Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã chính thức nổ ra khi mức thuế mới mà Washington với hàng hóa của Bắc Kinh có hiệu lực từ 0 giờ ngày 6/7. Theo đó, trong giai đoạn đầu, Mỹ sẽ đánh thuế 25% lên gói hàng hóa trị giá 34 tỉ USD nhập khẩu từ Trung Quốc. Tiếp đó, hôm 10/7 chính quyền Trump công bố danh sách bổ sung các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trị giá 200 tỷ USD sẽ phải chịu mức thuế 10% sau khi quá trình đánh giá kết thúc. Bắc Kinh đã lập tức “ăn miếng trả miếng” khi tuyên bố chính thứcáp mức thuế 25% lên danh sách hàng hóa nhập khẩutừ Mỹ cũng với trị giá 34 tỷ USD và khẳng định “chiến tới cùng” với Washington.

Giới phân tích cho rằng, các gói hàng hóa bị áp mức thuế mới như trên mới chỉ là “màn dạo đầu” cho một cuộc chiến tranh thương mại chưa lường hết hậu quả và chưa biết khi nào dừng giữa Mỹ và Trung Quốc. Một khi Trung Quốc chấp nhận “tham chiến”, nền kinh tế thứ hai thế giới này sẽ đối mặt nhiều thách thức. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ bị cản bước, khi hầu hết các nền kinh tế trên thế giới chịu cảnh “cháy thành vạ lây” từ cuộc so găng thương mại nói trên. Tuy nhiên, chính nước Mỹ cũng đang trở thành “nạn nhân” của cuộc chiến thương mại mà họ vừa châm ngòi. Giới phân tích cho rằng, nếu chính quyền Tổng thống Donald Trump quyết định “đi tới cùng” trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc thì thiệt hại của kinh tế Mỹ sẽ nhanh chóng lan rộng. Trước mắt, hậu quả mà Washington phải gánh chịu là các nhà máy giảm giờ làm, sa thải nhân công, lợi nhuận ít đi và các công ty nước này sẽ gặp nhiều khó khăn hơn khi hoạt động ở Trung Quốc…

Đậu nành - mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Mỹ sang Trung Quốc, giảm xuống gần 15% trong những tháng vừa qua.

Hiện tại, giới phân tích của Mỹ đã nhìn thấy “hậu quả nhãn tiền” từ cuộc chiến thương mại với Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội. Chiến tranh thương mại đã và đang gây ảnh hưởng rất tiêu cực đến lĩnh vực sản xuất nông nghiệp của Mỹ. Cụ thể là, những quan ngại về chiến tranh thương mại đã khiến đậu nành Mỹ - mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Mỹ sang Trung Quốc, giảm xuống gần 15% trong những tháng vừa qua. Tại bang Winsconsin của Mỹ, giá bơ bán sỉ mới đây đã giảm xuống khi cả người mua và người bán đều lo ngại về tác động của các mức thuế mới. Nhà kinh tế trưởng thuộc bộ phận phân tích của hãng đánh giá tín nhiệm Moody’s, ông Mark Zandi ước tính vòng luẩn quẩn "ăn miếng, trả miếng" liên quan đến thuế có thể khiến nước Mỹ mất tổng cộng 700.000 việc làm và tăng trưởng kinh tế giảm 0,5%, thậm chí nhiều khả năng đẩy nước này vào tình trạng suy thoái.

Phát biểu trên kênh truyền hình CNBC hôm 12/7, nhà kinh tế học Stephen Roach đến từ Đại học Yale cho rằng, nước Mỹ đang “trên đà thua trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc”. Theo ông, cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung hiện nay như một “kho đạn sống”, không còn là một cuộc đàm phán với ngôn từ đao to búa lớn. Trong khi đó, Hufbauer, nghiên cứu cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson vừa nhận định trên tạp chí The Diplomat rằng cả Mỹ và Trung Quốc đều là kẻ thua cuộc trong cuộc chiến thương mại hiện nay. Trả lời câu hỏi Mỹ sẽ mất gì, ông Hufbauer cho rằng nếu xuất khẩu của Mỹ bị cắt giảm 1/3, thì nước này sẽ "bốc hơi" khoảng 50 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu hàng năm. Khoảng 250.000 công nhân Mỹ sẽ mất việc làm.

Nhiều doanh nghiệp tại Mỹ đã bắt đầu đối mặt với những ảnh hưởng từ tình trạng bất ổn do chiến tranh thương mại

Trước những “tác dụng phụ” nghiêm trọng của cuộc chiến thương mại nêu trên, Cục Dự trữ liên bang Mỹ vừa lên tiếng cảnh báo đối với chính quyền Trump rằng các nguy cơ và sự bất ổn do chính sách thương mại hạn chế và áp thuế có thể hủy hoại lòng tin của doanh nghiệp và hoạt động đầu tư, đồng thời nhấn mạnh những lo ngại của giới doanh nghiệp về các chính sách thương mại trong nước và trên thế giới của Mỹ gần đây. Theo FED, nhiều doanh nghiệp tại Mỹ đã bắt đầu đối mặt với những ảnh hưởng từ tình trạng bất ổn do chiến tranh thương mại. Ngoài vật giá tăng cao, các kế hoạch chi tiêu của doanh nghiệp Mỹ đã bị thu hẹp hoặc đình trệ liên quan đến chính sách thương mại. Một số chuyên gia kinh tế của FED nhận định rằng, các mức thuế mới Mỹ áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đã ảnh hưởng đến nhiều công ty Mỹ vốn dựa vào chuỗi cung ứng từ Trung Quốc.

Quan ngại về tác động tiêu cực của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung với kinh tế Mỹ, nội bộ phe cộng hòa của ông Trump đã xuất hiện những bất đồng. Gần đây, một số nghị sĩ đảng Cộng hòa của Mỹ đã chỉ trích việc Tổng thống Donald Trump áp mức thuế mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ các đối tác thương mại chính, trong đó có Trung Quốc. Lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện Mitch McConnell thậm chí đã nêu vấn đề rằng liệu áp thuế mới có phải là “Con đường sai lầm đối với chúng ta?".

Một câu hỏi lớn được đặt ra lúc này là tại sao ông Trump vẫn dấn thân vào một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc khi không nắm chắc phần thắng và khiến kinh tế Mỹ hứng chịu bi kịch “gậy ông đập lưng ông” như trên? Đã có nhiều cách lý giải cho động cơ “gây chiến” của phía Mỹ, trong đó quan điểm phổ biến nhất cho rằng ông Trump muốn thực hiện lời hữa với cử tri là “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại”, “mang công ăn việc làm về nước Mỹ” và ép Bắc Kinh phải giảm khoản thâm hụt thương mại khổng lồ trong buôn bán với Washington. Tuy nhiên, nếu nhìn quan hệ Mỹ - Trung trong tương quan cạnh tranh chiến lược giữa một cường quốc số một thế giới đang có nguy cơ suy yếu và một cường quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ với tham vọng lãnh đạo thế giới, có thể thấy “đòn đánh” vào thương mại của ông Trump chủ yếu nhằm cản bước phát triển của Trung Quốc.

Sau 40 năm cải cách, mở cửa, Trung Quốc đang phát triển nhanh và bắt đầu thách thức vị trí số một thế giới của Mỹ, nhất là trong một số lĩnh vực sản xuất tiên tiến, khoa học - công nghệ. Việc Mỹ áp đặt các gói thuế mới cũng như liên tục “làm khó” các công ty công nghệ hàng đầu của Trung Quốc như ZTE và Huawei gần đây cho thấy Washington muốn Bắc Kinh hỗn loạn để có thêm thời gian lấy lại vị trí dẫn đầu trong thị trường công nghệ cao trị giá 12 ngàn tỷ USD. Nói cách khác với việc châm ngòi cuộc chiến hiện nay, Mỹ muốn ngăn cản Trung Quốc hiện đại hóa nền sản xuất của nước này. Theo Gary Hufbauer, nghiên cứu cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cuộc chiến này sẽ làm "bốc hơi" 1/3 giá trị kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc vào thị trường Mỹ, khoảng 200 tỷ USD mỗi năm. Điều quan trọng hơn là Bắc Kinh sẽ phải tìm kiếm các thị trường mới và thiết kế các sản phẩm mới tiết kiệm nguyên liệu.

Hàng hóa đến cảng South Carolina, Hoa Kỳ

Vào năm 2009, ngay khi cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu vừa nổ ra, tương quan sức mạnh Mỹ - Trung thay đổi đáng kể, Fareed Zakaria - cây bút nổi tiếng của tạp chí Newsweek - trong cuốn sách “Thế giới hậu Mỹ” đã cảnh báo về một cuộc chiến tàn khốc giữa Mỹ và Trung Quốc để giành ngôi vị số một thế giới, trong thế kỷ 21 này. Rất có thể cuộc chiến thương mại hiện nay là sự đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử, thời điểm mà sự khác biệt về hệ tư tưởng và kinh tế không thể hòa hợp giữa hai quốc gia quan trọng nhất trên thế giới bùng nổ. Cuộc chiến này có thể diễn ra theo những “kịch bản” rất khác nhau. Tuy nhiên, điều mà cộng đồng quốc tế cũng như chính người dân Mỹ mong muốn là sự cạnh tranh giữa hai cường quốc Mỹ - Trung không gây ra những “tác dụng phụ” tiêu cực đối với các quốc gia khác và với chính nước Mỹ.