[Emagazine] Trầm hương Phúc Trạch: Từ làng nghề đến thị trường số

Ở Phúc Trạch, nghề trầm hiện diện từ những vùng đồi trồng dó bầu đến các cơ sở chế tác nằm xen trong khu dân cư. Điều kiện tự nhiên và quỹ đất đồi đã tạo thuận lợi để người dân gây trồng, mở rộng diện tích dó bầu trong nhiều năm.

Dó bầu là cây thân gỗ có chu kỳ sinh trưởng dài. Phần gỗ tạo trầm có giá trị kinh tế cao nhưng để có được sản phẩm cuối cùng là cả một quá trình. Sau khi cây được tạo trầm và có đủ thời gian tích tụ, người dân mới tiến hành khai thác, xoi, phân loại nguyên liệu rồi đưa vào chế tác hương trầm, nụ trầm, vòng trầm, tinh dầu và các sản phẩm mỹ nghệ.

Hiện xã Phúc Trạch có khoảng 1.392,7 ha dó bầu, với hơn 2.500 hộ tham gia trồng, chăm sóc và khai thác; doanh thu từ cây dó bầu và các sản phẩm trầm hương đạt trên 230 tỷ đồng mỗi năm. Trên địa bàn đã hình thành làng nghề chế tác trầm hương cùng nhiều hợp tác xã, cơ sở sản xuất và hộ làm nghề. Quy mô ấy cho thấy cây dó bầu không còn đơn thuần là một loại cây trồng, mà đã trở thành sinh kế của nhiều gia đình. Xung quanh cây dó cũng hình thành những kỹ năng nghề riêng: từ tạo trầm, xoi trầm, chọn nguyên liệu đến chế tác từng dòng sản phẩm. Giá trị của nghề vì thế không chỉ nằm ở lượng trầm thu được, mà còn ở kinh nghiệm của người thợ, kỹ thuật xử lý nguyên liệu và khả năng duy trì chất lượng ổn định.

Những năm gần đây, cách làm nghề cũng dần thay đổi. Thay vì chủ yếu bán nguyên liệu thô, nhiều cơ sở chú trọng hơn đến chế biến thành phẩm, xây dựng nhãn hiệu và tạo dấu ấn riêng. Hương trầm Hoàng Hương Lan, Vòng trầm Hoàng Hương Lan, Hương trầm Đinh Gia, Hương trầm Hiền Linh, Hương trầm cao cấp Thọ Nga... là những sản phẩm đã có mặt trên thị trường; nhiều sản phẩm được công nhận OCOP.

Đáng chú ý, nghề trầm bắt đầu thu hút một lớp người trẻ trở về quê tiếp nối nghề theo cách mới.

Sau thời gian làm việc tại Hà Nội, chị Nguyễn Thị Thùy Dung cùng chồng trở về Phúc Trạch. Từ khu vườn dó trầm khoảng 25 năm tuổi, rộng khoảng 5 ha của gia đình, hai vợ chồng tìm hiểu kỹ thuật tạo trầm, đầu tư máy móc và phát triển các sản phẩm hương trầm, nụ trầm mang thương hiệu Tâm Thành Phúc. Nhưng điều đáng chú ý không chỉ nằm trong xưởng sản xuất. Thông qua kênh TikTok “Làm dâu xứ trầm”, chị Dung đưa lên mạng xã hội những công đoạn làm hương, đóng hàng, sinh hoạt của gia đình và đời sống thường ngày ở vùng trầm Phúc Trạch. Những hình ảnh tưởng như rất bình dị ấy lại giúp khách hàng hiểu sản phẩm được làm ra từ đâu, bởi ai và bằng cách nào. Từ đó, sản phẩm được nhiều người biết đến hơn, lượng khách quan tâm và đơn hàng cũng tăng lên.

Không gian của cây dó bầu cũng đang được mở rộng tới khu vực có đồng bào người Chứt sinh sống. Toàn xã hiện có 189 hộ đồng bào dân tộc thiểu số với gần 700 nhân khẩu, tập trung tại Bản Lòi Sim và Bản Rào Tre. Với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, một số hộ ở Rào Tre đã đưa dó bầu lên nương và được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, làm cỏ, vun gốc.

Đây mới chỉ là bước khởi đầu bởi dó bầu là cây dài ngày, cần nhiều năm mới có thể tạo trầm và khai thác. Tuy vậy, việc người dân tham gia ngay từ khâu trồng và chăm sóc cho thấy loại cây này đang từng bước được đưa vào cơ cấu cây trồng tại Rào Tre. Nếu sau này những diện tích đó được kết nối với các cơ sở tạo trầm, chế tác và tiêu thụ trên địa bàn, người dân có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trầm hương của Phúc Trạch.

Có vùng nguyên liệu, có người làm nghề và ngày càng nhiều sản phẩm chế biến, nhưng để nghề trầm phát triển bền vững, Phúc Trạch vẫn phải giải một bài toán lớn: thị trường.

Tháng 5/2026, tại cuộc họp định hướng phát triển dó bầu, trầm hương giai đoạn 2026-2030, địa phương đã đặt ra những yêu cầu mới. Bên cạnh nâng cao chất lượng giống và kỹ thuật tạo trầm, xã xác định cần đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu “Trầm hương Phúc Trạch”, gắn với OCOP và tăng cường liên kết giữa sản xuất với tiêu thụ. Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch Dương Ngọc Hoàng cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển cây dó bầu theo quy hoạch phù hợp, đồng thời chú trọng liên kết sản xuất, tiêu thụ.

Đó là yêu cầu dễ hiểu. Khi thị trường ngày càng rộng, sản phẩm cần được nhận diện rõ hơn; chất lượng giữa các cơ sở phải ổn định hơn; bao bì, nhãn mác và thông tin đi kèm cũng phải chuyên nghiệp hơn. Đầu ra không thể mãi phụ thuộc vào khách quen, cửa hàng truyền thống hay một vài mùa tiêu thụ cao điểm.

Trong bối cảnh ấy, thương mại điện tử đang mở thêm một cánh cửa cho người làm trầm Phúc Trạch.

Tuy nhiên, giỏi làm nghề chưa đồng nghĩa với giỏi bán hàng trên môi trường số. Với nhiều hộ và cơ sở nhỏ, quay video, xây dựng nội dung, livestream, vận hành gian hàng hay xử lý đơn từ khách hàng ở xa đều là những kỹ năng mới.

Trầm hương lại là một mặt hàng có tính đặc thù. Trên môi trường trực tuyến, người mua không thể trực tiếp cảm nhận mùi hương hay chất liệu sản phẩm. Quyết định mua vì vậy phụ thuộc nhiều hơn vào hình ảnh, thông tin, nguồn gốc sản phẩm và uy tín của người bán.

Chính vì thế, câu chuyện về vùng dó, người thợ, cách tạo trầm hay từng công đoạn chế tác không đơn thuần là nội dung quảng bá. Đó còn là cách giúp người mua hình dung rõ hơn về sản phẩm và tạo dựng niềm tin khi họ không thể trực tiếp cầm, ngửi hay kiểm tra món hàng trước khi đặt mua.

Ngày 6/7/2026, Sở Công Thương Hà Tĩnh phối hợp với Công ty TNHH Công nghệ TikTok Việt Nam triển khai Chương trình Địa phương số - dLocals. Chương trình tập trung hỗ trợ địa phương xây dựng và vận hành các kênh truyền thông số, phát triển nội dung quảng bá sản phẩm, đào tạo kỹ năng sáng tạo nội dung và bán hàng trực tuyến, đồng thời kết nối các chủ thể sản xuất với hệ sinh thái thương mại điện tử.

Tại Phúc Trạch, cách làm không bắt đầu bằng những khái niệm quá xa vời, mà đi thẳng vào từng cơ sở sản xuất.

Đại diện Sở Công Thương Hà Tĩnh, TikTok Shop, dự án dLocals và các nhà sáng tạo nội dung trực tiếp làm việc với chính quyền xã, hợp tác xã, cơ sở sản xuất và các chủ thể OCOP để tìm hiểu cách làm nghề, cách giới thiệu sản phẩm cũng như khả năng tiếp cận thị trường trên nền tảng số.

Sản phẩm được khảo sát, ghi hình; người làm nghề được hướng dẫn cách giới thiệu sản phẩm, xây dựng nội dung, thu hút người xem, duy trì khách hàng và từng bước biến sự quan tâm trên nền tảng thành đơn hàng. Việc hỗ trợ vì thế không chỉ dừng ở chuyện “đưa hàng lên mạng”, mà đi sâu hơn vào hình ảnh thương hiệu, nhãn mác và thông tin cung cấp cho người mua.

Phúc Trạch cũng định hướng phối hợp với Sở Công Thương và TikTok Việt Nam xây dựng cơ sở dữ liệu số về sản phẩm, làng nghề và điểm du lịch; đồng thời tổ chức các hoạt động đào tạo, truyền thông và xúc tiến thương mại trên địa bàn.

Ngày 17/9/2026, tại Phúc Trạch, Sở Công Thương Hà Tĩnh tổ chức Phiên chợ thương mại điện tử Mega Live “Trăng về Hà Tĩnh - Quà quê trao tình”, với sự đồng hành của TikTok Shop. Trầm hương cùng nhiều sản phẩm OCOP, đặc sản Hà Tĩnh được đưa lên phiên bán hàng trực tuyến.

Khác với cách trưng bày sản phẩm tại một gian hàng truyền thống, trong phiên livestream, bên cạnh mẫu mã và giá bán, người xem còn được nghe câu chuyện về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và những con người phía sau từng sản phẩm; có thể đặt câu hỏi, tương tác và mua hàng ngay trên nền tảng.

Sau 4 giờ phát sóng, phiên Mega Live thu hút hơn 300.000 lượt xem, ghi nhận khoảng 500 đơn hàng, với doanh thu khoảng 80 triệu đồng.

Nếu chỉ nhìn vào doanh thu, 80 triệu đồng chưa phải con số lớn so với quy mô trên 230 tỷ đồng mỗi năm của nghề dó bầu và trầm hương Phúc Trạch. Nhưng ý nghĩa của phiên bán hàng nằm ở một góc khác: trong vài giờ, sản phẩm từ một làng nghề miền núi có thể xuất hiện trước hàng trăm nghìn người xem.

Đó là khả năng mà một cửa hàng truyền thống khó có thể tạo ra trong cùng khoảng thời gian.

Phiên Mega Live đồng thời cũng giống như một phép thử đối với chính các cơ sở sản xuất. Khi đơn hàng tăng nhanh, sản phẩm giữa các lô phải đồng đều; bao bì phải chịu được vận chuyển xa; nhãn mác cần đầy đủ thông tin; quy trình tiếp nhận, đóng gói và xử lý đơn hàng cũng phải chuyên nghiệp hơn.

Một phiên livestream chưa thể giải quyết ngay tất cả những vấn đề đó, nhưng nó giúp người làm nghề nhìn rõ hơn thị trường đang cần gì và sản phẩm của mình còn thiếu gì.
Từ cuộc khảo sát ngày 6/7 đến phiên Mega Live ngày 17/9, hoạt động hỗ trợ thương mại điện tử tại Phúc Trạch vì thế đã đi qua những bước khá cụ thể: từ tìm hiểu nhu cầu, hướng dẫn kỹ năng đến trực tiếp đưa sản phẩm lên một kênh bán hàng mới để thử sức với thị trường.

Thương mại điện tử có thể giúp sản phẩm trầm hương Phúc Trạch đến với khách hàng nhanh hơn và xa hơn. Từ một cơ sở chế tác nhỏ ở miền núi Hà Tĩnh, người làm nghề hôm nay có thể giới thiệu vùng dó, quy trình làm hương, câu chuyện người thợ và sản phẩm của mình tới hàng nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn người.

Nhưng công nghệ chỉ mở thêm cánh cửa. Điều giữ khách hàng ở lại vẫn là sản phẩm. Một phiên livestream có nhiều lượt xem không thể thay thế chất lượng ổn định; một video đẹp cũng không thể bù cho sản phẩm thiếu thông tin hay không đúng với những gì được giới thiệu.

Phúc Trạch hiện đã có vùng nguyên liệu, làng nghề, nhiều sản phẩm chế biến và một số cơ sở chủ động sử dụng mạng xã hội, tham gia các nền tảng thương mại điện tử. Vùng nguyên liệu cũng bắt đầu mở rộng tới khu vực đồng bào người Chứt ở Rào Tre. Những định hướng về xây dựng thương hiệu, liên kết sản xuất với tiêu thụ vì vậy đang có thêm công cụ mới để triển khai trên môi trường số.

Bài toán tiếp theo không phải là tổ chức thêm bao nhiêu phiên livestream, mà là làm sao biến những kỹ năng và cách làm hiệu quả từ một vài cơ sở thành năng lực chung của làng nghề: sản phẩm đồng đều hơn, thông tin minh bạch hơn, bao bì chuyên nghiệp hơn và người làm nghề thành thạo hơn trong việc kể câu chuyện của chính mình.

Khi đó, tên “Trầm hương Phúc Trạch” sẽ không chỉ gắn với một vùng sản xuất, mà còn được người mua nhận biết bằng chất lượng và uy tín. Và thị trường số cũng không chỉ mang thêm những đơn hàng nhất thời, mà có thể trở thành một kênh lâu dài để làng nghề mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu và nâng giá trị cho sản phẩm trầm hương Phúc Trạch.