Động lực mới cho tăng trưởng xuất khẩu

Tại Nghị quyết số 01-NQ/CP đầu năm 2026, Chính phủ đặt ra mục tiêu cao là tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tăng khoảng 15-16% so với năm 2025, tương ứng với kim ngạch 546 - 550 tỷ USD, bình quân đạt khoảng 45-46 tỷ USD mỗi tháng. Đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm góp phần trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số của cả nước trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030. Để biến mục tiêu này thành hiện thực trong bối cảnh nhiều rủi ro hiện nay, cần có sự vào cuộc đồng bộ với các nhóm giải pháp đột phá.

Theo báo cáo nhanh của Bộ Công Thương, bức tranh xuất nhập khẩu đầu năm của Việt Nam đang có những điểm sáng nhất định. Quý I/2026, tổng kim ngạch xuất khẩu ước đạt 122,47 tỷ USD, tăng 18,6% so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò "đầu tàu" với kim ngạch đạt 105,7 tỷ USD (tăng 20,4%); nhóm hàng nông, lâm, thủy sản đạt 10,5 tỷ USD (tăng 6,0%). Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động, thể hiện nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp cũng như hiệu quả bước đầu của các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu được Chính phủ và các Bộ, ngành triển khai ngay từ đầu năm.

Trên nền tảng kết quả xuất khẩu tích cực của Việt Nam năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, cũng như xu hướng thị trường thế giới, các chuyên gia nhận định, thời gian tới, xuất khẩu của Việt Nam có nhiều cơ hội: Sự phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, có hàm lượng giá trị gia tăng cao, công nghiệp công nghệ; dư địa lớn của các FTA để mở rộng thị trường, đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới, đa dạng hóa thị trường xuất, nhập khẩu; sự chủ động thích ứng với biến động thương mại và chính sách mới tại các thị trường quốc tế… với những động lực mới như:

Sự dịch chuyển sang các mặt hàng có giá trị gia tăng cao và hàm lượng công nghệ lớn. Các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và năng lượng tái tạo đang trở thành những trụ cột mới cho tăng trưởng xuất khẩu. Việc thu hút đầu tư vào các ngành công nghệ cao không chỉ giúp gia tăng kim ngạch mà còn tạo ra sức lan tỏa, nâng cao năng lực nội tại của nền sản xuất trong nước.

Khai phá dư địa tại các thị trường tiềm năng và thị trường Halal. Việc khai thác hiệu quả 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) đang thực thi là “chìa khóa” để duy trì đà tăng trưởng. Bên cạnh các thị trường truyền thống, Việt Nam đang đẩy mạnh đàm phán và hoàn tất các thủ tục pháp lý để các hiệp định với các nước Trung Đông, Khối EFTA nhanh chóng có hiệu lực. Đặc biệt, thị trường Halal đang mở ra không gian tăng trưởng khổng lồ cho các sản phẩm nông, thủy sản và thực phẩm chế biến của Việt Nam. Các doanh nghiệp biết tận dụng các tiêu chuẩn Halal và xây dựng thương hiệu phù hợp với văn hóa tiêu dùng bản địa sẽ có cơ hội chiếm lĩnh những thị trường có sức mua cao này.

Ngày 12/3/2026, tại trụ sở Bộ Công Thương, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng và Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Hoàng Văn Thạch thực hiện nghi thức khai trương Nền tảng số về phát triển thị trường nước ngoài (Ảnh: Huyền My)

Từ góc độ chính sách, sự chủ động của các cơ quan quản lý nhà nước cũng đang tạo ra động lực mới. Việc Bộ Công Thương liên tục tổ chức các Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại định kỳ với hệ thống Thương vụ Việt Nam tại các thị trường nước ngoài và ứng dụng công nghệ số, gần đây nhất là việc khai trương "Nền tảng số về phát triển thị trường nước ngoài", đã và đang giúp cung cấp thông tin cảnh báo sớm, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các thị trường ngách và tận dụng tối đa các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) mà Việt Nam đang thực thi.

Từ góc độ điều hành của cơ quan quản lý nhà nước, tại Hội nghị giao ban Xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài Quý I/2026, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết: Bộ Công Thương sẽ theo dõi sát các thị trường xuất nhập khẩu để đề xuất Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành có những biện pháp, giải pháp hỗ trợ đồng bộ liên quan đến sản xuất kinh doanh, tài khóa, dự trữ ngoại hối; gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu với kinh doanh, tiêu dùng nội địa. Bộ sẽ theo dõi, đề xuất những biện pháp được quy định tại Luật quản lý ngoại thương như tạm dừng xuất khẩu, tạm dừng nhập khẩu đối với những trường hợp đặc biệt.

Cùng với đó, Bộ Công Thương sẽ tìm kiếm, đàm phán để mở cửa các thị trường mới, những thị trường tiềm năng như: Ai Cập, Pakistan, khối GCC, khối MERCOSUR… Các đơn vị chức năng thuộc Bộ sẽ nghiên cứu, giao chỉ tiêu xuất khẩu, nhập khẩu cho từng cơ quan thương vụ Việt Nam ở nước ngoài theo các khu vực thị trường. Khi kim ngạch xuất khẩu vào thị trường phụ trách sụt giảm, các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tìm kiếm, đề xuất những thị trường mới để Bộ có các chính sách khuyến khích, cảnh báo cho doanh nghiệp xuất khẩu vào những thị trường tiềm năng.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) phát biểu tại Hội nghị giao ban Xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài Quý I/2026 diễn ra ngày 12/3/2026 tại trụ sở Bộ Công Thương (Ảnh: Huyền My)

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ - TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh việc thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam - tăng lượng và chất đóng góp cho tăng trưởng kinh tế. Trên cơ sở nhận định về thực trạng, triển vọng xuất khẩu của Việt Nam, TS. Cấn Văn Lực chia sẻ các nhóm giải pháp chính: Về chính sách thương mại và xúc tiến xuất khẩu, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh việc giữ vững "mặt trận" xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các FTA; đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ (nhất là logistics, du lịch và tiếp tục đa dạng hóa); nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu quốc gia; đẩy mạnh hợp tác công - tư trong xúc tiến và phát triển thị trường; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại quốc tế: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử, các sàn giao dịch trực tuyến B2B…để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tiếp cận thị trường hiệu quả hơn; ưu tiên đầu tư phát triển logistics, cơ sở hạ tầng theo hướng xanh hóa, bền vững.

Về các giải pháp tài chính hỗ trợ xuất khẩu, cần mở rộng tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nội địa, thiết lập các quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV xuất khẩu...; ban hành gói tín dụng ưu đãi và thiết kế các chính sách, sản phẩm tín dụng xuất khẩu phù hợp; đẩy mạnh tài trợ xuất nhập khẩu, tài trợ chuỗi cung ứng; triển khai các gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, chuyển đổi quy trình sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và thương mại xanh… Về nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp xuất khẩu, chuyên gia này nhấn mạnh cần nâng cao giá trị gia tăng và chuyển đổi sản xuất sang chiều sâu, chế biến sâu, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; có kế hoạch, chiến lược tăng tính tự chủ, tự cường, tăng tỷ lệ nội địa hóa, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ, công nghệ chiến lược; phát triển sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao và xây dựng thương hiệu, triển khai chương trình Thương hiệu quốc gia, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng và bảo vệ thương hiệu ở thị trường nước ngoài; tập trung nguồn lực phát triển các doanh nghiệp lớn trong các ngành công nghiệp chiến lược như bán dẫn, AI và năng lượng xanh… kết nối nhiều hơn với DNNVV.

Theo ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), để đạt mục tiêu xuất khẩu đòi hỏi ngành Công Thương và hệ thống xúc tiến thương mại nâng cao hiệu quả điều phối hoạt động, tăng cường năng lực dự báo và khả năng thích ứng với các biến động kinh tế - địa chính trị quốc tế. Từ đó, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại đề nghị hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng tuyến đầu trong cung cấp thông tin thị trường, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ tháo gỡ rào cản thương mại và tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại tại sở tại; đồng thời phối hợp với Cục Xúc tiến thương mại, các hiệp hội ngành hàng, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp xây dựng chương trình xúc tiến thương mại thiết thực, hiệu quả, góp phần duy trì hình ảnh, thương hiệu quốc gia tại các thị trường lớn.

Việc duy trì sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam tại các hội chợ, triển lãm chuyên ngành lớn trên thế giới tiếp tục được xem là kênh xúc tiến thương mại quan trọng giúp quảng bá sản phẩm, mở rộng mạng lưới hợp tác và nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam.
Bên cạnh việc củng cố các thị trường truyền thống, Cục Xúc tiến thương mại sẽ tiếp tục phối hợp với các hiệp hội ngành hàng và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận với các thị trường tiềm năng, tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới cho xuất khẩu, đặc biệt thông qua việc phát triển thêm các ngành hàng mới và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Vũ Bá Phú đề nghị hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng tuyến đầu trong cung cấp thông tin thị trường, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ tháo gỡ rào cản thương mại và tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại tại sở tại (Ảnh: Huyền My)

Theo ông Vũ Bá Phú, việc chủ động phát hiện các cơ hội thị trường, đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu và tăng cường kết nối giao thương sẽ góp phần tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu trong thời gian tới. Với sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan quản lý, hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, các hiệp hội ngành hàng, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, hoạt động xúc tiến thương mại được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp quan trọng vào việc mở rộng thị trường xuất khẩu, qua đó hỗ trợ thực hiện mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu của năm 2026.