PV: Thưa ông! Cách đây hai tháng, các tỉnh miền Trung và khu vực Tây Nguyên không nằm trong kế hoạch kiểm tra của các Đoàn công tác. Xin ông vui lòng cho biết, sự phát sinh thêm hai địa bàn này có nguyên do từ đâu?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Có thâm nhập vào thực tế mới thấy hết sự đa dạng, phong phú và phức tạp của mạng lưới thương mại - dịch vụ trong thị trường nội địa. Bởi vậy, Bộ Công Thương đã đề xuất với Chính phủ giành thêm thời gian cho việc kiểm tra, xem xét một số tỉnh ở miền Trung và Tây Nguyên để có cái nhìn tổng thể, toàn diện…
PV: Về thực chất, đây là một cuộc “Nhận diện thị trường”. Ông có đồng ý với nhận xét này không?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Mục đích của Chính phủ là xây dựng bằng được mô hình thương mại - dịch vụ mới ở nông thôn. Tất nhiên, để “xây dựng được” thì bước đầu - các Đoàn công tác do Bộ Công Thương chủ trì, có sự tham gia của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Liên minh Hợp tác xã - phải “nhận diện” đúng thị trường và đánh giá đúng tình hình!
PV: Đây cũng là dịp để nhìn nhận lại mô hình cũ - “mô hình thương nghiệp bốn cấp” đã tồn tại khá lâu ở nước ta…
TS. Hoàng Thọ Xuân: Cơ chế thay đổi không chỉ gạt ra bên lề một sản phẩm, một thương hiệu mà còn làm tiêu tan cả một mô hình mà hệ thống “Thương nghiệp bốn cấp” là một ví dụ.
PV: Lý do cốt tử của việc này là gì, thưa ông?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Ngày trước, “một người bán, vạn người mua” thì mô hình cũ mới có cơ tồn tại. Bây giờ, ai cũng có quyền kinh doanh khi chấp nhận các quy định của Nhà nước, nên mô hình cũ với bộ máy cồng kềnh, độc quyền mua và bán, nhưng làm ăn kém hiệu quả thì không thể tồn tại được nữa.
PV: Mô hình cũ không còn, mô hình mới - theo đúng nghĩa của nó - là cần có sự tác động và bảo trợ của Nhà nước, lại chưa ra đời. Như vậy, có phải là hoạt động thương mại - dịch vụ đã và đang ở trong tình trạng lộn xộn, không thể điều hành nhất quán?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Đây là một nét đặc thù của mạng lưới thương mại - dịch vụ khi gần 80% dân số Việt Nam là ở nông thôn, miền núi, miền biển. Chúng ta đã rất cố gắng, nhưng mới chỉ thành công - nếu có thể nói như vậy - ở khu vực đô thị
PV: Các Đoàn kiểm tra đã “nhận diện” được điều gì ở các địa phương, thưa ông?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Cùng với sự phức tạp, đa dạng, xôi đỗ, mỗi nơi mỗi kiểu thì sự xuất hiện cách làm mới ở một số địa phương là điều rất đáng mừng. Thực tế đã cho thấy sức sáng tạo của quần chúng là không có giới hạn và mặc dù có tính tự phát, nhưng hiệu quả sản xuất - kinh doanh ở các điển hình tiên tiến này cho thấy có sự giao thoa giữa khát vọng của cán bộ và nhân dân ở cơ sở với ý chí của Trung ương Đảng và Chính phủ!
PV: Cảm ơn ông! Xin ông cho biết một số điển hình trong sản xuất và kinh doanh?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Ở khu vực miền núi phía Bắc, có những “Hộ kinh doanh lưu động”. Trên những chiếc xe Min-xcơ được gá lắp thêm các giá đựng hàng, những người kinh doanh lưu động có đầy đủ hàng hoá cần thiết phục vụ nhu cầu của nhân dân các làng bản, nơi họ sẽ đi qua. Bán hàng xong, họ lại mua những thứ nhân dân cần bán. Ngày thường, họ tiếp xúc với dân, làm tốt công tác “xúc tiến thương mại” trong dân. Khi mùa vụ đến, họ điều động ô tô chở phân bón và các vật dụng thiết yếu đến bán cho dân rồi thu gom hàng hoá của dân, chở đi. Tương tự như vậy, ở phía Nam có sự hoạt động của các thương lái. Phương tiện của họ là những chiếc ghe chở đầy hàng hoá, luồn lách khắp các kênh rạch. Sự có mặt các “Hộ kinh doanh lưu động” ở cả hai miền đã trở thành “một phần tất yếu của sự sống”…
PV: Chủ đích của Chính phủ là xây dựng mô hình mới! Lẽ nào chúng ta lại chấp nhận những người làm ăn trên xe Minxcơ hay trên ghe thuyền như… dân du mục là những mô hình mới?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Xin lỗi, tôi chưa nói đên mô hình mới mà đang nói đến những cách làm mới! Tại Sơn La, có HTX do các hộ buôn bán nhỏ cùng nhau góp vốn lập ra, kinh doanh rất hiệu quả. Ở đó, ba mươi xã viên cũng là ba mươi “nhà kinh doanh” với số vốn đóng góp ban đầu từ 5 đến 20 triệu đồng, tuỳ theo hoàn cảnh của mỗi nguời. Do chắt chiu, dè xẻn “những đồng tiền nối liền khúc ruột” của mình nên họ đã thành công…
Sự xen kẽ giữa Công ty và HTX trong một đơn vị sản xuất chè ở Lao Cai, một đơn vị sản xuất mía đường ở Sơn La thực sự là những mô hình tiên tiến. Ở đó, bà con nông dân trong hợp tác xã lo chăm sóc và phát triển nguồn nguyên liệu, Công ty lo chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Nghĩa vụ, quyền lợi đôi bên được phân định rõ ràng và gắn kết với nhau.
PV: Như thế là ở từng vùng, từng miền, chúng ta đã tìm ra những nhân tố mới. Sau khi nhận diện thị trường và hiểu sâu sắc vấn đề, các ông dự tính sẽ làm gì?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Công tác quản lí nhà nước cho phép có những cơ chế đặc thù, nhưng không thể để tình trạng xôi đỗ và quá nhiều mảng miếng “không giống ai”. Sau khi nắm chắc tình hình ở miền Trung và Tây Nguyên, chúng tôi có văn bản trình Bộ trưởng rồi Bộ Công Thương sẽ báo cáo Chính phủ để Thủ tướng lựa chọn mô hình chung cho cả nước và mô hình phù hợp với từng vùng, từng miền.
Theo chủ trương của Bộ Chính trị, lần này sẽ có “cú huých của Nhà nước”, nghĩa là sẽ có sự đầu tư, có cơ chế chính sách để thúc đẩy các mô hình mới phát triển. Vấn đề này liên quan đến rất nhiều bộ, ngành. Điều chúng tôi lo là làm sao để sự tác động của Nhà nước không làm thui chột đi những nhân tố tích cực, vì thực tế cho thấy trong quá khứ, có những mô hình duy ý chí đã kéo lùi bước tiến.
PV: Bộ Chính trị vừa cho phép mở cuộc vận động “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt”. Ông có cảm nghĩ gì về vấn đề này?
TS. Hoàng Thọ Xuân: Thực sự, đây là một việc “cực chẳng đã”. Tuy nhiên, suy cho cùng, người tiêu dùng của quốc gia nào cũng phải có nghĩa vụ bảo vệ các cơ sở sản xuất trong quốc gia mình. Để làm được việc này, không có gì tốt hơn việc mua sắm hàng hoá của các cơ sở trong nước làm ra.
Vượt lên bên trên những mục đích cụ thể như: phát huy ý chí tự lực, tự cường, tự tôn dân tộc, xây dựng văn hoá tiêu dùng để góp phần đưa đất nước vượt qua khủng hoảng, văn bản số 264-TB/TW do đồng chí Trương Tấn Sang vừa mới kí còn đòi hỏi người Việt Nam phải có tầm nhìn xa hơn, sản xuất ra nhiều hàng hoá có chất lượng, có sức cạnh tranh cao…
PV: Rõ rãng, Đảng và Nhà nước ta đã có sự chuẩn bị kĩ lưỡng cho công tác kích cầu nội địa và xây dựng mô hình thương mại - dịch vụ nông thôn.
Xin được chúc mừng ông vì điều đó, trong tư cách người đứng đầu cơ quan Thị trường trong nước và xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.