Tham dự Hội nghị có đại diện lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại, Cục Hóa chất, Tạp chí Công Thương; đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Chi nhánh Khu vực TP. Hồ Chí Minh; các hiệp hội ngành hàng, chuyên gia, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, hóa chất và các cơ quan thông tấn, báo chí.
Phòng vệ thương mại - "lá chắn" bảo vệ sản xuất công nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng
Phát biểu tại Hội nghị, ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền công nghiệp hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao và trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, phát triển công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hóa chất, được xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.
Để thúc đẩy các ngành công nghiệp phát triển bền vững cần có sự phối hợp đồng bộ của nhiều chính sách, từ tín dụng, đầu tư đến chính sách phát triển ngành. Trong đó, các công cụ phòng vệ thương mại có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa nhập khẩu.
Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cho biết, cùng với xu hướng gia tăng sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trên thế giới, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đối mặt với các vụ việc điều tra từ thị trường nước ngoài mà cũng cần chủ động sử dụng hiệu quả các công cụ hợp pháp này để bảo vệ sản xuất trong nước. Thực tiễn cho thấy, các biện pháp phòng vệ thương mại hiện được áp dụng nhiều đối với các ngành công nghiệp nền tảng như thép, hóa chất và nhựa. Điều này cho thấy các quốc gia đều coi phòng vệ thương mại là công cụ chính sách quan trọng nhằm bảo vệ ngành sản xuất trước sự cạnh tranh không công bằng.
Thời gian qua, nhiều ngành sản xuất trong nước đã chủ động tìm hiểu, trao đổi với Cục Phòng vệ thương mại về việc sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành mình; một số ngành đã chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ để đề nghị khởi xướng điều tra. Tuy nhiên, theo ông Chu Thắng Trung, nhiều doanh nghiệp vẫn còn gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Hội nghị bàn tròn "Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại trong phát triển ngành công nghiệp và công nghiệp hóa chất bền vững" được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, làm rõ quy trình áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, các yêu cầu về hồ sơ, dữ liệu và điều kiện theo quy định của pháp luật; đồng thời chia sẻ các giải pháp nâng cao năng lực sản xuất, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và phối hợp chính sách để thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp trong nước.
Nhấn mạnh định hướng xuyên suốt của chính sách phòng vệ thương mại, ông Chu Thắng Trung khẳng định: "Phòng vệ thương mại không nhằm bảo hộ, mà là công cụ chính sách nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước trong một khoảng thời gian hợp lý trước những hành vi cạnh tranh không công bằng, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và phát triển bền vững".
Lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại kỳ vọng các ý kiến, kiến nghị tại Hội nghị sẽ là cơ sở để tiếp tục tham mưu Bộ Công Thương và Chính phủ hoàn thiện chính sách về phòng vệ thương mại cũng như các cơ chế liên quan nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy phát triển sản xuất trong nước và thực hiện các mục tiêu phát triển công nghiệp bền vững.
Đồng bộ chính sách để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp hóa chất
Theo ông Phạm Huy Nam Sơn - Phó Cục trưởng Cục Hóa chất, công nghiệp hóa chất là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, cung cấp nguyên liệu đầu vào cho nhiều lĩnh vực sản xuất như nông nghiệp, y tế, điện tử, cơ khí, vật liệu xây dựng và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo khác. Vì vậy, việc phát triển ngành hóa chất theo hướng hiện đại, tự chủ và bền vững có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và thị trường nguyên liệu thế giới liên tục biến động, việc phát triển năng lực sản xuất trong nước cần được triển khai đồng bộ cùng với các chính sách về đầu tư, thương mại và phòng vệ thương mại. Phòng vệ thương mại là một trong những công cụ quan trọng giúp bảo vệ các ngành công nghiệp nền tảng, trong đó có ngành hóa chất, trước các hành vi cạnh tranh không công bằng từ hàng hóa nhập khẩu. Việc sử dụng hiệu quả các công cụ này không chỉ góp phần bảo vệ sản xuất trong nước mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước xây dựng chuỗi cung ứng hóa chất có khả năng cạnh tranh cao hơn.
Lãnh đạo Cục Hóa chất cho biết, thời gian qua nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực hóa chất và hóa dầu, từng bước hình thành năng lực sản xuất nguyên liệu trong nước. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm hóa chất cơ bản vẫn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu; trong khi áp lực cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu ngày càng gia tăng, đòi hỏi phải có các giải pháp đồng bộ để phát triển chuỗi giá trị trong nước.
Để các công cụ phòng vệ thương mại phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp trong việc theo dõi diễn biến thị trường, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và kịp thời phát hiện những dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh. Đây cũng là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc đề xuất áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại khi quyền và lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng.
Từ thực tiễn quản lý ngành, ông Phạm Huy Nam Sơn cho rằng cần tiếp tục thúc đẩy sự liên kết giữa các doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu với các doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu ở hạ nguồn nhằm hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, nâng cao tính chủ động của nền công nghiệp. Cùng với đó, cần phát huy hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để kịp thời nhận diện những biến động của thị trường, từ đó có giải pháp ứng phó phù hợp.
Phó Cục trưởng Cục Hóa chất cũng đánh giá cao những kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp về việc hoàn thiện cơ chế phối hợp, rút ngắn thời gian xử lý các vụ việc khi điều kiện pháp lý cho phép, cũng như tiếp tục hoàn thiện chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp hóa chất trong giai đoạn tới.
Các đại biểu tham dự Hội nghị
Đối thoại để chính sách đi vào thực tiễn: Nhiều kinh nghiệm thực tiễn và giải pháp được chia sẻ
Phát biểu trước phiên thảo luận, bà Phạm Thị Lệ Nhung - Tổng Biên tập Tạp chí Công Thương cho biết, trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được sử dụng rộng rãi trên thế giới, việc nâng cao nhận thức và năng lực sử dụng hiệu quả các công cụ này không chỉ là yêu cầu đối với cơ quan quản lý mà còn là nhu cầu thiết thực của cộng đồng doanh nghiệp.
Theo bà Phạm Thị Lệ Nhung, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, điều quan trọng là tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cùng trao đổi thẳng thắn về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai; chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ các vụ việc phòng vệ thương mại đã và đang diễn ra; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp trong quá trình cảnh báo, chuẩn bị hồ sơ và xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại.
Tổng Biên tập Tạp chí Công Thương bày tỏ mong muốn, thông qua các ý kiến trao đổi đa chiều tại Hội nghị, các cơ quan quản lý sẽ có thêm cơ sở thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện chính sách; các hiệp hội ngành hàng phát huy tốt hơn vai trò kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp; còn cộng đồng doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng hệ thống dữ liệu, nâng cao năng lực quản trị và sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Phiên thảo luận tại Hội nghị tập trung trao đổi những vấn đề thực tiễn trong việc sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại, từ nhận diện những sức ép mới đối với doanh nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm triển khai trên thực tế đến đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp.
Các ý kiến đều thống nhất rằng, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các biện pháp phòng vệ thương mại không còn là công cụ xử lý tình huống mà đã trở thành một phần trong hoạt động quản trị doanh nghiệp hiện đại, là cơ chế tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng, giúp doanh nghiệp có thêm thời gian để tái cơ cấu, đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và phát triển bền vững.
Ông Vũ Xuân Hưng - đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Chi nhánh Khu vực TP. Hồ Chí Minh cho rằng doanh nghiệp Việt Nam hiện phải đối mặt đồng thời với hai sức ép: ứng phó với các vụ điều tra phòng vệ thương mại từ thị trường nước ngoài và chủ động sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ thị trường trong nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn còn ba hạn chế lớn gồm: bị động trong tiếp cận thông tin, hạn chế về quản trị dữ liệu và truy xuất nguồn gốc, thiếu nguồn nhân lực chuyên trách về phòng vệ thương mại. Theo ông, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy "ứng phó" sang "phòng ngừa", chủ động khai thác hệ thống cảnh báo sớm, chuẩn hóa hệ thống dữ liệu và tăng cường liên kết thông qua các hiệp hội ngành hàng để nâng cao năng lực ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại.
Đơn cử, với ngành hóa dầu, ông Wichai Techachindawong - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hóa dầu Long Sơn (LSP) nhận định, tình trạng dư cung hóa dầu toàn cầu cùng áp lực từ hàng nhập khẩu giá thấp đang tạo sức ép rất lớn đối với các dự án đầu tư trong nước. Trong bối cảnh đó, phòng vệ thương mại cần được nhìn nhận như một cấu phần của hệ sinh thái chính sách phát triển công nghiệp, góp phần bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, tạo niềm tin để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư, mở rộng sản xuất và phát triển chuỗi giá trị trong nước.
Thực tiễn triển khai cũng cho thấy nhiều doanh nghiệp đã chủ động tiếp cận, tìm hiểu và sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại. Theo chia sẻ từ các doanh nghiệp, việc chuẩn bị đầy đủ dữ liệu, hệ thống kế toán, hồ sơ và chứng từ ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định đối với kết quả của các vụ việc điều tra.
Bà Nguyễn Phương Chi - Giám đốc Chiến lược Công ty Cổ phần Sợi Thế Kỷ cho biết, nhờ chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ và chủ động phối hợp với cơ quan điều tra, doanh nghiệp chỉ phải chịu mức thuế chống bán phá giá 2,5% trong một vụ điều tra tại Hoa Kỳ, thấp hơn đáng kể so với dự báo ban đầu.
Đại diện Công ty TNHH Hyosung Đồng Nai cũng chia sẻ kinh nghiệm trong việc chuẩn hóa dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý ngay từ giai đoạn đầu để giảm thiểu rủi ro trong các vụ điều tra chống bán phá giá, chống lẩn tránh và chống trợ cấp tại thị trường xuất khẩu.
Trong khi đó, ông Bùi Thanh Cảnh - Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - VNSTEEL cho biết, sau nhiều vụ việc phòng vệ thương mại, các doanh nghiệp trong ngành đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong việc chuẩn bị hồ sơ, phối hợp với cơ quan điều tra và sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ sản xuất trong nước. Tuy nhiên, theo ông, phòng vệ thương mại chỉ tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng và khoảng thời gian cần thiết để doanh nghiệp tái cơ cấu, đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và sức cạnh tranh; về lâu dài, năng lực nội tại của doanh nghiệp mới là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững.
Bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường đồng hành từ cơ quan quản lý nhà nước và các hiệp hội ngành hàng. Đại diện cho các doanh nghiệp sản xuất bột nhựa PVC trong nước, ông Nguyễn Xuân Thọ - Trưởng Bộ phận Quan hệ đối ngoại Công ty TNHH Hóa chất AGC Việt Nam cho biết, việc theo đuổi một vụ việc phòng vệ thương mại đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư đáng kể về nguồn lực, nhân sự, dữ liệu và thời gian. Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn cơ quan quản lý tiếp tục đồng hành thông qua việc hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, cung cấp thông tin và dữ liệu thị trường, đồng thời duy trì cơ chế trao đổi, đối thoại thường xuyên để kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình xử lý vụ việc.
Ở góc độ hiệp hội ngành hàng, bà Huỳnh Thị Mỹ - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam cho rằng cần phát huy hơn nữa vai trò kết nối của các hiệp hội trong việc tập hợp doanh nghiệp, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu và doanh nghiệp hạ nguồn khi áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại. Từ thực tiễn của ngành nhựa, bà cũng đề xuất Bộ Công Thương tăng cường đào tạo chuyên sâu theo từng ngành hàng, xây dựng bộ tài liệu mẫu về hồ sơ, chứng từ và dữ liệu kế toán để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể chủ động chuẩn bị khi tham gia các vụ việc phòng vệ thương mại.
Từ những ý kiến của doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng có thể thấy, bên cạnh việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, nhu cầu lớn nhất hiện nay là tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp ngay từ giai đoạn cảnh báo, chuẩn bị hồ sơ và xử lý vụ việc; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp để các công cụ phòng vệ thương mại được vận dụng kịp thời, hiệu quả.
Giải đáp các ý kiến tại Hội nghị, ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại và ông Phạm Huy Nam Sơn - Phó Cục trưởng Cục Hóa chất khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trong việc hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường chia sẻ thông tin hai chiều, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng hệ thống dữ liệu và chuẩn bị hồ sơ ngay từ khi xuất hiện dấu hiệu thiệt hại.
Hai đơn vị cũng sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp; tăng cường phối hợp với các hiệp hội ngành hàng trong công tác tuyên truyền, đào tạo, hỗ trợ doanh nghiệp; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu và doanh nghiệp hạ nguồn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững các ngành công nghiệp nền tảng. Đồng thời, Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục tổng kết thực tiễn để tham mưu hoàn thiện khung pháp lý về phòng vệ thương mại trong thời gian tới.