Hơn 100 cơ sở phát thải được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính đủ điều kiện tham gia thị trường các - bon trong nước
Đề án thành lập và phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam được thực hiện theo Quyết định số 232/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về Sàn giao dịch các-bon trong nước. Theo đó Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) dưới sự chỉ đạo của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã phối hợp chặt chẽ với Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), Ngân hàng BIDV cùng các đơn vị liên quan xây dựng khung pháp lý, các quy định quản lý để vận hành thị trường, xây dựng hệ thống đăng ký giao dịch thanh toán trên thị trường các-bon.
Trên nguyên tắc công bằng, công khai, minh bạch, Sàn giao dịch các-bon trong nước sẽ trở thành một cấu phần quan trọng của thị trường tài chính quốc gia, góp phần huy động nguồn lực cho tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy phát triển bền vững. Cụ thể Sàn sẽ tạo lập cơ chế giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon một cách công khai minh bạch, qua đó góp phần hình thành cơ chế xác định giá các-bon theo nguyên tắc thị trường, tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và tăng sức cạnh tranh; thúc đẩy chuyển đổi xanh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và cam kết Net Zero.
Sự kiện có sự tham dự nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà; Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi; Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành; Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương; Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Tăng Thế Cường; lãnh đạo Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội cùng đại diện các bộ, ngành, đơn vị liên quan.
Thông tin tại sự kiện lãnh đạo HNX cho biết đến nay, hệ thống công nghệ thông tin kết nối giữa HNX, VSDC, Cục Biến đổi khí hậu và ngân hàng thanh toán đã được thử nghiệm vận hành ổn định, thông suốt. Hệ thống quy chế, quy trình nghiệp vụ cũng đã được ban hành đầy đủ. HNX cũng cho biết có 6 công ty chứng khoán trở thành thành viên giao dịch đầu tiên và hơn 100 cơ sở phát thải thuộc diện được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính đủ điều kiện tham gia thị trường.
Theo Lãnh đạo HNX, việc khai trương Sàn giao dịch các-bon không chỉ là bước tiến về mặt kỹ thuật, mà còn góp phần gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với lợi ích kinh tế của doanh nghiệp. Thị trường sẽ tạo cơ chế để doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon, qua đó đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0”.
Sau khi thị trường đi vào hoạt động, HNX cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan quản lý, vận hành thị trường an toàn, hiệu quả, công khai và minh bạch; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến để các doanh nghiệp phát thải cũng như các tổ chức quan tâm tiếp cận và tham gia loại hình giao dịch mới này.
Công cụ kinh tế giúp doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm phát thải.
Phát biểu tại sự kiện bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh, việc sàn giao dịch các-bon chính thức đi vào hoạt động là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam, đồng thời đánh dấu bước phát triển mới của thị trường tài chính Việt Nam theo hướng xanh, bền vững và minh bạch. Theo bà Phương việc hình thành Sàn giao dịch các-bon không chỉ tạo lập cơ chế giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon công khai, minh bạch, công bằng, mà còn là công cụ kinh tế giúp doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm phát thải.
Để thị trường vận hành an toàn, ổn định, minh bạch và hiệu quả và bền vững, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đề nghị các đơn vị vận hành tập trung tổ chức vận hành hệ thống giao dịch đăng ký, lưu ký thanh toán an toàn ổn định, thông suốt; tiếp tục hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, tạo thuận lợi cho các thành viên và doanh nghiệp tham gia thị trường; tăng cường giám sát, xử lý nghiêm các hành vi thao túng, gian lận, làm lũng đoạn thị trường. Cùng đó, đẩy mạnh tuyên truyền, cung cấp thông tin chính thống, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp; đồng thời tiếp tục nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, nâng cao năng lực của các định chế trung gian và hoàn thiện cơ chế, chính sách để phát triển thị trường các-bon phù hợp yêu cầu hội nhập.
Đáng chú ý, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong giai đoạn thí điểm đến hết năm 2028, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định không thu phí đối với các doanh nghiệp tham gia Sàn giao dịch các-bon trong nước. Theo đó hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon được thiết lập dựa trên nguyên tắc tách bạch và an toàn tuyệt đối.
Cụ thể quy định: Các chủ thể tham gia chỉ được sử dụng duy nhất 1 tài khoản giao dịch chứng khoán tại thành viên giao dịch; Hệ thống phải đảm bảo tách biệt hoàn toàn giữa danh mục các-bon với các loại chứng khoán khác ngay từ khâu đăng nhập; Các thành viên giao dịch không được phép bù trừ chéo hoặc vay mượn tài sản giữa các hoạt động giao dịch khác nhau; Lệnh mua chỉ được thực hiện khi chủ thể có đủ tiền trong tài khoản; Lệnh bán Chỉ được chấp nhận khi có đủ hạn ngạch hoặc tín chỉ các-bon thực tế trong tài khoản;
Thành viên giao dịch phải giám sát số dư, kiểm tra tính chính xác của lệnh và thông báo kết quả tức thì cho khách hàng; Định kỳ hàng tháng hoặc khi có yêu cầu, thành viên giao dịch phải cung cấp sao kê chi tiết tài khoản tiền và tài khoản lưu ký; Sau khi giao dịch được xác lập, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội sẽ chuyển kết quả cho Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam để hoàn tất thủ tục thanh toán, đảm bảo quy trình vận hành đồng bộ
Mọi hạn ngạch và tín chỉ các-bon hợp lệ phải được đăng ký và cấp mã định danh trong nước trên Hệ thống đăng ký quốc gia (do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý) trước khi đưa vào giao dịch. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) là Đơn vị tổ chức hệ thống giao dịch. Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) là Đơn vị thực hiện lưu ký, ký gửi tập trung và quản lý thanh toán giao dịch.
Những điểm doanh nghiệp cần lưu ý khi tham gia Sàn giao dịch các - bon trong nước
Doanh nghiệp khi tham gia thị trường cần đặc biệt chú trọng các quy định tại Nghị định 29/2026 NĐ - CP. Cụ thể như trong Quản lý tài khoản: Doanh nghiệp chỉ được sử dụng 01 tài khoản giao dịch và 01 tài khoản lưu ký chứng khoán (tại thành viên giao dịch/lưu ký các-bon) để thực hiện các hoạt động này;
Nguyên tắc tách bạch: Tài khoản giao dịch các-bon phải được hiển thị tách biệt với cấu phần giao dịch chứng khoán ngay từ khi đăng nhập; không được bù trừ chéo hoặc vay mượn tài sản giữa các loại hình giao dịch khác nhau;
Điều kiện đặt lệnh: Phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua và đủ hạn ngạch/tín chỉ khi đặt lệnh bán, Giao dịch sẽ bị loại bỏ nếu không đáp ứng điều kiện này;
Trách nhiệm về hồ sơ: Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác, trung thực và hợp pháp của hồ sơ cung cấp cho cơ quan quản lý;
Lộ trình phí dịch vụ: Trong giai đoạn thí điểm đến hết ngày 31/12/2028, doanh nghiệp sẽ không phải trả tiền cung cấp dịch vụ trên sàn giao dịch. Việc thu phí sẽ bắt đầu thực hiện từ ngày 01/01/2029;
Xử lý lỗi: Bên phát sinh lỗi dẫn đến giao dịch bị loại bỏ thanh toán phải chịu hoàn toàn trách nhiệm đối với các tổn thất phát sinh của các bên liên quan