Chiều 12/6/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo “Cơ hội và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các ngành hàng chủ lực sang thị trường Trung Đông và Nam Á trong bối cảnh các FTA mới”. Sự kiện nhằm triển khai Chương trình hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nắm bắt tiềm năng của các thị trường Trung Đông và Nam Á, đồng thời khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới vừa đi vào thực thi.
Hội thảo thu hút sự quan tâm, tham dự của đại diện doanh nghiệp xuất khẩu trong các ngành nông - thủy sản, thực phẩm chế biến, gia vị, dệt may và đồ gỗ; đại diện các hiệp hội ngành hàng; cán bộ các sở, ban ngành liên quan tại TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam; cùng đại diện các tổ chức xúc tiến thương mại và logistics.
Các FTA mới - đòn bẩy để thâm nhập thị trường Trung Đông và Nam Á
Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết: Trung Đông và Nam Á từ lâu được nhìn nhận là những thị trường tiềm năng của xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, phải đến giai đoạn 2024 - 2026, tiềm năng đó mới thực sự bắt đầu chuyển hóa thành hiện thực, thông qua một loạt bước đột phá về thể chế thương mại.
Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Israel (VIFTA) chính thức có hiệu lực từ tháng 11/2024, bắt đầu thực thi từ tháng 01/2026. Tiếp theo đó, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) - hiệp định thương mại tự do đầu tiên của Việt Nam với một quốc gia Vùng Vịnh - đã chính thức có hiệu lực từ ngày 03/02/2026. Cùng với đó, đàm phán Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Tổ chức Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và quá trình rà soát nâng cấp AITIGA (ASEAN - Ấn Độ) đang được tích cực thúc đẩy. Đây là những tín hiệu rất đáng khích lệ. Lần đầu tiên trong lịch sử thương mại, hàng hóa Việt Nam có thể tiếp cận thị trường UAE với mức thuế ưu đãi đặc biệt, mở ra cánh cửa vào không chỉ một quốc gia, mà còn là cửa ngõ tới toàn bộ khu vực Trung Đông rộng lớn với hơn 400 triệu dân và GDP vượt 4 nghìn tỷ USD.
"Cơ hội là rõ ràng, nhưng để chuyển hóa cơ hội thành đơn hàng, thành kim ngạch, thành thị phần bền vững, doanh nghiệp Việt Nam cần phải chuẩn bị thực sự nghiêm túc", ông Trần Thanh Hải nhận định.
Thông tin về tổng quan thị trường Trung Đông - Nam Á, cập nhật tình hình đàm phán, thực thi các FTA với khu vực Trung Đông - Nam Á (CEPA, VIFTA, GCC, AI) và các cam kết ưu đãi thuế quan đối với hàng hóa Việt Nam, ông Vũ Minh Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp chính sách, Cục Xuất nhập khẩu cho biết: Với khu vực Trung Đông, khối GCC là thị trường tiêu dùng cao cấp gồm 6 quốc gia thành viên Ả rập Xê-út, UAE, Qatar, Kuwait, Oman, Bahrain, khoảng 2.000 tỷ USD GDP gộp - GDP/người thuộc nhóm cao nhất thế giới; 80-90% lương thực phải nhập khẩu, tạo ra cơ hội lớn cho nông sản, thủy sản Việt Nam. Dư địa thị trường khu vực này còn rất lớn, bởi thị phần hàng Việt tại UAE còn khiêm tốn so với quy mô nhập khẩu: nhu cầu lớn với sản phẩm Halal khi dung lượng thị trường toàn cầu dự báo đạt quy mô 2.300 tỷ USD vào năm 2030...
Trong khi đó, khu vực Nam Á với khoảng 2 tỷ dân, riêng Ấn Độ là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới, dự báo vươn lên thứ 3 vào 2027-2028. Hiện Ấn Độ cũng là đối tác chiến lược, thị trường xuất khẩu trên 10 tỷ USD của Việt Nam; Hiệp định AITIGA hiệu lực từ 01/01/2010; hiện tự do hóa 71,1% và đang rà soát nâng cấp.
Theo ông Vũ Minh Tâm, Trung Đông và Nam Á là khu vực có tốc độ tăng trưởng thương mại nhanh nhất với Việt Nam trong 5 năm qua, cơ cấu kinh tế bổ sung cao cho nhau. Đây là thời điểm vàng để thúc đẩy khai thác thị trường khu vực này bởi hội tụ ba yếu tố: khung pháp lý FTA đang hình thành, chính sách mở cửa của nước sở tại, quan tâm chính trị cấp cao.
Chứng nhận Halal - “giấy thông hành” vào thị trường Hồi giáo
Tại Hội thảo, đại diện Cục Xuất nhập khẩu, Hiệp hội ngành hàng đã thông tin, trao đổi về cơ hội thị trường và những quy định, yêu cầu chứng nhận, tiêu chuẩn sản phẩm và kênh phân phối chính đối với các ngành hàng chủ lực của Việt Nam tại khu vực Trung Đông, Nam Á.
Đáng chú ý, Chứng nhận Halal được ví như “giấy thông hành” vào thị trường Hồi giáo; khu vực Trung Đông và Nam Á là vùng lõi của thị trường thực phẩm Halal - phân khúc tiêu dùng mà quy mô toàn cầu đã vượt 2.700 tỷ USD năm 2024 và đang tăng trưởng với tốc độ khoảng 8-9%/năm. Riêng xuất khẩu nông - thủy sản Việt Nam có chứng nhận Halal sang Trung Đông mới ở mức khoảng 700 triệu USD năm 2024, vẫn còn khiêm tốn nếu so với quy mô thị trường.
Đối với hàng thực phẩm xuất khẩu sang UAE, chứng nhận Halal không chỉ là lợi thế thương mại mà là điều kiện bắt buộc: sản phẩm không có chứng nhận hợp lệ do Bộ Công nghiệp và Công nghệ tiên tiến UAE (MoIAT) công nhận sẽ bị Hải quan UAE từ chối thông quan tại cảng. Thị trường khác trong khu vực như Ả Rập Xê-út, Malaysia, Indonesia cũng có yêu cầu được cấp phép bởi các tổ chức uy tín riêng (SFDA, JAKIM, BPJPH) và danh sách các tổ chức được công nhận cập nhận liên tục.
Về cơ hội xuất khẩu nông - thủy sản và thực phẩm chế biến sang thị trường Halal: Yêu cầu chứng nhận, tiêu chuẩn và kênh phân phối, đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho biết: Việt Nam có nhiều lợi thế bởi nguồn nguyên liệu phong phú, thế mạnh về xuất khẩu nông sản (gạo, cà phê, hạt điều, rau quả) và thủy sản (tôm, cá tra); có vị trí địa lý thuận lợi, gần các quốc gia tiêu dùng Halal lớn, giúp giảm chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng; Có tiềm năng sản xuất và chế biến thực phẩm đáp ứng tiêu chuẩn Halal; ngoài nông sản thô, Việt Nam có thể phát triển các sản phẩm chế biến như mì ăn liền, sữa, đồ uống và thực phẩm chức năng đạt tiêu chuẩn Halal. Bên cạnh đó, các FTA hỗ trợ tích cực cho xuất khẩu và gần đây là Hiệp định CEPA với UAE mở ra cánh cửa cho Việt Nam khai thác thị trường Halal rộng lớn.
Về chính sách, Việt Nam đang từng bước xây dựng hệ sinh thái Halal: Đề án "Tăng cường hợp tác quốc tế để xây dựng và phát triển ngành Halal Việt Nam đến năm 2030" được phê duyệt tại Quyết định số 10/QĐ TTg ngày 14/2/2023 của Thủ tướng Chính phủ; Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia thành lập tháng 4/2024, và hệ thống 05 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về Halal bước đầu được ban hành.
Việt Nam chiếm tới 60% hồ tiêu nhập khẩu của Trung Đông
Trong năm 2025, xuất khẩu hồ tiêu và gia vị Việt Nam đạt trên 2,1 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, khu vực Trung Đông và Nam Á đóng góp vị trí quan trọng: Việt Nam chiếm khoảng 60% lượng hồ tiêu nhập khẩu của Trung Đông và cấp đến 90% nhu cầu quế của Nam Á - chủ yếu là Ấn Độ và Bangladesh. Tổng hợp xuất khẩu hồ tiêu và gia vị 5 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 982 triệu USD, tăng 9,5% so với cùng kỳ năm 2025.
Với hơn 111.000 ha diện tích hồ tiêu, 200.000 ha quế, 200 doanh nghiệp xuất khẩu và khoảng 300.000 nông hộ tham gia sản xuất, Việt Nam là một trong những trung tâm cung ứng gia vị hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu còn thấp, yêu cầu về tiêu chuẩn Halal và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe hơn, do đó doanh nghiệp, ngành hàng cần nghiên cứu kỹ xu hướng thị trường và xây dựng chiến lược nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm hồ tiêu Việt Nam tại khu vực này.
Thúc đẩy xuất khẩu sang khu vực Trung Đông trong bối cảnh biến động địa chính trị
UAE là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại Trung Đông. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu phi dầu khí của UAE đạt mức kỷ lục 1.030 tỷ USD, tăng 24,6% so với năm trước, trong đó tái xuất đạt 267 tỷ USD - khẳng định UAE không chỉ là một thị trường tiêu dùng mà còn là trung tâm trung chuyển hàng hóa vào toàn bộ khu vực GCC, châu Phi và Nam Á.
Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, diễn biến xung đột tại khu vực đã tác động đáng kể đến vận tải biển và chuỗi cung ứng: chi phí bảo hiểm chiến tranh tăng, lịch trình tàu bị điều chỉnh, thời gian giao hàng kéo dài. Chia sẻ từ Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE giúp nhận diện các phương án, tuyến vận tải linh hoạt (gồm cảng Fujairah, cảng Khor Fakkan, trung chuyển qua Oman) nhằm giảm thiểu rủi ro; các lưu ý về điều khoản hợp đồng bất khả kháng, phương thức thanh toán an toàn (L/C không hủy ngang); và chiến lược xây dựng kho hàng - nhà phân phối bản địa để UAE trở thành “trung tâm phân phối khu vực” thay vì chỉ là một thị trường đơn lẻ.
Trong khuôn khổ Hội thảo, Phiên thảo luận với chủ đề “Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để tận dụng hiệu quả các FTA mới với Trung Đông và Nam Á?” với sự tham gia của Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, đại diện Thương vụ Việt Nam tại UAE, chuyên gia xuất xứ hàng hóa của Cục Xuất nhập khẩu, Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) và Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) tập trung trao đổi với các đại biểu, doanh nghiệp tham dự Hội thảo xung quanh các vấn đề đang được quan tâm như: Cơ hội, xu hướng thị trường Trung Đông và Nam Á; tận dụng xuất xứ, lợi thế của các FTA mới tại khu vực này...
Đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, với vai trò cơ quan chuyên trách về xuất nhập khẩu, đơn vị tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua hệ thống hội thảo, tập huấn và kết nối giao thương, đặc biệt trong giai đoạn bản lề khi các FTA mới với Trung Đông vừa đi vào thực thi, để hàng Việt Nam khẳng định vị thế lâu dài tại thị trường giàu tiềm năng.