[eMagazine] Kết nối cung cầu sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi: Chuyển hóa cơ hội thị trường thành giao dịch thực chất

 Kết nối cung - cầu chỉ thực sự hiệu quả khi sản phẩm tìm được đúng người mua và tạo được đầu ra ổn định. Chính sách hỗ trợ vì thế đang hướng sâu hơn vào chất lượng kết nối, để cơ hội thị trường được chuyển hóa thành những giao dịch thực chất cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nhu cầu đối với đặc sản vùng miền, trong đó có sản phẩm từ miền núi, đang mở ra dư địa đáng kể cho các nhà cung cấp. Thực tế từ hệ thống bán lẻ cho thấy sức mua là hiện hữu, nhưng việc kết nối giữa nguồn hàng và người mua vẫn còn khoảng trống. Tại chuỗi cửa hàng Thực phẩm sạch Bác Tôm ở Hà Nội, đặc sản vùng miền, trong đó có đặc sản miền núi phía Bắc và hải đảo, là nhóm sản phẩm chiến lược, chiếm khoảng 60 - 70% doanh thu bán hàng.

Bà Nguyễn Thị Dân, Trợ lý Giám đốc chuỗi cửa hàng Thực phẩm sạch Bác Tôm, chia sẻ về thực tế của các chuỗi bán lẻ: “Họ cũng đang đi tìm kiếm sản phẩm rất tốt nhưng họ lại chưa biết là sản phẩm này có ở tỉnh nào”. Theo bà, hoạt động quảng bá, hỗ trợ từ địa phương vì thế có vai trò quan trọng trong việc giúp sản phẩm tiếp cận các đầu mối tiêu thụ.

Câu chuyện từ phía người mua cho thấy kết nối cung - cầu không đơn thuần là tạo thêm một nơi để doanh nghiệp, hợp tác xã giới thiệu sản phẩm. Điều quan trọng hơn là xác định được bên mua đang cần gì và nhà cung cấp nào có khả năng đáp ứng. Khi hai phía gặp nhau, những yêu cầu về chất lượng, sản lượng, giá cả, quy cách, thời gian giao hàng cũng phải được đặt lên bàn để cơ hội thị trường có thể tiến gần hơn tới giao dịch.

Đây là điểm đặc biệt có ý nghĩa đối với nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Sản phẩm có thể có chất lượng và đặc trưng riêng, nhưng quy mô sản xuất nhỏ, nguồn hàng chưa đều, chi phí vận chuyển cao hoặc hồ sơ sản phẩm chưa hoàn thiện vẫn có thể làm giảm khả năng tiếp cận hệ thống phân phối. Từ góc độ nhà bán lẻ, ông Trần Hoàng, Giám đốc Siêu thị Co.opmart Victoria Hà Nội chia sẻ, nhu cầu đối với đặc sản vùng miền và nông sản an toàn khá cao, song các nhà sản xuất khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc phần lớn có quy mô nhỏ nên nguồn cung dễ bị gián đoạn khi nhu cầu tăng.

Bởi vậy, chất lượng của kết nối trước hết nằm ở việc đưa đúng người bán đến đúng người mua, đồng thời đưa yêu cầu của thị trường đến với nhà sản xuất đủ sớm. Thay vì sản xuất xong mới tìm nơi tiêu thụ, thông tin từ nhà phân phối có thể giúp doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động hơn về sản lượng, tiêu chuẩn và cách thức đưa hàng ra thị trường.

Thực tế triển khai các chương trình hỗ trợ tại địa phương những năm qua đã cho thấy khoảng cách từ cuộc gặp tới giao dịch hoàn toàn có thể được rút ngắn.

Tại Hà Tĩnh, tháng 10/2023, trong Chương trình xúc tiến thương mại tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Sở Công Thương tỉnh chủ trì kết nối các cơ sở sản xuất với siêu thị và đơn vị phân phối. Kết quả, 17 thỏa thuận ghi nhớ hợp tác tiêu thụ sản phẩm tiêu biểu khu vực miền núi Hà Tĩnh được ký kết. Cùng với cơ hội tiêu thụ, phía phân phối cũng đưa ra những yêu cầu cụ thể đối với nhà cung cấp về năng lực sản xuất, chất lượng, hình thức và khả năng nhận diện sản phẩm.

Tại Hội nghị kết nối cung - cầu hàng hóa giữa Tuyên Quang và TP. Đà Nẵng năm 2024, Công ty TNHH Thảo dược Tuệ Tâm đã ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm với Công ty TNHH MTV TMDV Siêu thị Co.opmart Đà Nẵng. Cũng từ các hội nghị kết nối cung - cầu trong và ngoài tỉnh, Hợp tác xã Nông sản hữu cơ Bình Minh, huyện Yên Sơn, tiếp cận thêm đối tác, ký được nhiều đơn hàng với các siêu thị và mở thêm kênh phân phối mới.

Giá trị của những hoạt động kết nối này được thể hiện rõ hơn ở kết quả thị trường. Các thỏa thuận, hợp đồng và đơn hàng cho thấy sản phẩm đã từng bước tiếp cận được những đầu mối tiêu thụ cụ thể, đồng thời tạo cơ hội mở thêm kênh phân phối. Qua quá trình làm việc trực tiếp với bên mua, doanh nghiệp, hợp tác xã cũng nhận diện rõ hơn những yêu cầu cần đáp ứng để duy trì nguồn hàng và phát triển quan hệ thương mại lâu dài.

Tại Phú Thọ, ngày 7/11/2023, Hội nghị kết nối tiêu thụ sản phẩm hàng hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi do Sở Công Thương tỉnh tổ chức đã thu hút hơn 100 đại biểu là thương nhân, hiệp hội ngành nghề, tổ chức xúc tiến thương mại cùng các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh. Đây là hoạt động thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN của tỉnh. Kết thúc hội nghị, các đơn vị đã ký hợp đồng liên kết sản xuất - tiêu thụ; nhiều sản phẩm thế mạnh, trong đó có sản phẩm từ khu vực DTTS&MN, từng bước tiếp cận các kênh phân phối hiện đại và thị trường các tỉnh, thành phố lớn.

Những kết quả từ Hà Tĩnh, Tuyên Quang hay Phú Thọ cho thấy giá trị của kết nối không nằm ở quy mô của một hội nghị, mà ở khả năng đưa sản phẩm đến gần hơn với giao dịch thực tế. Một thỏa thuận mới chỉ mở đầu cho quan hệ hợp tác; hợp đồng, đơn hàng và khả năng duy trì đầu ra mới phản ánh rõ hơn sức sống của mối liên kết giữa nhà cung cấp với hệ thống phân phối.

Từ góc độ cơ quan quản lý thị trường, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, nhấn mạnh: “Sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã được nhận diện rộng hơn, nhưng thước đo hiệu quả cần chuyển từ số lượng sản phẩm được trưng bày sang doanh số ổn định, đơn hàng lặp lại và quan hệ thương mại dài hạn.” (Phát biểu tại Tọa đàm “Khai thác sức cầu nội địa, mở rộng đầu ra cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”, Tạp chí Công Thương, ngày 03/9/2026).

Những hợp đồng, đơn hàng hình thành từ các chương trình trước đây tạo một nền thực tiễn quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hoạt động kết nối. Nếu mục tiêu cuối cùng là đầu ra ổn định, người bán và người mua cần được đưa đến gần nhau hơn ngay từ khâu chuẩn bị, để khả năng cung ứng của một bên được đối chiếu trực tiếp với yêu cầu thương mại của bên còn lại.

Cách Bộ Công Thương tổ chức kết nối tại Triển lãm Quốc tế Thủy sản Việt Nam (Vietfish 2026) cho thấy rõ hơn hướng tiếp cận này. Ngày 19/8/2026, tại lễ khai mạc Vietfish 2026 ở TP. Hồ Chí Minh, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng khẳng định Bộ sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp trong tháo gỡ rào cản thương mại, xử lý vướng mắc xuất nhập khẩu và mở rộng thị trường.

Ngay trong khuôn khổ Vietfish 2026, ngày 20/8/2026, Bộ Công Thương phối hợp với Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam tổ chức Chương trình kết nối cung - cầu thủy sản nội địa với hơn 100 đại biểu đến từ doanh nghiệp sản xuất, chế biến, phân phối, nhà hàng và cửa hàng bán lẻ. Các doanh nghiệp sản xuất giới thiệu năng lực cung ứng; phía phân phối đưa ra yêu cầu, tiêu chuẩn đối với sản phẩm. Tại các phiên B2B một - một, hai bên trực tiếp trao đổi khả năng hợp tác và ký biên bản ghi nhớ tiêu thụ hàng hóa.

Vietfish không phải chương trình dành riêng cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhưng cách tổ chức kết nối tại Vietfish 2026 cho thấy một hướng đi đáng chú ý. Thay vì người bán chỉ mang sản phẩm đến giới thiệu, các phiên B2B được tổ chức để doanh nghiệp sản xuất, chế biến giới thiệu năng lực cung ứng, trong khi phía phân phối đưa ra nhu cầu, yêu cầu và tiêu chuẩn đối với sản phẩm. Những khác biệt về quy cách, sản lượng hay điều kiện giao hàng vì thế có thể được nhận diện ngay trong quá trình trao đổi, tạo cơ sở thực tế hơn để hai bên xem xét khả năng hợp tác.

Nhìn từ phía nhà mua hàng, yêu cầu của kết nối cung - cầu còn cụ thể hơn. Với một hệ thống bán lẻ cần lượng hàng lớn và liên tục, tìm được sản phẩm phù hợp mới là bước đầu; phía cung còn phải chứng minh khả năng đáp ứng những yêu cầu của hệ thống trong suốt quá trình hợp tác. Điều đó đòi hỏi nhà cung cấp không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm, mà còn phải tổ chức được nguồn hàng, duy trì sản lượng, bảo đảm nguồn gốc và từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh.

Với sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, yêu cầu này càng rõ khi đơn hàng đầu tiên mới chỉ mở ra một cơ hội. Để giữ được đầu mối tiêu thụ, chất lượng phải ổn định qua các lần giao hàng, sản lượng phải đáp ứng nhu cầu, thời gian giao nhận phải bảo đảm và chi phí phải đủ sức cạnh tranh. Những khó khăn về quy mô nguồn hàng và vận chuyển mà các nhà phân phối đã chỉ ra cho thấy kết nối thị trường cần gắn chặt hơn với khả năng tổ chức sản xuất và cung ứng của doanh nghiệp, hợp tác xã.

Định hướng mới nhất của Bộ Công Thương cũng đang đặt trọng tâm vào kết quả này. Tháng 9/2026, trong quá trình triển khai các giải pháp mở rộng đầu ra cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Bộ xác định bài toán không còn chỉ là đưa sản phẩm tới hội chợ, triển lãm hay điểm bán, mà hướng tới doanh số ổn định, đơn hàng lặp lại và quan hệ thương mại dài hạn. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cũng định hướng đổi mới cách đánh giá hiệu quả chính sách, từ những chỉ tiêu về số sự kiện, sản phẩm hay lượt tham gia sang những kết quả gần với thị trường hơn như khả năng duy trì sản phẩm trên kệ, đơn hàng lặp lại, tăng trưởng doanh thu và mức giảm chi phí.

Đó là bước chuyển đáng chú ý đối với chính sách hỗ trợ tiêu thụ. Số hội nghị hay số doanh nghiệp tham gia vẫn cần thiết để phản ánh quy mô triển khai, nhưng giá trị cuối cùng phải được kiểm chứng ở thị trường. Một sản phẩm tìm được đúng nhà mua hàng, một thỏa thuận đi tới hợp đồng, một đơn hàng được thực hiện và tiếp tục có những lần đặt hàng sau sẽ nói rõ hơn hiệu quả của kết nối.

Với doanh nghiệp, hợp tác xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, quá trình ấy còn mang lại những tín hiệu thị trường cần thiết để điều chỉnh sản xuất. Biết người mua cần gì, sản lượng bao nhiêu, quy cách thế nào và thời điểm nào phải có hàng sẽ giúp chủ thể sản xuất chủ động hơn trong tổ chức nguồn cung, nâng chất lượng và hoàn thiện sản phẩm. Khi kết nối tạo được dòng thông tin hai chiều như vậy, cuộc gặp giữa người bán và người mua không còn là điểm kết thúc của một hoạt động xúc tiến, mà có thể trở thành điểm khởi đầu của một quan hệ thương mại lâu dài.