Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục duy trì quy mô lớn và vị trí đáng kể tại nhiều thị trường chủ lực, song chính thị phần cao, sự dịch chuyển nguồn cung và yêu cầu ngày càng chặt chẽ về xuất xứ, nguyên liệu đang đặt ra yêu cầu với doanh nghiệp xuất khẩu chủ động nhận diện sớm rủi ro phòng vệ thương mại, nhất là tại thị trường Hoa Kỳ và Canada.

Theo số liệu của Cục Hải quan, quý I/2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 3,99 tỷ USD, tăng 1,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu sản phẩm gỗ đạt 2,56 tỷ USD; riêng đồ nội thất bằng gỗ đạt 2,26 tỷ USD, chiếm 56,8% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Ghế khung gỗ là mặt hàng hàng duy nhất trong nhóm đồ nội thất bằng gỗ ghi nhận tăng trưởng, đạt 937,9 triệu USD, tăng 5,2%.

Ngành gỗ hiện là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Tuy nhiên, phía sau thành tích này là một thực tế đáng lo ngại: mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường Hoa Kỳ.

Theo ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), sự hiện diện ngày càng lớn của đồ gỗ Việt Nam tại Hoa Kỳ vừa tạo cơ hội tăng trưởng nhưng đồng thời cũng khiến doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực giám sát ngày càng khắt khe. 

Danh sách cảnh báo của Cục Phòng vệ thương mại mới đây cũng đã cho thấy nhiều sản phẩm gỗ của Việt Nam đang cần được theo dõi sát tại các thị trường xuất khẩu lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ. Không chỉ kim ngạch và tốc độ tăng trưởng, thị phần, vị trí nguồn cung, chính sách phòng vệ thương mại đối với sản phẩm tương tự và nguồn nguyên liệu sử dụng trong sản xuất ngày càng trở thành những yếu tố quan trọng trong nhận diện rủi ro phòng vệ thương mại.

Trong số các sản phẩm gỗ được Cục Phòng vệ thương mại cảnh báo, ghế sofa có khung gỗ xuất khẩu sang Hoa Kỳ là một trong những mặt hàng cần được lưu ý về nguy cơ phát sinh điều tra phòng vệ thương mại.

Cục Phòng vệ thương mại cho biết, trong 3 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt 831,4 triệu USD, giảm 2,7% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, hàng Việt Nam vẫn chiếm tới 62% tổng kim ngạch nhập khẩu sản phẩm cùng loại của Hoa Kỳ và Việt Nam hiện là nhà cung cấp lớn nhất tại thị trường này. Trong khi đó, Hoa Kỳ đã áp dụng thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm tương tự nhập khẩu từ Trung Quốc.

Với tỷ trọng lớn trong tổng nhập khẩu của Hoa Kỳ, vẫn tồn tại khả năng nước này khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại hoặc điều tra lẩn tránh thuế đối với ghế sofa nhập khẩu từ Việt Nam. Rủi ro càng cần được lưu ý khi một số sản phẩm gỗ khác của Việt Nam như gỗ dán, tủ bếp trước đó đã từng bị điều tra sau thời gian nằm trong danh sách cảnh báo.

Diễn biến tương tự cũng được ghi nhận với đồ nội thất phòng ngủ. Trong 3 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này sang Hoa Kỳ đạt 408,7 triệu USD, giảm 20,3% so với cùng kỳ. Dù vậy, hàng Việt Nam vẫn chiếm 58,9% tổng nhập khẩu cùng loại và Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn nhất tại thị trường Hoa Kỳ.

Hoa Kỳ đã áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm tương tự từ Trung Quốc từ năm 2005; đến tháng 9/2022, Bộ Thương mại Hoa Kỳ tiếp tục gia hạn các lệnh áp thuế đối với sản phẩm Trung Quốc đến năm 2027. 

“Sản phẩm này đang có tỷ trọng lớn trong tổng nhập khẩu của Hoa Kỳ, vì vậy tồn tại khả năng Hoa Kỳ khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại hoặc lẩn tránh thuế đối với mặt hàng đồ nội thất phòng ngủ nhập khẩu từ Việt Nam. Các doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý tránh sử dụng các cấu phần chính được sản xuất tại Trung Quốc để gia công, lắp ráp sản phẩm và xuất khẩu sang Hoa Kỳ”, Cục Phòng vệ thương mại cảnh báo.

Hai trường hợp trên cho thấy kim ngạch giảm trong một giai đoạn chưa đòng nghĩa rủi ro phòng vệ thương mại giảm tương ứng. Khi hàng hóa Việt Nam đã chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nhập khẩu của thị trường, thị phần và vị trí trong cơ cấu nguồn cung vẫn là những chỉ báo đáng lưu ý.

Đặc biệt, rủi ro càng cần được quan tâm khi các sản phẩm tương tự từ một nguồn cung khác đang chịu biện pháp phòng vệ thương mại. Việc dòng thương mại dịch chuyển hoặc hàng Việt Nam gia tăng nhanh vị trí tại thị trường có thể khiến sản phẩm được cơ quan điều tra nước ngoài theo dõi chặt chẽ hơn.

Bên cạnh thị phần, một vấn đề ngày càng nổi lên trong cảnh báo đối với ngành gỗ là nguồn liệu và cấu phần được sử dụng để sản xuất hàng xuất khẩu. Đối với gỗ thanh và viền dải gỗ được tạo dáng liên tục xuất khẩu sang Hoa Kỳ, kim ngạch 3 tháng đầu năm 2026 đạt 12,6 triệu USD, giảm gần 48% so với cùng kỳ năm trước, nhưng vẫn chiếm 12,3% tổng nhập khẩu cùng loại của Hoa Kỳ. Việt Nam hiện là nhà cung cấp lớn thứ ba, sau Mexico và Chile.

Hoa Kỳ đã áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm tương tự từ Trung Quốc. Cục Phòng vệ thương mại lưu ý doanh nghiệp xuất khẩu mặt hàng này về việc sử dụng nguyên liệu chính nhập khẩu từ Trung Quốc.

Với đồ nội thất phòng ngủ và ghế sofa có khung gỗ, vấn đề nguồn nguyên liệu cũng được đặt ra khi doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các cấu phần chính được sản xuất tại Trung Quốc trước khi gia công, lắp ráp và xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Thực tế từ gỗ dán từ nguyên liệu gỗ cứng cho thấy cảnh báo liên quan nguồn nguyên liệu không chỉ mang tính phòng ngừa.

Sản phẩm này được Cục Phòng vệ thương mại đưa vào diện cảnh báo từ tháng 7/2019, sau khi Hoa Kỳ áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm cùng loại từ Trung Quốc. Đến tháng 6/2020, Bộ Thương mại Hoa Kỳ khởi xướng điều tra lẩn tránh đối với gỗ dán nhập khẩu từ Việt Nam.

Tháng 7/2023, phía Hoa Kỳ kết luận gỗ dán nhập khẩu từ Việt Nam có lõi sử dụng ván bóc nhập khẩu từ Trung Quốc được coi là lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đang áp dụng đối với gỗ dán Trung Quốc. Trong khi đó, sản phẩm sử dụng ván bóc sản xuất tại Việt Nam hoặc từ các nước khác không bị coi là lẩn tránh.

Sự khác biệt trong cách xử lý cho thấy nguồn nguyên liệu có thể trở thành yếu tố quyết định đối với kết quả một vụ việc phòng vệ thương mại. Doanh nghiệp không chỉ cần chứng minh sản phẩm được xuất khẩu từ Việt Nam, mà còn phải có khả năng truy xuất nguồn nguyên liệu và chứng minh quá trình sản xuất thực chất.

Rủi ro đối với nhóm sản phẩm này tiếp tục hiện hữu trong năm 2026 khi Bộ Thương mại Hoa Kỳ ban hành kết luận sơ bộ trong các cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với gỗ dán cứng và gỗ trang trí nhập khẩu từ Việt Nam, Trung Quốc và Indonesia.

Những diễn biến này cho thấy với ngành gỗ, phạm vi cảnh báo sớm cần được mở rộng từ các chỉ số thương mại sang cả chuỗi cung ứng, nguồn nguyên liệu và quá trình hình thành sản phẩm.

Hoa Kỳ là thị trường nổi bật trong các cảnh báo đối với gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam, song rủi ro phòng vệ thương mại không chỉ tập trung tại thị trường này. Tại Canada, mặc dù đang là đối tượng bị áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, nhưng trong 3 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu ghế bọc đệm của Việt Nam sang Canada vẫn đạt 52,4 triệu USD, tăng 22,3% so với cùng kỳ và chiếm 20% tổng nhập khẩu cùng loại. Việt Nam là nhà cung cấp lớn thứ hai tại Canada, sau Trung Quốc.

“Với tỷ trọng và kim ngạch xuất khẩu tăng, các doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi khả năng tái điều tra hoặc mở rộng phạm vi điều tra đối với sản phẩm này của Việt Nam”, Cục Phòng vệ thương mại cảnh báo.

Để hạn chế rủi ro, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật thông tin cảnh báo, theo dõi sát diễn biến tại các thị trường xuất khẩu, đồng thời chủ động rà soát chuỗi cung ứng và nguồn nguyên liệu. Hồ sơ về nhà cung cấp, nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, chi phí, sản lượng và xuất khẩu cần được quản lý đầy đủ ngay trong quá trình sản xuất.

Doanh nghiệp cũng cần chủ động trao đổi với hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý khi xuất hiện dấu hiện bất thường; phối hợp đầy đủ với cơ quan điều tra nếu vụ việc được khởi xướng; đồng thời đa dạng hóa thị trường để hạn chế phụ thuộc quá lớn vào một thị trường xuất khẩu.

Trong bối cảnh gỗ và sản phẩm gỗ Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí đáng kể tại nhiều thị trường, việc nhận diện sớm rủi ro và chuẩn bị từ trước sẽ góp phần giúp doanh nghiệp hạn chế bị động, duy trì thị trường và giảm thiểu tác động khi một vụ việc phòng vệ thương mại phát sinh.

Bài viết: Huyền My

Thiết kế: Ngọc Châm 

Đồ họa có sử dụng AI