Bộ Công Thương triển khai Chỉ thị 09/CT-TTg: Đưa tiết kiệm năng lượng trở thành động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng cao cùng với những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia không còn dừng ở bài toán cung ứng, mà đã mở rộng sang năng lực sử dụng hiệu quả và bền vững. Chính trong dòng chảy đó, Chỉ thị số 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra yêu cầu rõ ràng: tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện như một hướng đi tất yếu.

Không chỉ là giải pháp tình thế, tiết kiệm năng lượng đang dần trở thành một “mệnh lệnh phát triển”, khi mỗi đơn vị điện năng được sử dụng hiệu quả hơn cũng đồng nghĩa với việc hỗ trợ hệ thống điện vận hành an toàn, hiệu quả, nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế và tạo dư địa cho tăng trưởng xanh. Điều này đặc biệt có ý nghĩa giữa bối cảnh phụ tải điện liên tục lập đỉnh mới, còn nguồn cung năng lượng sơ cấp vẫn đối mặt với những rủi ro về biến động giá và phụ thuộc nhập khẩu. 

Bộ Công Thương, với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng, đã nhanh chóng cụ thể hóa các chỉ đạo tại Chỉ thị số 09/CT-TTg thành Kế hoạch hành động triển khai trong toàn ngành. Quyết định số 824/QĐ-BCT ngày 13/4/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương thực hiện Chỉ thị số 09/CT-TTg cho thấy bước chuyển từ định hướng sang hành động, thể hiện rõ vai trò điều phối trung tâm của Bộ trong việc kết nối các trụ cột: từ hoàn thiện thể chế, điều hành hệ thống năng lượng, đến thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và thay đổi hành vi sử dụng năng lượng trong toàn xã hội.

Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương xác định rõ, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành. Trên cơ sở quán triệt đầy đủ các chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước về bảo đảm an ninh năng lượng, Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị trực thuộc, các cấp, các ngành tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong ngành năng lượng nhằm phát triển ngành năng lượng đồng bộ, hợp lý, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng đất nước liên tục trên 10% trong giai đoạn tới.

Cùng với đó, Kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu tập trung các nguồn lực về con người, tài chính và các nguồn lực khác, triển khai quyết liệt các biện pháp tiết kiệm năng lượng, coi tiết kiệm năng lượng là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cung ứng năng lượng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động. Thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, phát triển hạ tầng sạc và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu.

Thực tế, nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng ngày càng trở nên cấp thiết, khi Việt Nam đồng thời phải giải bài toán kép: vừa đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, vừa từng bước giảm phát thải, hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và bền vững.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận trong Kế hoạch của Bộ Công Thương không tách rời hai mục tiêu đó, mà đặt chúng trong mối quan hệ tương hỗ. An ninh năng lượng không còn được hiểu đơn thuần là bảo đảm đủ điện, đủ xăng dầu, mà được mở rộng sang khả năng vận hành hệ thống linh hoạt, tối ưu, có sức chống chịu cao trước biến động. Ngược lại, chuyển đổi xanh không chỉ là mục tiêu môi trường, mà còn góp phần giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu, đa dạng hóa nguồn cung và củng cố nội lực của nền kinh tế.

Trên nền tảng này, tiết kiệm năng lượng được xác định là giải pháp mang tính “xuyên suốt của xuyên suốt”. Việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trở thành một trụ cột trong mô hình tăng trưởng mới, đặt trong tổng thể các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững. Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế toàn cầu, các quốc gia ngày càng coi “nguồn năng lượng tiết kiệm được” là một dạng “nguồn năng lượng thứ nhất”.

Cụ thể hóa các mục tiêu đã đề ra, Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương thiết kế một hệ thống nhiệm vụ toàn diện, bao trùm từ hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường đến thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và nâng cao nhận thức xã hội. Các nhiệm vụ được cấu trúc theo hướng liên kết chặt chẽ, tạo thành chuỗi hành động xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương, từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp và người dân.

Trước hết, về thể chế, Bộ Công Thương xác định tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; đồng thời mở rộng danh mục phương tiện, thiết bị phải dán nhãn năng lượng và áp dụng mức hiệu suất năng lượng tối thiểu. Cùng với đó, Bộ tập trung xây dựng cơ chế tài chính đối với các dự án tiết kiệm năng lượng, nghiên cứu, trình Chính phủ Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; rà soát, hoàn thiện các định mức tiêu hao năng lượng trong sản xuất, đặc biệt đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm và hệ thống phân phối xăng dầu. Song song, Bộ triển khai xây dựng và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến hiệu suất năng lượng, trong đó có các tiêu chuẩn đối với thiết bị sạc, trạm sạc và hệ thống điện cho trạm sạc xe điện; nghiên cứu xây dựng chương trình chuyển đổi thị trường hiệu suất năng lượng, từng bước loại bỏ các thiết bị hiệu suất.

Về bảo đảm cung ứng và điều hành hệ thống năng lượng, Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị chủ động chỉ đạo doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh năng lượng tìm kiếm, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu đầu vào như dầu thô, khí cho sản xuất, qua đó bảo đảm cung ứng đầy đủ năng lượng cho phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân, nhất là trong bối cảnh tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy nguồn cung. Đồng thời, Bộ tăng cường triển khai Chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR), xây dựng kịch bản cung ứng điện theo tháng, quý và mùa cao điểm; theo dõi sát cân đối cung - cầu, chủ động phương án dự phòng nguồn điện và điều hành hoạt động nhập khẩu, xuất khẩu năng lượng phù hợp. Trong lĩnh vực xăng dầu, Bộ Công Thương tiếp tục điều hành thị trường linh hoạt, bám sát diễn biến giá thế giới để đề xuất phương án điều hành giá trong nước, kiểm soát chặt chẽ hệ thống phân phối, không để xảy ra đứt gãy nguồn cung, đồng thời xây dựng các kịch bản bảo đảm cung ứng trong mọi tình huống.

Về thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và ứng dụng công nghệ, Bộ Công Thương đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm phát triển nhanh và bền vững ngành năng lượng; chú trọng nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ tiết kiệm năng lượng, công nghệ lưu trữ, pin thế hệ mới và động cơ điện hiệu suất cao. Cùng với đó, Bộ triển khai nghiên cứu, phát triển thí điểm ứng dụng hydrogen, ammonia và các nhiên liệu phát thải thấp trong công nghiệp, năng lượng và giao thông vận tải; khuyến khích phát triển điện gió, điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu gắn với hệ thống pin lưu trữ nhằm giảm áp lực lên hệ thống điện. Đồng thời, đẩy mạnh lộ trình sử dụng xăng sinh học (E10), góp phần giảm tiêu thụ xăng khoáng; thúc đẩy phát triển năng lượng sinh khối, ethanol và các nguồn năng lượng tái tạo khác.

Về phát triển thị trường và huy động nguồn lực xã hội, Bộ Công Thương tập trung thúc đẩy hình thành và phát triển thị trường dịch vụ năng lượng, khuyến khích các doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO); nghiên cứu cơ chế thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát các mô hình đầu tư, kinh doanh và công nghệ tiết kiệm năng lượng mới nhằm huy động nguồn lực xã hội cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, ban hành cơ chế ưu đãi tài chính đối với các dự án tiết kiệm năng lượng, qua đó tạo động lực thúc đẩy đầu tư và mở rộng quy mô triển khai trên thực tế.

Đối với phát triển hệ sinh thái giao thông điện và hạ tầng năng lượng mới, Bộ Công Thương định hướng hỗ trợ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước phát triển công nghiệp hỗ trợ phục vụ ngành công nghiệp xe điện; đồng thời phối hợp với các địa phương xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư phát triển trạm sạc điện, thúc đẩy phát triển xe buýt điện, taxi điện và các mô hình giao thông sử dụng điện, nhiên liệu sạch. Song song, Bộ phối hợp hoàn thiện các quy định về quản lý, thu hồi, tái chế pin xe điện và chất thải liên quan, bảo đảm phát triển phương tiện giao thông điện theo hướng bền vững.

Về công tác truyền thông và thay đổi hành vi sử dụng năng lượng, Bộ Công Thương chỉ đạo các cơ quan báo chí, truyền thông thuộc Bộ xây dựng các chương trình, kịch bản truyền thông về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội, khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông sử dụng điện và nhiên liệu sạch, tăng cường tiết kiệm xăng dầu trong vận tải và thúc đẩy sử dụng phương tiện giao thông công cộng.

Cuối cùng, về nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong doanh nghiệp và toàn hệ thống, Bộ Công Thương tăng cường kiểm tra việc thực hiện các quy định về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đặc biệt tại các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; kiểm soát chặt chẽ tổn thất trong các khâu khai thác, sản xuất và vận chuyển than, dầu khí. Đồng thời, yêu cầu các doanh nghiệp năng lượng lớn và các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm triển khai các giải pháp kiểm soát hao hụt trong toàn bộ chuỗi cung ứng, định kỳ rà soát, cập nhật quy định quản lý hao hụt, đầu tư đổi mới công nghệ và áp dụng hệ thống quản lý định mức sử dụng năng lượng, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành và sử dụng năng lượng trong toàn nền kinh tế.

Khái niệm tiết kiệm năng lượng, hay sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giờ không còn xa lạ với doanh nghiệp hay người dân. Lúc này, việc hoàn thiện thể chế hay triển khai các giải pháp kỹ thuật cần thực chất nhất, hướng đến mục tiêu cuối cùng, là tạo được sự chuyển biến thực chất về nhận thức và hành động trong toàn xã hội. Đây được xem là yếu tố nền tảng, quyết định hiệu quả của các chính sách tiết kiệm năng lượng và chuyển dịch năng lượng trong thực tiễn.

Theo đó, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cần được lan tỏa từ cấp quản lý đến doanh nghiệp và từng người dân, trở thành thói quen trong sản xuất và tiêu dùng. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, việc tuân thủ quy định về quản lý năng lượng, đầu tư đổi mới công nghệ, tối ưu quy trình sản xuất vừa là trách nhiệm, vừa là giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, với người dân, những hành động nhỏ như sử dụng thiết bị tiết kiệm điện, điều chỉnh thói quen tiêu dùng năng lượng hợp lý… lại có ý nghĩa lớn khi được nhân rộng trên quy mô toàn xã hội.

Để thúc đẩy quá trình này, Kế hoạch của Bộ Công Thương đặt ra yêu cầu đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi xanh. Các hình thức truyền thông được triển khai đa dạng, từ báo chí, truyền hình đến các nền tảng số, mạng xã hội, qua đó giúp thông điệp dễ tiếp cận, dễ lan tỏa và dễ chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Thực tiễn đã ghi nhận những chuyển biến tích cực từ quá trình triển khai. Ngày 21/3/2026, Bộ Công Thương đã tổ chức Lễ phát động “Toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và hưởng ứng Giờ Trái đất năm 2026”. Ngay sau sự kiện, hàng loạt hoạt động được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, cả trực tiếp và trực tuyến, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân.

Những chiến dịch truyền thông cộng đồng như vậy đã và đang góp phần quan trọng vào việc hình thành thói quen sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trong xã hội. Khi các thông điệp được truyền tải một cách sáng tạo, gần gũi và có tính kết nối cao, việc thay đổi hành vi không còn là mục tiêu xa vời, mà trở thành quá trình chuyển biến tự nhiên, bền vững.

Đây chính là cốt lõi mà Bộ Công Thương hướng tới: đưa chính sách vào cuộc sống, lấy con người làm trung tâm, qua đó tạo nền tảng vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng gắn với chuyển đổi xanh bền vững trong dài hạn.