Bộ Công Thương phối hợp với Chương trình Thương mại Khu vực vì Phát triển (RT4D) và Chương trình Đối tác Mekong - Australia (MAP), tổ chức hai Hội thảo về “Nâng cao năng lực và hiểu biết của doanh nghiệp về Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP)” tại Hà Nội ngày 16/6 và Thành phố Hồ Chí Minh ngày 18/6/2026.
RT4D là sáng kiến do Chính phủ Australia và New Zealand đồng tài trợ, hỗ trợ các quốc gia thành viên ASEAN thực hiện cam kết và khai thác tối đa lợi ích từ Hiệp định thành lập Khu vực Thương mại Tự do ASEAN - Australia - New Zealand (AANZFTA) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP).
Hai hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ dự án “Thúc đẩy tận dụng Hiệp định RCEP, đặc biệt trong thương mại số, thông qua sự tham gia của khu vực tư nhân và các bên liên quan” thuộc Chương trình Hỗ trợ thực thi RCEP (RISP) của RT4D, với sự hỗ trợ của MAP. Dự án hướng tới nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME), trong việc hiểu và tận dụng hiệu quả các cam kết của RCEP. Dự án cũng chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo, doanh nghiệp do người khuyết tật lãnh đạo và các nhóm dễ bị tổn thương khác, qua đó mở rộng cơ hội tham gia thương mại khu vực và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Tại mỗi hội thảo thu hút hơn 100 đại biểu từ các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, đối tác phát triển, Đại sứ quán Australia và New Zealand, cùng Chương trình RT4D. Sự tham gia đa dạng này thể hiện mạng lưới hợp tác rộng rãi trong thúc đẩy việc tận dụng RCEP một cách thực chất và bao trùm tại Việt Nam.
Phát biểu tại phiên khai mạc Hội thảo, bà Nguyễn Việt Chi, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, khẳng định tầm quan trọng chiến lược của RCEP đối với thương mại và đầu tư của Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh cam kết của Chính phủ trong việc hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là MSME, doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo, doanh nghiệp do người khuyết tật lãnh đạo và các nhóm dễ bị tổn thương khác, tiếp cận và khai thác hiệu quả các cơ hội từ Hiệp định.
Hai hội thảo tập trung chuyển hóa các cam kết của Hiệp định RCEP thành kiến thức và công cụ thực tiễn cho doanh nghiệp. Chương trình bao gồm cập nhật tình hình thực thi RCEP tại Việt Nam, chia sẻ kết quả khảo sát doanh nghiệp về mức độ tận dụng RCEP, các khuyến nghị nhằm tăng cường khả năng áp dụng Hiệp định, cùng các phiên trao đổi kỹ thuật và thảo luận nhóm về những vấn đề doanh nghiệp quan tâm như quy tắc xuất xứ, yêu cầu tuân thủ trong thương mại và các tình huống kinh doanh theo từng ngành.
Điểm nhấn của hội thảo là lễ ra mắt Cẩm nang tận dụng Hiệp định RCEP dành cho doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý.
Hiệp định RCEP là hiệp định thương mại tự do có quy mô lớn nhất thế giới, bao phủ một khu vực chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu, gần 30% dân số thế giới và khoảng 30% thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn RCEP dưới góc độ “một FTA lớn” thì chưa phản ánh đầy đủ giá trị quan trọng nhất của Hiệp định này. Điểm đáng chú ý nhất của RCEP đối với Việt Nam không nằm ở mức cắt giảm thuế quan bởi vì trước khi có RCEP, Việt Nam và các đối tác trong RCEP đã có quan hệ FTA từ trước thông qua các hiệp định ASEAN+1 hoặc các FTA song phương. Vì vậy, dư địa tạo đột phá về thuế quan của RCEP, xét riêng về mặt tiếp cận thị trường, không phải là yếu tố nổi bật.
Giá trị lớn nhất của Hiệp định RCEP nằm ở việc thiết lập một khuôn khổ quy tắc chung cho toàn khu vực, qua đó từng bước hài hòa hóa các quy định về xuất xứ, thủ tục hải quan, tạo thuận lợi thương mại, thương mại điện tử, dịch vụ, đầu tư và hợp tác kinh tế kỹ thuật. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, tạo thuận lợi hơn trong việc thiết kế chuỗi cung ứng xuyên biên giới và mở ra khả năng tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất khu vực. Các nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy lợi ích lớn nhất của RCEP đối với Việt Nam không nằm ở cắt giảm thuế quan thuần túy mà ở đơn giản hóa quy tắc xuất xứ, tăng kết nối chuỗi cung ứng và giảm chi phí giao dịch thương mại.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đây là cơ hội để mở rộng tiếp cận một thị trường khu vực rộng lớn và có sức mua cao, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, linh kiện và dịch vụ đầu vào, tận dụng cơ chế cộng gộp xuất xứ để nâng cao khả năng hưởng ưu đãi thuế quan, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực trong các lĩnh vực như điện tử, dệt may, da giày, nông sản chế biến, logistics và thương mại số cũng như thu hút thêm đầu tư chất lượng cao gắn với sản xuất và liên kết chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, cơ hội luôn đi cùng với sức ép cạnh tranh. Việc cùng tham gia một không gian thương mại và đầu tư thống nhất với những nền kinh tế có năng lực cạnh tranh rất mạnh như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn hơn, cả tại thị trường xuất khẩu và ngay tại thị trường trong nước. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra hiện nay không còn là câu hỏi “RCEP có mang lại cơ hội hay không”, mà là câu hỏi thực chất hơn: doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý cần làm gì để biến các cam kết của RCEP thành lợi ích cụ thể, có thể đo đếm được và có khả năng duy trì lâu dài.
Cẩm nang “Tận dụng Hiệp định RCEP: Hướng dẫn cho doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý” được xây dựng với mục tiêu cung cấp các thông tin và hướng dẫn ở góc độ cụ thể, dễ hiểu và thực tế nhất về Hiệp định RCEP, qua đó hỗ trợ các bên liên quan áp dụng hiệu quả Hiệp định vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và công tác chuyên môn, bao gồm thủ tục xuất khẩu, tiếp cận thị trường và cơ hội thương mại khu vực, từ đó giúp nâng cao hơn nữa lợi ích thu được từ Hiệp định quan trọng này.
“Chúng tôi hy vọng những kiến thức và tài liệu thực tiễn được chia sẻ tại hội thảo, trong đó có Cẩm nang tận dụng RCEP, sẽ trở thành nguồn tham khảo hữu ích cho doanh nghiệp trong quá trình khai thác các cơ hội thương mại khu vực” đại diện RT4D chia sẻ.
Nhấn mạnh vai trò của hợp tác khu vực trong khuôn khổ RCEP, bà Caroline Beresford, Đại sứ New Zealand tại Việt Nam, cho biết: “New Zealand, Australia và Việt Nam đều là những đối tác tích cực ủng hộ hội nhập thương mại khu vực. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một ví dụ cho thấy những kết quả có thể đạt được khi chúng ta cùng hợp tác để xây dựng một hệ thống thương mại mở, bao trùm và dựa trên luật lệ.”
Phản ánh định hướng bao trùm và lấy doanh nghiệp làm trung tâm của các hội thảo, bà Renée Deschamps, Phó Đại sứ Australia tại Việt Nam, nhận định: “Khi doanh nghiệp, đặc biệt là MSME và doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo, có thể tiếp cận và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại, thành quả từ hội nhập khu vực sẽ được chia sẻ rộng rãi và bao trùm hơn.”
Các hội thảo khẳng định quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, RT4D và khu vực tư nhân trong thúc đẩy việc tận dụng RCEP một cách thực tiễn và bao trùm tại Việt Nam. Thông qua việc kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, chuyên gia và đối tác phát triển, các hội thảo tạo nền tảng quan trọng cho đối thoại, chia sẻ kiến thức và hợp tác, góp phần đưa lợi ích của RCEP đến gần hơn với doanh nghiệp và tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế.