Đối tượng của tín dụng đen không chừa ai, cứ ai có nhu cầu về vốn từ nhỏ đến lớn đều dễ dính vào guồng quay của tín dụng đen.Nhỏ như những chị buôn bán rau ngoài chợ khi cần chút vốn còm thì sẽ được thỏa mãn ngay với điều kiện lãi suất từ thấp thì 1000đ/ngày đối với khoản vay1.000.000đ. Thậm chí, tín dụng đen có thể huy động với mức lãi suất từ 3-5%/tháng và sau đó cho vay dao động từ 2.000 - 3.000 đồng/ngày, tương ứng 6-9% tháng, tức khoảng 72-108%/năm. Trường hợp vay “nóng”, mức lãi vay có thể lên tới 5.000 - 10.000 đồng/1.000.000 đ/ngày nghĩa là12%-25%/tháng. Vụ án mạng mà nạn nhân phải treo cổ ngay tại nhà chủ nợ ở Hà Nội là một điển hình. Ông H. nhà ở Thanh Xuân Bắc, quận Thanh Xuân, Hà Nội, vay của vợ chồng Vũ Minh Trí và Trương Kim Dung cũng ở Hà Nội số tiền 460 triệu đồng, tính theo ngày, cứ vay 10 triệu thì phải trả 2 triệu đồng tiền lãi, chẳng mấy chốc từ khoản tiền ban đầu cộng lãi mẹ đẻ lãi con, rốt cuộc ông H. gánh món nợ 1,5 tỷ đồng. Sau một tháng, không thể trả, ông H. bị Trí và đồng bọn đánh đập, hành hạ để rồi sau đó chúng bắt ông H. phải gán nợ bằng ngôi nhà ở Thanh Xuân Bắc. Sau khi bán căn nhà cho Dung, ông bị ép nợ thêm 1,1 tỷ đồng cả vốn lẫn lãi do thời gian ông bỏ trốn, Dung đã vay nợ lãi của nhiều người, nay ép ông phải trả. Bế tắc, sợ hãi ông H. đã thắt cổ tự vẫn ngay tại tầng 5 của nhà Dung, nơi ông bị giam lỏng nhiều tháng.

Còn lớn hơn là các doanh nghiệp tư nhân, các cá nhân có nhu cầu vốn để đầu tư, đảo nợ, đầu tư bất động sản, chơi chứng khoán,… Dẫn ra con số sau từ cơ quan chức năng thì chỉ trong vòng 2 năm, có hơn 4.300 vụ việc liên quan đến “tín dụng đen” được xử lý, trong đó có gần 2.000 vụ liên quan đến lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Trong số này, chỉ riêng hơn 100 vụ lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản liên quan đến huy động vốn, số tiền thiệt hại đã lên đến gần 4.500 tỷ đồng.Cũng nên nhớ rằng còn hàng ngàn vụ tín dụng đen lớn nhỏ chưa thể thống kê hết vì nạn nhân tự xử, và số tiền khủng không thua gì con số nêu trên cộng lại.

Nếu căn cứ theo điều 163 tại Bộ Luật Hình sự, cũng là điều duy nhất của bộ luật thì để xử lý được hành vi cho vay nặng lãi phải thỏa mãn hai yếu tố: Lãi suất gấp 10 lần lãi suất cao nhất và có tính chất chuyên bóc lột, sống bằng nghề cho vay nặng lãi và dùng nhiều thủ đoạn ép buộc cho vay và trả nợ. Và như thế khe hở của luật là nếu cho vay lãi nặng mà dưới 10 lần lãi suất cao nhất thì hoàn toàn không bị xử lý hành chính. Cũng vậy, ở Bộ Luật Dân sự, tại khoản 1 điều 476 quy định lãi suất do hai bên thỏa thuận nhưng không vượt quá 150% lãi suất cơ bản do ngân hàng công bố cho từng loại vay nhất định. Trên thực tế lãi suất thường vượt quá con số này rất nhiều, tuy nhiên trong thế giới này thường không ghi lãi suất để tránh bất lợi về mặt pháp luật sau này.Trong khi đó, có rất nhiều nguyên nhân như sự hạn chế của các nạn nhân về pháp luật, những quy định liên quan đến hoạt động vay, cho vay cũng như các phương thức, thủ đoạn hoạt động của tín dụng đen đến với cộng đồng còn rất thấp, ngoại trừ những thông tin từ báo chí.

Theo ông Nguyễn Văn Lý, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng chính sách xã hội, thì không loại trừ khả năng “tín dụng đen” xâm lấn vào hoạt động của các ngân hàng. Vì lãi lớn, tránh được thuế và sự quản lý của các cơ quan chức năng, tín dụng đen một số nơi luôn có xu hướng móc nối với cán bộ ngân hàng để trục lợi. Đơn cử, chỉ cần có vốn, thông qua quen biết với cán bộ ngân hàng, sẽ lập tức trở thành chủ nợ những người vay ngân hàng đến hạn hoặc muốn đảo nợ, hưởng lãi suất cao từ phía người vay. Và như thế đã hình thành một vòng tròn vay trả nợ cho nhau trước áp lực phải trả nợ. Từ đây đặt ra câu hỏi về những điều kiện của ngân hàng liệu đã hợp lý, hợp tình chưa. Có cách nào để người dân, các thành phần kinh tế gần gũi hơn với nguồn vốn vay từ các ngân hàng, các chương trình hỗ trợ vốn. Chỉ riêng gói hỗ trợ giải cứu thị trường bất động sản mà các kênh thông tin chính thống phải tốn quá nhiều giấy bút là một ví dụ nóng hổi.

Các đối tượng đi vay thường dựa vào quan hệ cá nhân, hoặc ngụy dựng họ thành những người có uy tín, thế lực, tiềm lực kinh tế,… để tạo niềm tin để huy động vốn từ người khác. Đơn cử như trường hợp Bùi Thị Thúy Hằng, chỉ được Công ty bảo hiểm Prudential Việt Nam ký hợp đồng là đại lý bảo hiểm vào tháng 8/2009. Nhưng Hằng đã giả mạo là Trưởng phòng Kinh doanh, rồi Giám đốc Văn phòng phát triển kinh doanh khu vực Quảng Ninh của Công ty Prudential. Thủ đoạn của Hằng là thấy một số người tham gia bảo hiểm phàn nàn về thời gian đóng bảo hiểm quá dài và có nguyện vọng mua loại bảo hiểm có thời gian ngắn hơn, chóng thu hồi vốn nên nảy ra ý đồ làm giả các bộ hợp đồng bảo hiểm và chứng từ, hồ sơ liên quan để lừa đảo chiếm đoạt tài sản của khách hàng. Miếng bánh Hằng đưa ra “ngọt ngào” kiểu người mua lại hợp đồng bảo hiểm nhân thọ của người mua trước hủy ngang để duy trì tiếp số hợp đồng này, khi hết thời hạn hợp đồng sẽ được hưởng toàn bộ giá trị hợp đồng và nhận lãi suất 50-53% hoặc bỏ ra 100 triệu đồng mua gói bảo hiểm hưu trí thì mỗi tháng được nhận lương, chuyển vào tài khoản cá nhân từ 4-5,5 triệu đồng. Lạ ở chỗ, không ít trường hợp nộp thêm nhiều tiền hơn để mua bảo hiểm có giá trị lên đến nhiều tỷ đồng mà chỉ nhận phiếu thu tiền hoặc giấy biên nhận. Lạ nữa là nạn nhân trong vụ án này nhiều người có trình độ, hiểu biết pháp luật song vẫn sập bẫy bởi lãi suất cao. Rồi sẽ có án, có sự trừng phạt của pháp luật, nhưng những hệ lụy đến tan gia bại sản thì chỉ những người bị hại mới thấu hiểu.

Có một loại có thể chưa được liệt vào tín dụng đen nhưng nguy hại cũng đến vô lượng, đó là việc đưa vị thế thương hiệu một thời hoành tráng ra làm tín chấp để vay ngân hàng. Tin vào danh tiếng lại chạy theo doanh số nhiều ngân hàng lâm vào những khoản nợ khó đòi mà lâu nay thường gọi là nợ xấu. Đơn cử, khi chấp nhận cho Công ty Phương Nam thế chấp hàng tồn kho để vay vốn, các ngân hàng đã không giám sát để công ty này dùng 260 tấn hàng có trị giá 22 tỷ đồng đi thế chấp cùng thời điểm ở nhiều ngân hàng. Khi vỡ ra thì đã vay tới 700 tỷ đồng và dư nợ đạt hơn 1.600 tỷ đồng. Nhiều ngân hàng còn tự hào khi có những khách hàng Vip, để rồi ngắc ngoải cùng con nợ, vụ Vinashin là một điển hình khi Vinashin đã thành con nợ xấu nghìn tỷ chưa xử lý xong. Hậu quả của sự giám sát tắc trách.Nhưng đáng sợ và nguy hiểm hơn là loại tín dụng đen của các đại gia có khả năng chi phối thị trường tiền tệ. Tín dụng đen dạng này có thể làm thay đổi giá trị chứng khoán, thao túng nguồn vốn,… mà Bầu Kiên là một ví dụ.

Ở phương diện tòa án, việc có đủ chứng cứ để xử cũng lắm nhiêu khê, bởi theo luật người bị hại phải chứng minh được rằng các đối tượng cho vay nặng lãi hoạt động chuyên nghiệp và lấy số lãi làm nguồn sống chính. Khi luật chưa có khái niệm thế nào là hoạt động chuyên nghiệp và lấy số lãi làm nguồn sống chính. Ngoài ra khi xảy ra sự việc vỡ nợ, không ít người có tâm lý không khai báo vì biết lãi suất trái quy định của pháp luật, và khi đó rõ ràng người cho vay mất tiền nhưng lại trở thành tội phạm nên đành tự xử.

Đã có quá nhiều vụ án, quá nhiều bài học cay đắng được phanh phui, thế nhưng tín dụng đen vẫn không hề ngừng phát triển. Cần lắm một quyết định rạch ròi, cương quyết với quốc nạn này. Nhưng, trong khi chờ, chúng ta hãy nâng cao cảnh giác, tránh xa tín dụng đen. Hãy đặt câu hỏi với giới huy động vốn, họ làm gì để có tiền trả lãi cao gấp nhiều lần so với lãi suất Ngân hàng Nhà nước quy định trong thực trạng nền kinh tế khó khăn như hiện nay. Và như dư luận truyền nhau, khuyên nhau hãy nén bớt lòng tham lợi nhuận vô lý lại.