Bộ Công Thương: Dấu ấn rõ nét trong thực hiện các nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025

Giai đoạn 2021–2025, Bộ Công Thương được Chính phủ giao chủ trì, hướng dẫn và theo dõi thực hiện các tiêu chí quan trọng trong Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), gồm Tiêu chí số 4 về Điện nông thôn, Tiêu chí số 7 về cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn và chỉ tiêu cụm công nghiệp thuộc Tiêu chí kinh tế.

Trong bối cảnh nguồn vốn đầu tư còn hạn chế và nhiều địa phương gặp khó khăn về hạ tầng, Bộ Công Thương đã chỉ đạo các đơn vị Điện lực, địa phương và doanh nghiệp triển khai đồng bộ các giải pháp cải tạo, nâng cấp lưới điện nông thôn theo hướng an toàn, ổn định, tiết kiệm và mỹ quan.

Dự kiến đến cuối năm 2025: Số xã đạt tiêu chí số 4 nông thôn mới đạt 7.424/7.914 xã, chiếm 93,8% tổng số xã và hoàn thành 100% kế hoạch giai đoạn 2021-2025; Số xã đạt tiêu chí số 4 nông thôn nâng cao đạt 3.139/7.914 xã, chiếm 39,7% tổng số xã và hoàn thành 101% kế hoạch giai đoạn 2021-2025; Số xã đạt tiêu chí số 4 nông thôn mới kiểu mẫu đạt 903/7.914 xã, chiếm 11,4% tổng số xã và hoàn thành 102% kế hoạch giai đoạn 2021-2025.

Công tác quy hoạch và đầu tư phát triển hệ thống điện nông thôn đã được thực hiện thống nhất, gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương. Các công ty Điện lực trên cả nước phối hợp với chính quyền triển khai thay thế, nâng cấp đường dây trung – hạ áp, lắp đặt mới trạm biến áp, chỉnh trang hệ thống cột điện, dây dẫn, hộp công tơ, bảo đảm mỹ quan và vận hành an toàn.

Điện nông thôn không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân mà còn là nền tảng quan trọng để phát triển sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, từ đó tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn Việt Nam.

Bộ Công Thương đánh giá, việc đầu tư phát triển điện nông thôn trong giai đoạn này đã thay đổi căn bản diện mạo năng lượng vùng nông thôn, nâng cao chất lượng cung cấp điện, giảm tổn thất điện năng và tăng độ tin cậy cung cấp điện.

Do đó, trong giai đoạn tới, Bộ kiến nghị tiếp tục bố trí nguồn vốn đầu tư từ ngân sách trung ương kết hợp huy động vốn xã hội hóa, ưu tiên cho khu vực khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đảm bảo mục tiêu đến năm 2030 điện nông thôn được cung cấp ổn định, an toàn, đáp ứng tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại.

Cùng với điện nông thôn, cơ sở hạ tầng thương mại được xem là “huyết mạch” lưu thông hàng hóa, tạo động lực thúc đẩy kinh tế vùng nông thôn. Trong giai đoạn 2021–2025, Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn thực hiện Tiêu chí số 7, hướng tới xây dựng hệ thống chợ, trung tâm thương mại, điểm bán hàng hiện đại, an toàn, phù hợp đặc thù nông thôn.

Đến nay, cả nước có 8.274 chợ, trong đó: Theo địa bàn: 2.159 chợ thành thị, chiếm 26%, 6.115 chợ nông thôn, chiếm 74%; Theo hạng chợ: 230 chợ hạng 1 chiếm 3%, 868 chợ hạng 2 chiếm 10%, 7.036 chợ hạng 3 chiếm 85% và 140 chợ chưa phân hạng chiếm 2%. Nhiều địa phương đã chủ động rà soát, nâng cấp, xây mới chợ trung tâm, chợ đầu mối, chợ an toàn thực phẩm, kết hợp kêu gọi xã hội hóa và thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư.

Bộ Công Thương cũng đã lồng ghép các chương trình mục tiêu, dự án để hỗ trợ phát triển hạ tầng thương mại nông thôn, đặc biệt tại vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa. Tiêu biểu là việc phối hợp với Ủy ban Dân tộc triển khai Dự án đầu tư, cải tạo, nâng cấp mạng lưới chợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, theo Quyết định 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Đáng chú ý, năm 2024, Bộ Công Thương đã chủ trì xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 60/2024/NĐ-CP về phát triển và quản lý chợ, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động đầu tư, quản lý, vận hành hệ thống chợ theo hướng văn minh, hiện đại, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thực tiễn cho thấy, các công trình thương mại được đầu tư, cải tạo không chỉ thay đổi diện mạo nông thôn mà còn góp phần hình thành thói quen tiêu dùng mới, thúc đẩy chuyển đổi từ chợ truyền thống sang mô hình chợ hiện đại, cửa hàng tiện ích, siêu thị mini. Song song đó, công tác quản lý chợ, kiểm tra an toàn thực phẩm, tổ chức sắp xếp điểm kinh doanh ngày càng khoa học, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thương mại nông thôn.

Tuy vậy, Bộ cũng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn: nhiều chợ nông thôn hoạt động không hiệu quả, khó xã hội hóa do thu không đủ bù chi; công tác quản lý còn hạn chế, thiếu nhân lực được đào tạo bài bản; nguồn vốn đầu tư còn dàn trải, chưa tách bạch cho tiêu chí thương mại nông thôn nên việc đánh giá kết quả thực hiện ở một số nơi còn lúng túng.

Trong giai đoạn tới, Bộ Công Thương xác định sẽ chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng, tập trung phát triển hạ tầng thương mại đồng bộ giữa “phần cứng” (cơ sở vật chất) và “phần mềm” (quản lý, đào tạo, vận hành), khuyến khích địa phương xây dựng mô hình “chợ văn minh – an toàn – xanh – sạch – thân thiện môi trường” phù hợp với đặc thù từng vùng miền.

Song hành với đầu tư hạ tầng, Bộ Công Thương đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thương mại nông thôn, xem đây là yếu tố quyết định để duy trì và phát huy hiệu quả các tiêu chí nông thôn mới.

Thực hiện Quyết định 263/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ đã giao nhiệm vụ cho Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thương mại và Trường Cao đẳng Công nghiệp Thực phẩm tổ chức đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, tiểu thương, chủ cơ sở sản xuất – kinh doanh tại khu vực nông thôn.

Trong hai năm 2022–2023, gần 1.700 học viên đã tham gia các khóa học về kỹ năng quản lý chợ, thương mại điện tử, xúc tiến tiêu thụ nông sản, an toàn thực phẩm, chuyển đổi số trong thương mại nông thôn. Đây là bước đi quan trọng giúp hình thành lực lượng nhân lực thương mại nông thôn có kiến thức, kỹ năng phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ và xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế.

Không chỉ dừng ở đào tạo, Bộ còn phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến chính sách, hướng dẫn kỹ thuật, khuyến khích người dân tham gia phong trào “nông thôn mới thông minh” nơi thương mại điện tử, kết nối cung cầu và tiêu thụ sản phẩm OCOP trở thành động lực phát triển bền vững. Các chương trình tập huấn, tuyên truyền và kiểm tra giám sát đã giúp nâng cao rõ rệt năng lực cán bộ cơ sở, tạo chuyển biến mạnh về nhận thức của người dân, đồng thời thúc đẩy sự phối hợp hiệu quả giữa ngành Công Thương với chính quyền địa phương trong thực hiện các tiêu chí nông thôn mới.

Từ những kết quả đã đạt được, theo báo cáo tổng kết Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 của Bộ Công Thương, Bộ Công Thương xác định giai đoạn 2026–2030 sẽ tiếp tục duy trì, nâng cao chất lượng tiêu chí điện và hạ tầng thương mại, hướng đến mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại, thông minh, bền vững.

Các nhóm giải pháp trọng tâm gồm: hoàn thiện văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình; đẩy mạnh tuyên truyền và phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”; tăng cường lồng ghép, huy động nguồn lực đầu tư, đặc biệt cho vùng khó khăn; nâng cao năng lực quản lý và giám sát; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử, kết nối cung cầu hàng hóa, tạo chuỗi cung ứng ổn định phục vụ đời sống và sản xuất của người dân nông thôn.

Nhìn tổng thể, dấu ấn của Bộ Công Thương trong Chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025 không chỉ nằm ở những con số đạt và vượt kế hoạch, mà còn thể hiện ở tư duy đổi mới, cách làm bài bản, linh hoạt và hướng tới phát triển bền vững, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu lớn của Đảng và Nhà nước về “nông thôn mới toàn diện, hiện đại, gắn với đô thị hóa, nâng cao đời sống người dân”.