Để bình ổn giá, kiềm chế lạm phát, Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 2164/CT-TTg ngày 30/11/2010 về việc tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, bảo đảm cân đối cung cầu hàng hóa, dịch vụ, bình ổn giá cả, thị trường trong dịp Tết Nguyên đán Tân Mão và quý I năm 2011. Trước đó, Thủ tướng có Chỉ thị số 1875/CT-TTg ngày 11/10/2010 về việc tăng cường các biện pháp bình ổn giá cả, thị trường những tháng cuối năm 2010. Công văn số 2022/TTg-KTTH ngày 06/11/2010 của Thủ tướng yêu cầu các tỉnh thành phố thành lập các đoàn kiểm tra việc tuân thủ các quy định về đăng kí giá, kê khai giá, giá niêm yết và bán hàng theo giá niêm yết.

Về quản lí nhà nước về giá, bạn đọc tham khảo Hệ thống văn bản quản lý nhà nước về giá và Nghị định số 107/2008/NĐ-CP của Chính phủ ban hành quy định xử phạt hành chính các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá quá mức, đưa tin thất thiệt, buôn lậu và gian lận thương mại; Thông tư 11/2009/TT-BCT của Bộ Công Thương.

Vấn đề niêm yết giá và giá niêm yết, Thông tư 11/2009/TT-BCT quy định:

- Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh phải niêm yết giá hàng hoá, dịch vụ tại cửa hàng, nơi giao dịch mua bán hàng hoá và cung ứng dịch vụ; việc niêm yết giá phải rõ ràng, không gây nhầm lẫn cho khách hàng.

- Đối với hàng hoá, dịch vụ do Nhà nước định giá thì tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh phải niêm yết đúng giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và mua bán đúng giá đã niêm yết. Thẩm quyền định giá tài sản, hàng hoá, dịch vụ do Nhà nước định giá được quy định tại Điều 8 Nghị định 170/2003/NĐ-CP. Phụ lục 1a Thông tư 104/2008/TT-BTC quy định 15 loại hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục thực hiện chính sách bình ổn giá.

- Đối với hàng hoá, dịch vụ không thuộc danh mục Nhà nước định giá thì niêm yết theo giá do tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh quyết định.

- Đối với hàng hoá, dịch vụ phải kê khai giá là giá của doanh nghiệp đã kê khai giá với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Danh mục được quy định ở Phụ lục 1c Thông tư 104/2008/TT-BTC, có 8 loại hàng hóa, dịch vụ.

- Đối với hàng hoá, dịch vụ phải đăng ký giá (xem Phụ lục 1b Thông tư 104/2008/TT-BTC, có 20 loại hàng hóa, dịch vụ) là giá của doanh nghiệp đã đăng ký giá với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định tại khoản 5.2 Mục VI Thông tư 104/2008/TT-BTC của Bộ Tài chính: “Đối với doanh nghiệp đăng ký giá: Trước khi ban hành Quyết định giá bán hàng hóa, dịch vụ, doanh nghiệp có trách nhiệm đăng ký giá phải thực hiện đăng ký giá với cơ quan có thẩm quyền; ... Doanh nghiệp đăng ký giá phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về mức giá đăng ký; Công bố công khai thông tin về giá; niêm yết giá bán đã đăng ký công khai trong toàn hệ thống, thực hiện đúng giá niêm yết, đồng thời phải chấp hành các biện pháp bình ổn giá theo quy định của pháp luật khi thị trường có biến động bất thường”; Thông tư 104/2008/TT-BTC hướng dẫn thủ tục đăng kí giá.

Xử phạt đối với hành vi vi phạm về kê khai giá, đăng ký giá hàng hóa, dịch vụ thực hiện theo Điều 9 Nghị định số 107/2008/NĐ-CP. Hành vi bị xử phạt gồm: Không kê khai giá hàng hoá, dịch vụ với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định; Không đăng ký giá hàng hoá, dịch vụ; Bán hàng, thu tiền phí dịch vụ cao hơn giá niêm yết; Không niêm yết, niêm yết không rõ ràng tỷ giá mua, bán ngoại tệ hoặc giá mua, bán vàng tại địa điểm giao dịch kinh doanh; Mua, bán ngoại tệ hoặc vàng không đúng với giá niêm yết; Niêm yết giá hàng hoá, dịch vụ bằng ngoại tệ hoặc thu tiền bán hàng, phí dịch vụ bằng ngoại tệ mà không được phép.

Các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc thực hiện niêm yết giá đúng quy định; Buộc trả lại khách hàng số tiền đã thu cao hơn giá niêm yết, trường hợp không xác định được khách hàng để trả lại thì tịch thu nộp ngân sách nhà nước; Tịch thu số ngoại tệ thu được do vi phạm; Tước quyền sử dụng đến mười hai tháng giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, các loại giấy phép kinh doanh được cấp hoặc tước quyền sử dụng không có thời hạn trên mười hai tháng trở lên trong trường hợp vi phạm nhiều lần hoặc tái phạm.

Thực tế vi phạm niêm yết giá khá phổ biến, mặc dù các cơ quan chức năng đã cố gắng cao nhất, kiểm tra, kiểm soát thị trường, xử phạt các đối tượng vi phạm. Theo chúng tôi, cần phổ biến tinh thần văn minh thương mại, tất các các siêu thị, cửa hàng, các chợ... cần niêm yết giá, bán theo giá niêm yết đã đăng kí, các thay đổi về giá cần có giải thích với khách hàng trên phương tiện truyền thông. Đối với chợ “cóc” “chợ tạm” cũng cần có niêm yết giá trên bảng (thời xưa đã từng áp dụng). Với những người bán hàng rong cũng bán theo giá đã niêm yết ở khu vực. Chúng ta mong muốn người tiêu dùng thông minh đồng thời cũng có những quy định, có thông tin sâu sắc minh bạch về thị trường từng khu vực, tránh mập mờ, thách giá và mặc cả.