Na Chi Lăng: Từ quả ngọt núi đá đến hành trình "xanh hóa" năng lực sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số Lạng Sơn

Sau sáp nhập, xã Chi Lăng trở thành một trong những vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của tỉnh Lạng Sơn với diện tích hơn 80 km² và trên 28.000 dân, trong đó khoảng 80% dân số sống bằng nông nghiệp.

Hiện toàn xã có hơn 1.700 ha cây ăn quả, trong đó cây na giữ vai trò chủ lực với diện tích trên 1.300 ha; gần 500 ha đã được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Không chỉ góp phần nâng cao thu nhập, cây na còn trở thành động lực quan trọng trong công cuộc giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nếu trước đây người dân chủ yếu chăm sóc cây na theo kinh nghiệm truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thì hiện nay, tư duy sản xuất đã có sự thay đổi rõ rệt. Đồng bào Tày, Nùng - lực lượng sản xuất chính tại vùng na Chi Lăng - ngày càng chủ động tiếp cận khoa học kỹ thuật, tham gia các lớp tập huấn, mạnh dạn áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Việc chuyển đổi sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP đã trở thành xu hướng phổ biến tại nhiều vùng trồng. Người dân thực hiện đồng bộ các khâu cắt tỉa, thụ phấn, bao quả, sử dụng phân bón hợp lý, kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật và ghi chép nhật ký sản xuất. Nhờ đó, chất lượng quả na được cải thiện rõ rệt, tỷ lệ quả loại một tăng lên, giá bán cao hơn và khả năng đáp ứng các yêu cầu của hệ thống phân phối hiện đại cũng được nâng cao.

Sự thay đổi này không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất. Người nông dân không còn chỉ quan tâm đến sản lượng mà hướng nhiều hơn tới chất lượng, thương hiệu và nhu cầu của thị trường. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp xanh, thích ứng với yêu cầu mới của quá trình hội nhập.

Chia sẻ về vụ na năm nay, chị Vi Thu Huyền, người dân tộc Tày trồng na tại Chi Lăng cho biết chất lượng quả được đánh giá cao nhờ thời tiết thuận lợi và quy trình chăm sóc ngày càng bài bản. Sản lượng năm nay tăng không đáng kể nhưng bù lại quả to, đồng đều, vị ngọt đậm nên giá bán luôn ở mức khả quan. “Sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn nên việc bán hàng khá thuận lợi, giá trị cũng cao hơn. Qua mỗi vụ, thu nhập của gia đình tôi đều được cải thiện”, chị Huyền cho biết.

Để Na Chi Lăng phát triển bền vững, tỉnh Lạng Sơn xác định phải xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển sản xuất theo hướng tập trung và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ.

Những năm qua, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như quy hoạch vùng trồng tập trung, mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu và đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Song song với đó là việc hoàn thiện bao bì, nhãn mác, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình kỹ thuật trong chăm sóc, thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch. Các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm cũng được tổ chức thường xuyên thông qua hội chợ, tuần lễ nông sản, phiên chợ đặc sản và các chương trình kết nối cung cầu tại nhiều tỉnh, thành phố lớn.

Đặc biệt, chuyển đổi số đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp rút ngắn khoảng cách giữa vùng sản xuất với thị trường. Chính quyền phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức nhiều lớp đào tạo về thương mại điện tử, hướng dẫn nông dân xây dựng gian hàng số, sử dụng phần mềm truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến.

Mới đây, tại Chợ Nông sản Chi Lăng, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phối hợp với UBND xã Chi Lăng và UBND xã Cai Kinh tổ chức chương trình "Na và nông sản Lạng Sơn - Lan tỏa giá trị, thương hiệu vươn xa". 

Chương trình nhằm quảng bá đặc sản địa phương, thúc đẩy tiêu thụ nông sản thông qua thương mại điện tử và chuyển đổi số, góp phần mở rộng thị trường cho các sản phẩm nông nghiệp của tỉnh. Đây cũng là minh chứng cho định hướng phát triển nông nghiệp gắn với kinh tế số mà Lạng Sơn đang kiên trì triển khai, đưa người nông dân trở thành chủ thể trong quá trình chuyển đổi số và hội nhập thị trường.

Bên cạnh các hoạt động tại địa phương, na Chi Lăng cũng được đưa đến gần hơn với người tiêu dùng thông qua Chương trình "Sức sống hàng Việt" số 10 - "Lạng Sơn Corner" do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phối hợp với Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn tổ chức tại Hà Nội. Trong ba ngày diễn ra chương trình (31/7 - 2/8), hơn 1,2 tấn na Chi Lăng đã được tiêu thụ thông qua hình thức bán trực tiếp kết hợp livestream, cho thấy sức hút của đặc sản xứ Lạng khi được kết nối với người tiêu dùng trên cả nền tảng truyền thống và số.

Đáng chú ý, phiên livestream tối 31/7 đã ghi nhận hơn 100 đơn hàng, tương đương hơn 300 kg na được tiêu thụ chỉ sau khoảng 30 phút phát sóng. Kết quả này không chỉ góp phần hỗ trợ tiêu thụ na trong thời điểm chính vụ mà còn minh chứng cho hiệu quả của việc ứng dụng thương mại điện tử và bán hàng đa kênh trong quảng bá nông sản địa phương.

Nếu người dân là chủ thể sản xuất, chính quyền là bệ đỡ thì hợp tác xã và doanh nghiệp chính là mắt xích quan trọng hoàn thiện chuỗi giá trị Na Chi Lăng. Những năm gần đây, các hợp tác xã trên địa bàn đã phát huy vai trò liên kết nông dân, hướng dẫn sản xuất theo quy trình an toàn, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và kết nối tiêu thụ, giúp người dân từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tham gia chuỗi giá trị.

Tiêu biểu là HTX Dịch vụ và Sản xuất nông nghiệp Đồng Mỏ. Với khoảng 90% thành viên là đồng bào dân tộc thiểu số, HTX hiện liên kết gần 150 hộ trồng na, hỗ trợ áp dụng quy trình VietGAP, truy xuất nguồn gốc và đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử. Nhờ đó, nhiều hộ dân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái mà có thêm kênh tiêu thụ trực tiếp, nâng cao giá trị sản phẩm.

Là thành viên HTX, chị Lương Thị Hường, người dân tộc Tày, cho biết sau khi được tập huấn kỹ năng số, chị đã biết chụp ảnh, quảng bá và bán na trên các nền tảng trực tuyến. "Người dân tộc thiểu số như chúng tôi giờ cũng có thể bán hàng online", chị chia sẻ.

Từ những triền núi đá của xứ Lạng, Na Chi Lăng đang từng bước khẳng định vị thế của một thương hiệu nông sản tiêu biểu. Hành trình ấy không chỉ nâng cao giá trị một đặc sản mà còn phản ánh sự chuyển đổi tư duy sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số. Với sự đồng hành của người dân, chính quyền, doanh nghiệp và hợp tác xã, Na Chi Lăng đang từng bước mở rộng thị trường, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và nâng tầm thương hiệu trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.