Lợi bất cập hại

Mỹ là nước nhập khẩu thép lớn nhất thế giới với tổng kim ngạch nhập khẩu gấp 4 lần so với tổng kim ngạch xuất khẩu. Tổng sản lượng nhôm nhập khẩu gấp 5 lần nhôm sản xuất tại Mỹ năm 2016. Bởi vậy, khi ông Trump ký sắc lệnh nói trên, (sắc lệnh này bắt đầu có hiệu lực trong vòng 15 ngày sau khi ký) điều này gây tác động tới hàng chục đối tác thương mại lớn của Mỹ. Sắc lệnh cũng tác động tiêu cực đến nhiều ngành sản xuất và ảnh hưởng đến nước Mỹ các phương diện chính trị, đối ngoại. Các chuyên gia cho rằng quyết định của Tổng thống Mỹ nêu trên là “lợi bất cập hại” khi giúp ông Trump thực hiện chính sách “nước Mỹ trên hết”, nhưng có thể sẽ khiến nước Mỹ “thiệt đơn thiệt kép” trên các “mặt trận” khác.

Trước hết, việc ký sắc lệnh tăng thuế đang khiến ông chủ Nhà Trắng phải hứng “búa rìu dư luận” vô cùng gay gắt từ bên ngoài cũng như ngay trong lòng nước Mỹ. Phó Chủ tịch Hiệp hội sắt thép Trung Quốc Li Xinchuang đã gọi động thái nêu trên của ông Trump là “ngu xuẩn” và rằng việc tăng thuế của Trump không có lợi cho tất cả mọi người, “trừ một vài doanh nghiệp Mỹ”. Trong khi đó, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Mario Draghi cảnh báo tất cả các giải pháp thương mại mang tính "đơn phương" đều rất "nguy hiểm" và các tranh chấp thương mại, suy cho cùng, đều có tác động đến "lòng tin." Các quốc gia láng giềng của Mỹ như Mexico và Canada cũng đã đưa ra những phản ứng gay gắt, dù Mexico và Canada là hai nước được miễn trừ chính sách này. Ngay cả các đồng minh thân cận của Mỹ là Nhật Bản, Hàn Quốc cũng không thể “ngậm bồ hòn làm ngọt” và đã lên tiếng chỉ trích hành động bảo hộ mậu dịch nói trên của chính quyền Trump.

Liên minh các nhà sản xuất ô tô Mỹ cảnh báo những mức thuế mới sẽ khiến giá thép sản xuất trong nước tăng cao, đẩy giá thành các loại phương tiện lên cao.

Từ trong nước Mỹ, các chính trị gia và giới doanh nghiệp cũng đưa ra nhiều chỉ trích và cảnh báo việc tăng thuế nhôm, thép là “gậy ông đập lưng ông”. Robert L. Shank, Giám đốc tài chính của Ford Motor cho biết, các thị trường đã bắt đầu tăng giá với thép, nhôm và điều này tác động tiêu cực đến Hãng Ford vốn nhập khẩu số lượng lớn hai mặt hàng này cho sản xuất xe hơi. Các doanh nghiệp chế tạo ô tô sẽ chịu ảnh hưởng mạnh nhất khi đây là lĩnh vực tiêu thụ tới 38% nhôm và 15% thép trên toàn quốc. Liên minh các nhà sản xuất ô tô Mỹ cảnh báo những mức thuế mới sẽ khiến giá thép sản xuất trong nước tăng cao, đẩy giá thành các loại phương tiện lên cao, ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của người tiêu dùng. Hiệp hội khách hàng công nghệ đại diện cho 2.200 công ty của Mỹ thì cho rằng số người mất việc làm vì chính sách tăng thuế nhôm, thép có lẽ sẽ còn cao hơn cả số người tìm thêm được cơ hội tuyển dụng như lời Tổng thống Trump khẳng định. Trong khi đó, Hiệp hội Bán lẻ quốc gia (NRF) đại diện nhiều chuỗi cửa hàng, rau củ và nhiều nhà bán lẻ trên toàn thế giới cho rằng đây là mức thuế “giáng vào toàn thể người dân Mỹ”.

Các chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước Mỹ có chung nhận định rằng, bằng việc phê chuẩn kế hoạch tăng thuế, ông Trump đã "nổ phát súng" đầu tiên trong một cuộc chiến thương mại, điều sẽ gây phương hại cho quan hệ của chính Mỹ với các quốc gia đồng minh, cũng như làm suy yếu nền kinh tế hàng đầu thế giới. Thượng Nghị sĩ bang Texas, ông Jonh Cornyn vừa quan ngại rằng các đối tác mậu dịch của Mỹ tới đây sẽ phản ứng quyết định nói trên của ông Trump bằng cách tăng thuế đối với nông sản Mỹ và “hậu quả sẽ là khôn lường”. Tới đây, một loạt mặt hàng vốn là “tinh hoa của nước Mỹ” như rượu ngô Kentucky, quần bò và xe máy Harley - Davisdson, thịt bò… sẽ phải hứng chịu các biện pháp trả đũa từ Trung Quốc, EU, Canada... Báo chí Mỹ cho biết, EU hiện đã lên kế hoạch chi tiết gồm 3 bước để khiến hàng hóa từ Mỹ nhập vào khối này chịu tổn thất 3,5 tỷ USD, tương đương mức thiệt hại mà phía EU phải gánh chịu do ông Trump áp đặt mức thuế nhôm và thép mới. Dự kiến, “nạn nhân” của các biện pháp trả đũa nêu trên bao gồm các mặt hàng: rượu ngôn, quần bò, gạo, nước cam, xe máy của Mỹ. Như vậy, mức thuế mà các đối tác thương mại dự kiến áp đặt với hàng hóa của Mỹ sẽ gây phương hại đến những người nông dân và doanh nghiệp mà chính quyền Trump đã hứa là sẽ bảo vệ họ, đồng thời thổi bùng lên cuộc chiến thương mại có thể làm cản trở mục tiêu “củng cố ngành công nghiệp Mỹ” của ông Trump.

Các biện pháp trả đũa của EU và các đối tác thương mại khác nhằm vào hàng hóa Mỹ không chỉ gây thiệt hại cho các nhà xuất khẩu Mỹ, mà còn có thể đánh vào uy tín của ông Trump trên chính trường Mỹ, nhất là những nơi vốn là “thành trì” đảng Cộng hòa. Chẳng hạn, xe máy Harley - Davisdson vốn được sản xuất ở quê hương của Chủ tịch Hạ viện Paul D. Rayan, Hạ sĩ bang Wiscosin; nước cam đến từ bang hay dao động Florida. Những hạn chế đối với rượu ngô Kentucky có thể gây thêm sức ép lên thủ lĩnh phe đa số tại thượng viện, Mitch McConnell-chính khách đến từ bang này…

Về mặt đối ngoại, quyết định tăng thuế thép và nhôm đã khiến hình ảnh ông Trump ngày càng trở thành “người Mỹ xấu xí” tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là khi nước Mỹ “một hình một kiểu” trên thương trường quốc tế, họ có thể sẽ mất bạn bè, đồng minh và các đối tác sẽ bớt hứng thú đàm phán thỏa thuận thương mại với Mỹ. Một vấn đề quan trọng nữa là Mỹ tăng thuế thép, nhôm với lý do “bảo đảm an ninh quốc gia” thì tới đây có thể nhiều đối tác sẽ kiện Mỹ lên WTO và các quốc gia khác cũng có thể dùng chính lý lẽ “an ninh quốc gia” của Mỹ để dựng lên các hàng rào bảo hộ mậu dịch.

Trước làn sóng phản đối mạnh mẽ cả ở trong và ngoài nước Mỹ với quyết định tăng thuế nhôm, thép của ông Trump, Nhà Trắng vừa tuyên bố rằng, tất cả các nước có “mối quan hệ an ninh” với Mỹ có thể thảo luận với chính quyền Mỹ về "những cách thức thay thế" nhằm giải quyết mối đe dọa đối với an ninh quốc gia do hoạt động xuất khẩu các mặt hàng thép và nhôm vào thị trường Mỹ. Trong một thông báo, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Sarah Huckabee Sanders cho biết việc miễn trừ thuế mới sẽ được xem xét và thực hiện trên cơ sở “từng trường hợp một” và “từng quốc gia một.” Tuy nhiên, động thái này chưa đủ để xoa dịu nỗi bức xúc từ các đối tác thương mại của Mỹ và giới phân tích tiếp tục quan ngại về nguy cơ nổ ra một cuộc chiến thương mại toàn cầu do Mỹ “châm ngòi” trong năm 2018, theo đó biến cả kinh tế Mỹ và kinh tế toàn cầu thành các nạn nhân.

Thực tế nêu trên cho thấy, thương trường quốc tế luôn là một “chiến trường” khốc liệt và trong nhiều trường hợp các biện pháp bảo hộ mậu dịch còn gây tác động nghiêm trọng đến các mối quan hệ chính trị, đối ngoại. Bởi vậy, để tránh “lợi bất cập hại” khi tăng thuế nhôm, thép nhập khẩu, giờ là lúc “ông chủ Nhà Trắng” và các cộng sự của mình phải tính toán để bảo đảm cân bằng các lợi ích.