Công nghệ chiến lược kiến tạo động lực tăng trưởng mới trong ngành Công Thương
Với vai trò là bộ quản lý đa ngành trong các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng và thương mại, Bộ Công Thương triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW theo hướng thúc đẩy chuyển đổi số không chỉ ở góc độ đổi mới công nghệ đơn lẻ, mà từng bước hình thành nền công nghiệp xanh, thông minh, có khả năng tự chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nhân Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5, Tạp chí Công Thương đã có cuộc trao đổi với Bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công xung quanh định hướng triển khai các công nghệ chiến lược của ngành Công Thương trong giai đoạn mới. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Cục trưởng Nguyễn Thị Lâm Giang: Việc ban hành đồng bộ hệ thống các văn bản chính sách liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong thời gian vừa qua đã tạo điều kiện để các bộ, ngành, trong đó có Bộ Công Thương, có cơ sở để xây dựng định hướng phát triển dài hạn, triển khai các chương trình hành động cụ thể và thúc đẩy hình thành các động lực tăng trưởng mới dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đối với ngành Công Thương, đây không chỉ là định hướng về công nghệ, mà còn là cơ sở để tái cấu trúc mô hình phát triển ngành theo hướng dựa nhiều hơn vào tri thức, đổi mới sáng tạo và năng lực làm chủ công nghệ lõi. Những công nghệ như trí tuệ nhân tạo chuyên ngành, robot công nghiệp, bản sao số, công nghệ năng lượng hay vật liệu tiên tiến sẽ tác động trực tiếp đến quá trình hiện đại hóa sản xuất công nghiệp, vận hành hệ thống năng lượng và tổ chức chuỗi cung ứng thương mại trong tương lai.
Trong thời gian qua, Bộ Công Thương đã chủ động phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học để rà soát các bài toán lớn, đề xuất công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược gắn với yêu cầu phát triển ngành. Trên cơ sở đó, Bộ đã phối hợp tham mưu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược và Quyết định số 808/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 về giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.
Điều quan trọng là các quyết định này đã tạo ra khuôn khổ chính sách rõ ràng để các bộ, ngành, trong đó có Bộ Công Thương chuyển từ cách tiếp cận ứng dụng công nghệ riêng lẻ sang tư duy phát triển hệ sinh thái công nghệ chiến lược cho toàn ngành.
Cục trưởng Nguyễn Thị Lâm Giang: Bộ Công Thương hiện được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng, đều là những lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn đối với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trên cơ sở rà soát yêu cầu thực tiễn và định hướng phát triển dài hạn, Bộ Công Thương đã đề xuất 3 bài toán lớn mang tính nền tảng.
Thứ nhất là bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao, đồng thời hiện đại hóa hệ thống điện và nhiên liệu xanh theo hướng thông minh, tự chủ và bền vững hơn.
Thứ hai là nâng cao năng lực tự chủ công nghiệp, tăng tỷ lệ nội địa hóa, từng bước làm chủ các khâu thiết kế, chế tạo, tích hợp hệ thống và phát triển chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao.
Thứ ba là hiện đại hóa thương mại trong nước và quốc tế bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy.
Từ các bài toán lớn này, Bộ cũng đã cụ thể hóa thành những công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai trong giai đoạn đầu. Chẳng hạn, đối với lĩnh vực năng lượng, Bộ đề xuất phát triển bản sao số (Digital Twin) cho hệ thống điều hành lưới điện quốc gia nhằm nâng cao khả năng dự báo, điều độ và vận hành hệ thống điện theo thời gian thực.
Trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo, Bộ ưu tiên phát triển các sản phẩm thiết bị đóng cắt điện áp từ 22kV đến 500kV như dao cách ly, Recloser, LBS, tủ hợp bộ Eco-GIS/GIS để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực sản xuất thiết bị điện trong nước.
Đồng thời, robot công nghiệp hai tay cùng chương trình điều khiển nội địa cũng được xác định là hướng đi quan trọng nhằm thúc đẩy tự động hóa và hình thành năng lực làm chủ công nghệ điều khiển trong sản xuất thông minh.
Cục trưởng Nguyễn Thị Lâm Giang: Bộ Công Thương xác định muốn triển khai hiệu quả các công nghệ chiến lược thì trước hết phải xây dựng được nền tảng quản trị, dữ liệu và cơ chế điều hành đồng bộ.
Từ đầu năm 2026 đến nay, Bộ đã rà soát toàn bộ các nhiệm vụ được giao liên quan đến Nghị quyết 57 với tổng số 149 nhiệm vụ trong năm 2026. Trên cơ sở đó, Bộ đã ban hành và tổ chức triển khai 4 văn bản trọng tâm gồm Quyết định số 318/QĐ-BCT ngày 13/2/2026, Quyết định số 596/QĐ-BCT ngày 31/3/2026, Quyết định số 536/QĐ-BCT ngày 25/3/2026 và Công văn số 2918/BCT-ĐCK ngày 24/4/2026 nhằm thống nhất đầu mối triển khai, tiến độ và trách nhiệm thực hiện trong toàn ngành.
Cùng với đó, Bộ đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý ngành. Hiện nay, cơ sở dữ liệu hàng hóa trong lĩnh vực hóa chất, tiền chất đã tạo lập khoảng 204.000 dữ liệu và đang được đối soát để làm sạch trước khi đồng bộ với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Cơ sở dữ liệu kinh tế công nghiệp và thương mại cũng đã hoàn thành tích hợp, sẵn sàng đồng bộ các dữ liệu về thương mại xuất nhập khẩu, cán cân thương mại và nhiều chỉ tiêu điều hành quan trọng khác.
Đồng thời, Bộ cũng thúc đẩy hình thành các trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp cấp vùng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp công nghệ cao.
Cục trưởng Nguyễn Thị Lâm Giang: Khó khăn lớn nhất hiện nay là năng lực nội sinh về công nghệ của doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở các khâu thiết kế, chế tạo lõi và tích hợp hệ thống.
Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của các ngành công nghệ chiến lược. Hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ tại nhiều viện, trường cũng cần tiếp tục được đầu tư đồng bộ hơn.
Một điểm nghẽn khác là cơ chế triển khai công nghệ chiến lược hiện vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Việc xác định đầu mối chủ trì, cơ chế đặt hàng, tiêu chí lựa chọn sản phẩm chiến lược hay phương thức phối hợp giữa các bộ, ngành cần được cụ thể hóa rõ hơn để tạo tính chủ động trong triển khai.
Ngoài ra, chuyển đổi số và phát triển dữ liệu quốc gia cũng đặt ra yêu cầu rất lớn về đồng bộ dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thông tin. Nhiều cơ sở dữ liệu của Bộ hiện đã sẵn sàng về mặt kỹ thuật nhưng vẫn cần được hỗ trợ làm sạch, đối soát trước khi tích hợp hoàn toàn với Trung tâm dữ liệu quốc gia.
Cục trưởng Nguyễn Thị Lâm Giang: Giai đoạn 2026-2030 sẽ là giai đoạn ngành Công Thương chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Mục tiêu không chỉ dừng ở việc ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý, sản xuất và kinh doanh, mà quan trọng hơn là từng bước hình thành năng lực tự chủ công nghệ trong các lĩnh vực nền tảng của ngành như năng lượng, công nghiệp chế biến chế tạo, tự động hóa, logistics thông minh và dữ liệu công nghiệp.
Với vai trò là cơ quan thường trực triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Công Thương, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công sẽ không chỉ dừng ở vai trò tham mưu chính sách, mà sẽ trở thành đầu mối kiến tạo các động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy hình thành lực lượng sản xuất mới từ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cho toàn ngành.
Nếu triển khai hiệu quả các định hướng của Nghị quyết 57 cùng Quyết định 21 và Quyết định 808, chúng tôi tin rằng ngành Công Thương sẽ có điều kiện để hình thành nền công nghiệp xanh, thông minh, có sức cạnh tranh cao hơn và chủ động hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
PV: Trân trọng cảm ơn Bà.
