Đà Nẵng: Mở lối cho Sâm Ngọc Linh vươn xa, tạo động lực phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Từ nhiều năm nay, sâm Ngọc Linh đã trở thành cây trồng chủ lực tại các xã vùng cao phía Tây thành phố Đà Nẵng, góp phần mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Được trồng dưới tán rừng nguyên sinh ở độ cao từ 1.200 đến 2.000 m, loại dược liệu quý này không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn gắn lợi ích của người dân với công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Hiệu quả kinh tế từ cây sâm được minh chứng qua nhiều hộ đồng bào tại các xã vùng sâm. Ông Nguyễn Văn Lượng - đồng bào Xơ Đăng (hiện là Giám đốc Hợp tác xã Bảo tồn, sản xuất sâm Ngọc Linh và cây dược liệu khu nguồn suối Thác nước Pam, xã Trà Linh) - là một trong những người tiên phong bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh dưới tán rừng.

Sau nhiều năm gắn bó với sâm Ngọc Linh, ông hiện sở hữu hơn 30 ha sâm, mỗi năm thu về hàng chục tỷ đồng. Theo ông Lượng, cây sâm đã giúp gia đình thoát nghèo, có thu nhập ổn định và từng bước nâng cao đời sống. Không dừng lại ở việc phát triển kinh tế gia đình, ông còn hỗ trợ cây giống, chia sẻ kinh nghiệm, hướng dẫn kỹ thuật và lựa chọn địa điểm trồng phù hợp cho nhiều hộ dân trong vùng, góp phần giúp nhiều gia đình vươn lên thoát nghèo.

Cùng với Trà Linh, đồng bào Xơ Đăng, Ca Dong, Bh'nông tại các xã vùng núi Trà Tập, Trà Vân, Trà Leng, Nam Trà My đã đưa sâm Ngọc Linh từ rừng tự nhiên về gây trồng, chăm sóc dưới tán rừng nguyên sinh. Từ kinh nghiệm bản địa được tích lũy, cây sâm ngày càng khẳng định vai trò là "cây làm giàu", tạo sinh kế bền vững và từng bước nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao.

Từ lợi thế về điều kiện tự nhiên và vùng nguyên liệu sẵn có, Đà Nẵng đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa sâm Ngọc Linh trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao, gắn với phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trọng tâm là xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, thu hút doanh nghiệp đầu tư, phát triển chế biến sâu và hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Triển khai Chương trình phát triển sâm Việt Nam và Đề án hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu, vùng bảo tồn và phát triển sâm Ngọc Linh tại Đà Nẵng được quy hoạch với diện tích 17.000ha.

Thống kê cho thấy, đến nay, có 18 tổ chức, doanh nghiệp và 41 nhóm hộ thuê môi trường rừng trồng sâm Ngọc Linh với tổng diện tích 825,44 ha. Trên địa bàn Thành phố cũng có trên 10 doanh nghiệp thu mua và chế biến sâm Ngọc Linh. Trong đó, các doanh nghiệp tập trung vào các sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh với lượng nguyên liệu tiêu thụ khoảng 50 - 60 kg/năm.

Đáng chú ý, THACO AGRI đang nghiên cứu đầu tư dự án phát triển sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu tại khu vực miền núi phía tây với quy mô khoảng 5.800 ha, trong đó 1.500 ha dự kiến dành để trồng sâm Ngọc Linh. Doanh nghiệp định hướng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, gắn với chế biến và nghiên cứu khoa học, thay vì mô hình sản xuất nhỏ lẻ như trước đây.

Nếu các thủ tục pháp lý liên quan và công tác giải phóng mặt bằng được phê duyệt, triển khai nhanh, dự kiến cuối quý III hoặc đầu quý IV/2026, THACO AGRI sẽ chính thức khởi công dự án.

Song song với mở rộng vùng nguyên liệu và thu hút đầu tư, Đà Nẵng xác định xúc tiến thương mại là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị sâm Ngọc Linh.

Mới đây, trong hai ngày 10 và 11/7 vừa qua, Sở Công Thương thành phố Đà Nẵng đã tổ chức Chương trình giới thiệu, quảng bá sản phẩm sâm Ngọc Linh và dược liệu thành phố Đà Nẵng năm 2026 với chủ đề "Hành trình Quốc bảo sâm Ngọc Linh - Gắn kết không gian trải nghiệm Sâm Ngọc Linh và dược liệu Đà Nẵng".

_{Chương trình giới thiệu, quảng bá sản phẩm sâm Ngọc Linh và dược liệu thành phố Đà Nẵng năm 2026.
Ảnh: Vinh Anh}

Đây là lần đầu tiên hoạt động quảng bá được tổ chức tại khu vực trung tâm đô thị, tạo điều kiện để người dân, du khách và các nhà phân phối tiếp cận trực tiếp những sản phẩm đặc trưng của vùng núi phía tây thành phố. Không gian trưng bày rộng khoảng 600 m², quy tụ 50 gian hàng của các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất, kinh doanh sâm Ngọc Linh và dược liệu, giới thiệu quy trình sản xuất, nguồn gốc sản phẩm, kết hợp trải nghiệm số và các hoạt động văn hóa nghệ thuật.

Theo ông Nguyễn Văn Lượng - Giám đốc Hợp tác xã Bảo tồn, sản xuất sâm Ngọc Linh và cây dược liệu khu nguồn suối Thác nước Pam (xã Trà Linh), đây là lần đầu tiên hợp tác xã đưa sản phẩm xuống giới thiệu tại trung tâm thành phố, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng và giúp người trồng sâm trực tiếp giới thiệu sản phẩm, tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Ông Huỳnh Xuân Sơn - Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Đà Nẵng cho biết, với vai trò là cơ quan đầu mối thực hiện các hoạt động xúc tiến thương mại của thành phố, Sở Công Thương luôn xác định việc hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, tăng cường kết nối cung cầu, quảng bá thương hiệu, kết nối cung cầu và mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm Sâm Ngọc Linh, dược liệu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Sau kỳ tổ chức đầu tiên, chương trình sẽ được duy trì định kỳ vào thứ Bảy và Chủ nhật tuần thứ hai hằng tháng tại Chợ đêm Sơn Trà, hướng tới hình thành điểm xúc tiến thương mại ổn định, giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động quảng bá, kết nối với hệ thống phân phối trong và ngoài nước, đồng thời từng bước xây dựng niềm tin của người tiêu dùng đối với các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng bảo đảm.

Đặc biệt, từ ngày 1 - 3/8/2026, Thành phố Đà Nẵng sẽ tổ chức Lễ hội Sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế 2026 với chủ đề "Sâm Ngọc Linh - Tinh hoa dược liệu thế giới". Chuỗi các hoạt động sẽ diễn ra tại Công viên APEC và các vùng trồng sâm. Lễ hội quy tụ khoảng 60 gian hàng của các địa phương, doanh nghiệp và tổ chức trong nước, quốc tế, giới thiệu hệ sinh thái rừng sâm, các sản phẩm dược liệu cùng nhiều ứng dụng trong dược phẩm, thực phẩm, mỹ phẩm và chăm sóc sức khỏe. Sự kiện cũng bao gồm chuỗi hoạt động kết nối đầu tư, hội thi và đấu giá sâm Ngọc Linh phục vụ công tác bảo tồn, đồng thời hướng tới xây dựng "Ngày sâm Ngọc Linh - Sâm Việt Nam" trở thành sự kiện thường niên nhằm tôn vinh và nâng cao nhận thức cộng đồng về loài sâm quý của Việt Nam.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng của sâm Ngọc Linh, Đà Nẵng đang từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo động lực phát triển vùng dược liệu theo hướng bền vững. Trọng tâm là khuyến khích người dân, doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất, bảo tồn nguồn gen quý và hình thành chuỗi giá trị từ giống, trồng, chế biến đến tiêu thụ.

Ngày 29/5/2026, HĐND thành phố Đà Nẵng đã ban hành Nghị quyết số 50/2026/NQ-HĐND quy định cơ chế khuyến khích bảo tồn, phát triển sâm Ngọc Linh và các cây dược liệu khác giai đoạn 2026 - 2030. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy phát triển ngành dược liệu, nhất là tại khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo Nghị quyết, hộ gia đình, nhóm hộ và cá nhân được hỗ trợ tối đa 80% giá mua cây giống khi đầu tư trồng mới sâm Ngọc Linh và các cây dược liệu. Riêng các hộ đang sinh sống tại vùng đặc biệt khó khăn được hỗ trợ 100% chi phí mua cây giống, góp phần giảm áp lực về vốn đầu tư ban đầu và tạo điều kiện để người dân mở rộng diện tích sản xuất.

Thành phố cũng dành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển hệ thống sản xuất giống, gồm xây dựng rừng giống, vườn giống, trung tâm sản xuất giống chất lượng cao và vườn ươm bằng công nghệ nuôi cấy mô. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ lập hồ sơ vùng trồng, điều tra hiện trạng rừng, cấp mã số cơ sở trồng và đầu tư hạ tầng phục vụ phát triển dược liệu. Đây là những điều kiện quan trọng để chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường.

Đối với sâm Ngọc Linh - cây dược liệu chủ lực của thành phố, Nghị quyết quy định nhiều cơ chế đặc thù. Trong đó, các tổ chức đầu tư dự án phát triển sâm được hỗ trợ tối đa 5% tổng chi phí đầu tư, nhưng không quá 2 tỷ đồng cho mỗi dự án, phương án đủ điều kiện. Hộ gia đình, nhóm hộ và cá nhân cũng được hỗ trợ cây giống theo quy mô cụ thể trong giai đoạn 2026 - 2030, ưu tiên những trường hợp chưa từng được hưởng chính sách hỗ trợ trước đây.

Có thể thấy, từ quy hoạch vùng nguyên liệu, thu hút đầu tư, xúc tiến thương mại đến hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, Đà Nẵng đang từng bước xây dựng hệ sinh thái phát triển sâm Ngọc Linh theo hướng đồng bộ. Khi những chính sách này được triển khai hiệu quả, "quốc bảo" của đại ngàn không chỉ tiếp tục tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế vùng miền núi, góp phần nâng cao giá trị ngành dược liệu và xây dựng thương hiệu sâm Ngọc Linh Đà Nẵng trên thị trường trong nước và quốc tế.