[Emagazine] Nhận diện sớm rủi ro phòng vệ thương mại đối với xuất khẩu nhựa Việt Nam: Nhìn từ vụ việc Indonesia điều tra chống bán phá giá đối với polypropylene homopolymer (PPH) Việt Nam

Theo báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Nhựa Việt Nam, ngành nhựa hiện có hơn 6.000 doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp khoảng 6-7% giá trị sản xuất công nghiệp và tạo việc làm cho trên 300.000 lao động. Năm 2025, quy mô sản xuất toàn ngành ước đạt khoảng 34,3 tỷ USD, tổng kim ngạch xuất khẩu ngành nhựa đạt gần 10 tỷ USD, trong đó xuất khẩu sản phẩm nhựa đạt khoảng 7,47 tỷ USD, tăng khoảng 13,7% so với năm 2024 và xuất khẩu nguyên liệu nhựa đạt 2,43 tỷ USD, giảm 8% về lượng so với năm 2024. Xuất khẩu tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ đạo của ngành nhựa năm 2025. Trong đó, sản phẩm nhựa Việt Nam đã được xuất khẩu tới hơn 190 thị trường, trong đó có Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Ấn Độ và ASEAN là những thị trường quan trọng.

Việc mở rộng thị trường và gia tăng kim ngạch xuất khẩu là những tín hiệu tích cực, phản ánh năng lực sản xuất, khả năng cạnh tranh và mức độ hội nhập ngày càng cao của ngành nhựa Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với độ mở ngày càng lớn, doanh nghiệp nhựa Việt Nam cũng cần phải theo dõi sát hơn những thay đổi trong chính sách thương mại và xu hướng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại tại các nước nhập khẩu.

Đáng chú ý, những diễn biến phòng vệ thương mại đối với ngành nhựa trong thời gian gần đây cho thấy phạm vi các vụ việc không còn chỉ tập trung vào sản phẩm nhựa thành phẩm mà đã mở rộng sang cả nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Chia sẻ từ thực tế ngành hàng, bà Huỳnh Thị Mỹ - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam cho biết, trước đây các vụ việc phòng vệ thương mại chủ yếu liên quan đến sản phẩm nhựa, nhưng hiện nay đã xuất hiện các vụ việc liên quan đến cả nguyên vật liệu nhựa. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu cho doanh nghiệp nhựa Việt Nam không chỉ theo dõi tình hình xuất khẩu của sản phẩm thành phẩm mà còn cần lưu ý tới những biến động của nhóm nguyên liệu nhựa tại các thị trường.

Một trong những trường hợp có thể thấy rõ xu hướng này là sản phẩm polypropylene homopolymer (PPH). Tháng 12/2024, Indonesia khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với một số sản phẩm PPH có mã HS 3902.10.40, xuất xứ từ Ả-rập Xê-út, Malaysia, Trung Quốc, Philippines, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.

Indonesia là thị trường có quy mô đáng kể đối với xuất khẩu PPH của Việt Nam. Theo số liệu Hải quan Việt Nam, trong thời kỳ điều tra từ tháng 4/2023 đến tháng 3.2024, kim ngạch xuất khẩu PPH của Việt Nam sang Indonesia đạt trên 160 triệu USD. Riêng năm 2024, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này sang Indonesia đạt trên 200 triệu USD.

Sau quá trình điều tra kéo dài hơn một năm, ngày 02/6/2026, Ủy ban Chống bán phá giá Indonesia (KADI) đã ban hành kết luận cuối cùng, xác định có hành vi bán phá giá và tính toán biên độ phá giá từ 7,07% đến 17,32% đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Tuy nhiên, đến ngày 06/8/2026, KADI quyết định chấm dứt vụ việc và không áp thuế chống bán phá giá đối với PPH có xuất xứ từ Việt Nam và 7 quốc gia còn lại. Quyết định được đưa ra sau khi KADI cân nhắc nhiều yếu tố, trong đó có lợi ích quốc gia, bối cảnh kinh tế, địa chính trị, yêu cầu bảo vệ ngành sản xuất hạ nguồn và bảo đảm nguồn cung nguyên liệu đầu vào cho thị trường Indonesia.

Trong suốt quá trình điều tra, các doanh nghiệp liên quan, hiệp hội ngành hàng đã phối hợp chặt chẽ với Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), nhiều lần gửi ý kiến tới KADI, phản đối việc áp thuế và đề nghị cơ quan điều tra xem xét đầy đủ các quan điểm của Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam.

Diễn biến của vụ việc cho thấy tăng trưởng kim ngạch và duy trì thị phần đáng kể tại một thị trường trước hết là tín hiệu tích cực đối với hoạt động xuất khẩu, tuy nhiên, dưới góc độ phòng vệ thương mại, khi lượng hàng, kim ngạch hoặc thị phần tăng nhanh, doanh nghiệp cần đồng thời theo dõi phản ứng của ngành sản xuất nước nhập khẩu và chính sách phòng vệ thương mại của thị trường đó.

Bên cạnh biến động của thị trường xuất khẩu, đặc điểm nguồn cung nguyên liệu của ngành nhựa cũng là một yếu tố cần được doanh nghiệp lưu ý trong quá trình chuẩn bị dữ liệu.

Theo bà Huỳnh Thị Mỹ, trước đây ngành nhựa Việt Nam gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu nhập khẩu, nhưng 10 năm trở lại đây, cùng với sự phát triển của các dự án hóa dầu trong nước, năng lực sản xuất nguyên liệu đã được cải thiện. Hiện ngành nhựa Việt Nam đã có thể đáp ứng khoảng 30% nhu cầu nguyên liệu trong nước.

Có thể thấy, nếu như trước đây doanh nghiệp nhựa chủ yếu quan tâm đến rủi ro phòng vệ thương mại ở khâu xuất khẩu sản phẩm thành phẩm, thì cùng với việc năng lực sản xuất nguyên liệu trong nước được nâng lên, phạm vi hàng hóa cần theo dõi cũng ngày càng rộng hơn.

Trong trường hợp phát sinh điều tra phòng vệ thương mại, khả năng truy xuất nguồn nguyên liệu, chứng minh quá trình sản xuất và đối chiếu dữ liệu giữa đầu vào - sản xuất - xuất khẩu là những nội dung doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ.

Do đó, việc quản lý thông tin về nhà cung cấp, nguồn nguyên liệu, số lượng nhập khẩu, định mức sử dụng và quá trình sản xuất cần được thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ tập hợp khi một vụ việc đã được khởi xướng.

Nhìn từ vụ việc Indonesia chấm dứt điều tra và không áp thuế phòng vệ thương mại với doanh nghiệp xuất khẩu PPH Việt Nam, đây là những kết quả tích cực giúp duy trì thị trường và kim ngạch xuất khẩu, tuy nhiên, ở góc độ phòng vệ thương mại, doanh nghiệp không nên xem việc chấm dứt vụ việc là sự bảo đảm lâu dài đối với thị trường này.

Theo đó, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu liên quan nghiên cứu, nắm rõ quy định và thủ tục điều tra của Indonesia cũng như các thị trường xuất khẩu mục tiêu để có sự chuẩn bị trong trường hợp phát sinh vụ việc phòng vệ thương mại; đồng thời liên hệ với Cục để được tư vấn, hỗ trợ khi cần thiết.

Cùng với theo dõi thị trường, doanh nghiệp cần từng bước chuẩn hóa dữ liệu sản xuất và xuất khẩu, bảo đảm thông tin về nguyên liệu, chi phí, sản lượng, giá bán và chứng từ có khả năng truy xuất, đối chiếu khi cần thiết.

Trước những thách thức ngày càng gia tăng từ các biện pháp phòng vệ thương mại, Cục Phòng vệ thương mại đang triển khai công tác cảnh báo sớm nhằm giúp doanh nghiệp, ngành hàng chủ động ứng phó với nguy cơ điều tra từ nước ngoài. Hệ thống Cảnh báo sớm theo dõi, thu thập và phân tích dữ liệu về các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam có rủi ro bị nước ngoài tiến hành điều tra, áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại.

Hiện hệ thống theo dõi khoảng 300 mặt hàng có rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại. Bên cạnh việc thu thập và phân tích các dữ liệu thông tin đó, Cục Phòng vệ thương mại cũng sử dụng nguồn thông tin gửi về từ hệ thống hơn 60 thương vụ tại các thị trường xuất khẩu chính.

Thời gian tới, Cục Phòng vệ thương mại sẽ thường xuyên cập nhật danh sách cảnh báo sớm để hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược xuất khẩu, hạn chế nguy cơ bị áp thuế hoặc bị áp thuế ở mức cao, qua đó góp phần giữ vững và mở rộng thị trường. Các hoạt động nâng cao năng lực phòng vệ thương mại cũng sẽ được tăng cường theo từng ngành hàng và địa phương; đồng thời, Cục cũng tiếp cận trực tiếp doanh nghiệp để cung cấp thông tin, giúp các doanh nghiệp tìm hiểu được các nguyên tắc quy trình điều tra; các công việc doanh nghiệp cần thực hiện; các kịch bản có thể xảy ra.

Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục theo dõi sát các vụ việc điều tra của nước ngoài liên quan đến hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, bảo đảm hoạt động điều tra phù hợp với cam kết quốc tế và quy định pháp luật; sẵn sàng trao đổi với cơ quan điều tra nước ngoài khi có điểm không phù hợp, gây bất lợi cho doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng với đó, hoạt động tuyên truyền, phổ biến cảnh báo sớm và pháp luật về phòng vệ thương mại sẽ được đẩy mạnh thông qua các ấn phẩm, Bản tin điện tử Phòng vệ thương mại và Cảnh báo sớm hàng tuần, các bài viết trên phương tiện truyền thông, hội thảo chuyên đề và khóa đào tạo, tập huấn. Nội dung phổ biến tập trung vào quy định về xuất xứ và phòng vệ thương mại, góp phần ngăn chặn việc khai báo thông tin không chính xác, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Ngoài ra, Cục Phòng vệ thương mại cũng phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành nhằm bảo vệ quyền lợi của ngành hàng trong nước, duy trì ổn định sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu trong bối cảnh các vụ việc phòng vệ thương mại tiếp tục gia tăng.