Vòng đàm phán thứ 5 về Brexit giữa Anh và Liên minh châu Âu (EU) vừa kết thúc tại thủ đô Brussel của Bỉ mà không đạt được kết quả đáng kể nào. Các cuộc đàm phán đến nay vẫn bế tắc về cả ba vấn đề chủ chốt: hóa đơn "ly hôn" mà Anh phải trả khi rời “mái nhà chung châu Âu”, quyền của công dân EU sống tại Anh và số phận đường biên giới giữa Bắc Ireland và Ireland.
Sau vòng đàm phán Brexit lần thứ 5 vừaqua, Thủ tướng Anh sẽ tham gia hội nghị cấp cao kéo dài 2 ngày của Hội đồng châu Âu vào ngày 19 và 20/10. Tại hội nghị này, gần như chắc chắn bà May sẽ phải nhận từ EU lời đánh giá rằng nước Anh “chưa đáp ứng đủ tiến bộ” trong đàm phán Brexit mà EU đặt ra để hai bên có thể thảo luận về thương mại và tương lai mối quan hệ song phương sau khi Anh rời EU.
Cùng với đàm phán bế tắc, lãnh đạo Anh và EU gần đây đã “lời qua tiếng lại” đổ lỗi cho nhau và “né” quả bóng trách nhiệm. Trong bài phát biểu trước Hạ viện Anh đúng vào hôm bắt đầu vòng đàm phán Brexit lần thứ 5 này, bà Theresa May cho rằng "bóng nằm trong chân của EU". Phản ứng trước phát ngôn nói trên, người phát ngôn Ủy ban châu Âu (EC) Margaritis Schinas đã lên tiếng nhắc nhở Thủ tướng Anh rằng: "Bóng đang nằm trong sân của Anh, các bước tiếp theo tùy thuộc hoàn toàn vào Anh".
Việc đàm phán bế tắc như trên cũng đã khiến bà thủ tướng Anh phải hứng chịu không ít “búa rìu” của phe đối lập. Tại cuộc chất vấn trước Quốc hội hôm 11-10, thủ lĩnh Công đảng đối lập Jeremy Corbyn chỉ trích rằng Thủ tướng May đã dẫn dắt chính phủ Anh rơi vào tình trạng "hỗn loạn" về chính sách đối nội và Brexit.
Trong bối cảnh nêu trên, để tạo thêm sức ép với EU và đề phòng khả năng đàm phán Brexit thất bại, Luân Đôn đang tích cực chuẩn bị cho một phương án hai. Tuần trước, Thủ tướng Theresa May đã tuyên bố Chính phủ Anh đang “chuẩn bị cho mọi tình huống” trong các cuộc đàm phán Brexit, trong đó có hai văn bản chính sách mới về kế hoạch thương mại và thuế quan chi tiết thời hậu Brexit. Điều này cho thấy London đã sẵn sàng đi theo con đường riêng của mình.
Các nguồn tin châu Âu còn cho biết, Bộ Thương mại Quốc tế của Anh đã thành lập một nhóm công tác nghiên cứu trong khuôn khổ “Dự án hậu Brexit”, chuẩn bị cho kịch bảnAnh kết thúc đàm phán mà không đạt được thỏa thuận nào về thương mại và quan hệ song phương.Thậm chí, Anh cũng vừa “đánh tiếng” cho biết, sẽ tham gia NAFTA, nếu đàm phán Brexit thất bại. Theo giới phân tích, tham gia NAFTA có thể giúp Anh thúc đẩy thương mại với 3 trong số những nền kinh tế hàng đầu thế giới, với tổng GDP lên đến 17.200 tỉ bảng Anh (khoảng 22.000 tỷ USD), so với GDP 12.700 tỉ bảng (gần 17.000 tỷ USD) của EU.
Tuy nhiên, dường như những “đòn gió” nêu trên của Anh không có tác dụng. Phát biểu tại thủ đô Brussels (Bỉ), Chủ tịch Tusk vừa cho biết, giới chức EU đã nhận được thông tin về việc Anh đang chuẩn bị cho kịch bản đàm phán Brexit thất bại, song khẳng định EU "không làm việc theo hướng đó". Lý do EU vẫn “bình chân như vại”, còn phía Anh lo sốt vó là bởi EU đang ở thế thượng phong, trong khi các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” hiện không còn thuộc về nước Anh.
Ở thời điểm Anh tuyên bố sẽ rời “mái nhà chung châu Âu”, sau cuộc trưng cầu ý dân tháng 6 năm ngoái, Luân Đôn có nhiều ưu thế hơn trong đàm phán với những người láng giềng của mình. Khi đó, kinh tế EU phục hồi chưa rõ ràng, khủng hoảng di cư diễn ra nghiêm trọng, các đảng cực hữu trỗi dậy mạnh mẽ và tạo nên làn sóng chống EU ở nhiều nước thành viên của khối này.
Trong khi đó, ở chiều ngược lại, kinh tế Anhvẫn “vững như bàn thạch” và tăng trưởng khá trong cả năm 2016, bất chấp việc đa số cử tri lựa chọn Brexit. Ngay sau khi Anh tuyên bố sẽ rời EU, hàng loạt các đối tác thương mại lớn như Mỹ, Nhật Bản đã tuyên bố sẵn sàng “bắt tay” với nước này. Chính phủ của Thủ tướng May luôn tự tin có thể giải quyết tốt mọi vấn đề liên quan Brexit.
Tuy nhiên, sau hơn một năm “vật đổi sao dời”, EU dường như đang ở thế thuận lợi hơn với các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội đều tốt lên, còn Anh ở thế khó khăn hơn khi bước vào các cuộc đàm phán Brexit. Từ sau khi đảng cầm quyền của bà May không giành đa số phiếu như mong muốn trong cuộc bầu cử Quốc hội trước thời hạn, vào tháng 6/2017, vị thế, uy tín cá nhân bà May cũng như Chính phủ Anh đã bị giảm sút. “Họa vô đơn chí”, kinh tế Anh cũng ngày càng khó khăn hơn với mức tăng trưởng của các quý vừa qua đều thấp hơn so với cùng kỳ năm ngoái và vị thế trung tâm tài chính thế giới của Luân Đôn đang bị cạnh tranh khốc liệt bởi các đối thủ từ EU.
Với tình hình như trên, xem ra nữ Thủ tướng Anh sẽ phải chấp nhận đối diện khó khăn và không thể “né” quả bóng trách nhiệm trong đàm phán Brexit. Ở chiều ngược lại, dù EU chiếm thế thượng phong, song nếu không sớm đạt được thỏa thuận với Anh và đẩy tiến trình đàm phán Brexit đi vào ngõ cụt, thì chính EU cũng đối mặt những bất lợi lớn về kinh tế cũng như không thể bảo đảm quyền lợi cho hàng triệu công dân của khối này tại Anh.