doanh nghiệp). Phía cho vay trong lĩnh vực này cũng còn nhiều vướng mắc (Chưa có tiền/nguồn lực cho khâu chuẩn bị dự án, chưa có tiêu chí phân loại xanh dương, pháp lý đất và mặt nước ven biển chưa rõ; vốn trong nước lại chủ yếu ngắn hạn). Từ thực trạng này NBCAP khẳng định Lộ trình vì thế cần bắt đầu từ việc chuẩn bị dự án, không bắt đầu từ việc thiết kế công cụ.

Tại sự kiện NBCAP cũng đưa ra đề xuất trong 12 tháng tới cần triển khai các khâu như: đầu tiên là chốt quyền các-bon, tức là xác định chủ thể của quyền các bon, quyết định xem lương hấp thụ đó dùng cho mục đích nào, cam kết quốc gia hay bán ra thị trường… thứ 2 là Lập cơ chế cấp tiền cho khâu chuẩn bị dự án (Xác định đơn vị nào ở cấp tỉnh đủ tư cách nhận và giải ngân, và cần văn bản gì…) thứ 3 là Hoàn tất một giao dịch trình diễn (demonstration transaction).

Từ kinh nghiệm của dự án phục hồi rừng ngập mặn tại Senegal, quy mô ít nhất 7.000 ha (Dự án này hướng tới đồng thời nhiều mục tiêu như bảo vệ đa dạng sinh học, lưu trữ carbon, tăng cường khả năng chống chịu dài hạn cho vùng ven biển và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương) bà Lê Gia Thanh Trúc, chuyên viên thị trường carbon, khu vực Châu Á, Karbon-X, chia sẻ việc kết nối với cộng đồng là một yếu tố quan trọng để duy trì dự án carbon bền vững và lâu dài. Bà Trúc nhấn mạnh đến khia cạnh khác là dữ liệu phải minh bạch và đáng tin cậy. Đây được xem là nền tảng để làm việc với khách hàng cũng như các nhà đầu tư tiềm năng trong lĩnh vực carbon. Đặc biệt với những dự án phức tạp như carbon xanh dương, nhà đầu tư cần có thông tin đầy đủ, minh bạch để đánh giá và đưa ra quyết định.

Thảo luận tại sự kiện nhiều ý kiến cho rằng việc triển khai cần được thực hiện theo Đề án triển khai NBCAP, trên cơ sở kết quả đã đạt được và các định hướng trong Lộ trình hành động quốc gia. Ưu tiên trước mắt là thống nhất các định hướng và ưu tiên trong 12 - 24 tháng tới, làm cơ sở để tập trung nguồn lực, phân công vai trò và thúc đẩy các hoạt động, chương trình. Một vấn đề khác được nhiều ý kiến đề cập đến là cần quan tâm trong giai đoạn chuyển sang triển khai là bảo đảm tính liên tục của hoạt động phối hợp trong khuôn khổ NBCAP. Khi Chương trình bước sang giai đoạn triển khai, việc duy trì năng lực điều phối, kết nối là cần thiết để những kết quả đã đạt được tiếp tục chuyển hóa thành hoạt động cụ thể, đồng thời từng bước mở rộng và đa dạng hóa nguồn lực, tăng cường sự tham gia của các đối tác trên cơ sở ưu tiên do Việt Nam xác định.