Ảnh: Nikita Khrushchev (áo vest sáng màu) tại căn bếp của người Mỹ
Họ dừng lại ở trước một căn bếp. Đó là căn bếp mà các nhà thiết kế Mỹ đã dựng lên, với đầy đủ tiện nghi như máy rửa bát, máy nướng bánh mì hay máy xay sinh tố để "khoe" rằng mọi người dân Mỹ đều có thể sở hữu một căn bếp như thế này. Khrushchev tỏ ý không vừa lòng, nói đại ý, các ông đừng nghĩ chúng tôi thấy hâm mộ, các gia đình Liên Xô cũng có những thứ này. Cuộc tranh luận bắt đầu, với những lời lẽ gay gắt, chủ đề được mở rộng ra đến chính trị và… nguy cơ chiến tranh hạt nhân.
Nhưng điều thú vị nhất của "Cuộc tranh luận trong bếp" là sau khi nó kết thúc, Nixon và Khrushchev cùng nhau uống Pepsi trong hội chợ. Pepsi - đó là một thương hiệu phương Tây, ai cũng biết.
Bức ảnh thủ tướng Nikita Khrushchev uống Pepsi sau này trở nên nổi tiếng, và được sử dụng như một dấu hiệu của sự ấm lên trong quan hệ hai nước.
Các sếp của Pepsi cũng nhanh chóng "đánh hơi" thấy cơ hội làm ăn bằng vàng và nhanh chóng tìm cách sản xuất Pepsi tại Liên Xô. Sau này, Pepsi làm mưa làm gió trên đất này, trở thành thương hiệu phương Tây đầu tiên được quảng cáo trên sóng truyền hình Liên Xô. Và hình ảnh Nikita Khrushchev uống Pepsi, vì thế, trở thành một ví dụ tiêu biểu cho cái gọi là "sức mạnh mềm".
"Sức mạnh mềm" của một quốc gia là khi họ sử dụng những giá trị văn hóa của mình, để "khiến cho những người khác mong muốn điều họ mong muốn", nói nôm na là gây ảnh hưởng bằng văn hóa. Sức mạnh mềm, như lịch sử đã chỉ ra, có ảnh hưởng quan trọng trong cả kinh tế lẫn chính trị.
Đến hôm nay các cường quốc vẫn phải chú trọng phát triển "sức mạnh mềm". Nhật Bản là cường quốc nổi tiếng đến thế rồi, ai chẳng biết sushi và sake là cái gì, nhưng đến cuối năm ngoái, chính phủ của thủ tướng Shinjo Abe vẫn lập một quỹ 1 tỷ USD để hỗ trợ các công ty xuất khẩu văn hóa, gồm có truyện tranh, phim ảnh, và tất nhiên là cả thực phẩm Nhật Bản.
Hàn Quốc là nhà vô địch châu Á trong xuất khẩu văn hóa. Và tất nhiên là đồ ăn cũng là một trong những "mũi nhọn" trong cuộc xuất khẩu của họ. Cùng với K-Pop và phim truyền hình, đang có hàng trăm chuỗi nhà hàng Hàn Quốc xuất hiện khắp nơi trên thế giới. Giữa việc người ta biết ăn kimchi và có thiện cảm với Hàn Quốc, rõ ràng có mối liên quan mật thiết.
Việc phở nổi tiếng không còn là chuyện mới. Từ vài năm trước "pho" đã được đưa vào phiên bản online của bộ từ điển Oxford trứ danh. Khắp nơi trên thế giới người ta ăn phở, nói về phở. Hôm nay thì nó trở thành một từ tiếng Anh-Mỹ thông dụng.
Và tất nhiên bên cạnh phở còn có "banh mi", "nem", cà phê hay rất nhiều thứ vũ khí khác thuộc "sức mạnh mềm" mà Việt Nam có thể trông đợi. Năm ngoái, một thí sinh cuộc thi Master Chef Mỹ đã cố sử dụng nước mắm trong món Tây để làm đẹp lòng giám khảo Christine Hà. Dù thất bại thảm hại, nhưng cái nỗ lực tội nghiệp đó nói lên rằng văn hóa Việt Nam có đầy triển vọng để xuất khẩu, để tạo ảnh hưởng lên các quốc gia khác, để xây dựng một hình ảnh quốc gia đẹp đẽ.
Chúng ta đang ở trong một cuộc đấu tranh lâu dài - một cuộc đấu tranh cần rất nhiều sự quan tâm của thế giới. Trong cuộc đấu tranh ấy, khi ta thua thiệt về sức mạnh kinh tế, quân sự, thì hình ảnh quốc gia, thiện cảm của thế giới với 2 chữ "Việt Nam" là vô cùng quan trọng. Thứ vũ khí mạnh nhất chúng ta đang có, chính là bề dày văn hóa.
Làm thế nào để biến "pho" thành một vũ khí như Pepsi, làm thế nào để có thêm những từ tiếng Việt khác nữa đi vào từ điển, làm thế nào để có một cuộc xuất khẩu văn hóa và hình ảnh mạnh mẽ như người Hàn người Nhật, đấy là điều mà nhiều người, trong đó có doanh nhân, có thế hệ trẻ, có cả các nhà quản lý, cần trả lời.