Tham dự phiên họp có các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường: Tạ Đình Thi, Đỗ Đức Hồng Hà, Nguyễn Phương Tuấn, Nguyễn Thị Mai Phương; các Ủy viên là đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách tại Ủy ban; đại diện một số Ủy ban của Quốc hội; Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài; đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các Bộ ngành hữu quan...
Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, Điện lực là ngành hạ tầng kinh tế - kỹ thuật đặc biệt quan trọng, có vai trò nền tảng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đời sống Nhân dân. Việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý ổn định, minh bạch, khả thi cho phát triển điện lực có ý nghĩa trực tiếp đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và mục tiêu tăng trưởng của đất nước trong giai đoạn mới.
Luật Điện lực số 61/2024/QH15 mới có hiệu lực từ ngày 01/02/2025. Sau khi Luật được ban hành, nhiều chủ trương, định hướng lớn của Đảng và nhiều quy định pháp luật có liên quan đã được ban hành hoặc sửa đổi. Tuy nhiên, trong quá trình tổ chức thực hiện cũng đã xuất hiện một số khó khăn, vướng mắc về quy hoạch, đầu tư xây dựng dự án điện lực, lựa chọn nhà đầu tư, cấp giấy phép hoạt động điện lực, điện gió ngoài khơi, cơ chế thị trường và giá điện cần được xem xét xử lý.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, việc thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực là bước quan trọng để hoàn thiện Báo cáo thẩm tra, phục vụ Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến trước khi trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Với chức năng là cơ quan chủ trì thẩm tra, thời gian qua, Thường trực Ủy ban đã chủ động nghiên cứu hồ sơ dự án Luật; tổ chức khảo sát thực tế tại một số địa phương; làm việc với các tập đoàn, doanh nghiệp; phối hợp tổ chức Hội thảo góp ý hoàn thiện dự án Luật; đồng thời đề nghị Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và các cơ quan hữu quan tham gia thẩm tra, tham gia ý kiến.
Để Phiên họp tập trung, hiệu quả và làm rõ những vấn đề thực sự cần báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đồng chí tập trung thảo luận một số nhóm nội dung lớn:
Thứ nhất, về sự cần thiết, phạm vi sửa đổi và mức độ thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu làm rõ những nội dung thực sự cấp thiết, đã đủ chín, đủ rõ, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn để sửa đổi trong lần này.
Thứ hai, về nguyên tắc áp dụng pháp luật và các cơ chế đặc thù trong đầu tư dự án điện lực, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị cho ý kiến về phạm vi ưu tiên áp dụng Luật Điện lực tại Điều 3; phạm vi dự án không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; tiêu chí dự án điện lực cấp bách; trường hợp không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; cơ chế PPP và mối quan hệ với pháp luật về đầu tư, đầu tư công, đấu thầu, xây dựng, đất đai, lâm nghiệp và pháp luật có liên quan.
Thứ ba, về cơ chế giá điện, giá dịch vụ về điện và phân bổ rủi ro, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu cho ý kiến về nguyên tắc thu hồi chi phí, xác định mức lợi nhuận hợp lý; giá công suất, giá hệ thống lưu trữ điện, giá truyền tải do thành phần kinh tế ngoài nhà nước đầu tư; cơ chế hỗ trợ, khuyến khích đầu tư, bù đắp chi phí khi giá điện chưa kịp điều chỉnh; lộ trình xóa bỏ bù chéo và cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho các nhóm khách hàng cần được Nhà nước hỗ trợ; bảo đảm không chuyển bất hợp lý rủi ro và chi phí sang ngân sách nhà nước hoặc người sử dụng điện.
Thứ tư, về các chính sách phát triển nguồn điện và công nghệ mới, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu cho ý kiến về phạm vi tham gia của khu vực ngoài nhà nước đối với điện hạt nhân mô-đun nhỏ; phát triển hệ thống lưu trữ điện; thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo; các cơ chế phát triển điện gió ngoài khơi, nhất là quyền ưu tiên, khảo sát, dữ liệu, lựa chọn nhà đầu tư và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển, đảo.
Thứ năm, về phát triển thị trường điện cạnh tranh và các phương thức mua bán điện mới, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị cho ý kiến về chuyển đổi hợp đồng mua bán điện theo các cấp độ thị trường; phạm vi và nguyên tắc can thiệp thị trường điện; mở rộng DPPA có sự tham gia của đơn vị bán lẻ điện; nguyên tắc phân bổ đầy đủ, công bằng chi phí truyền tải, phân phối, điều độ, dự phòng và dịch vụ hệ thống; bảo đảm không chuyển chi phí của nhóm khách hàng tham gia DPPA sang các khách hàng khác.
Thứ sáu, về cải cách thủ tục, phân cấp, phân quyền và điều kiện bảo đảm thi hành, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu cho ý kiến về việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong cấp phép hoạt động điện lực; phạm vi miễn giấy phép; phân cấp gắn với trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế kiểm tra, giám sát; mức độ quy định các vấn đề cốt lõi tại Luật và phạm vi giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm Luật có thể thi hành ngay khi có hiệu lực.
Thứ bảy, về quy định chuyển tiếp và mối quan hệ với Nghị quyết số 253/2025/QH15, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến về các quy định của Nghị quyết số 253 được luật hóa và chấm dứt hiệu lực; nguyên tắc xử lý đối với dự án, cơ chế, ưu đãi và quyền, nghĩa vụ đã được xác lập theo Nghị quyết; xử lý sự giao thoa giữa khoản 4 và khoản 9 Điều 3; phạm vi miễn thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư tại khoản 12 Điều 3, bảo đảm tính ổn định, thống nhất và không làm thay đổi bất hợp lý quyền, nghĩa vụ của các chủ thể.
Đề cập về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, dự án Luật bao gồm 03 điều, trong đó, kế thừa và có sửa đổi chủ yếu 23 điều về quy định chung (áp dụng pháp luật, giải thích từ ngữ, chính sách phát triển điện lực), quy hoạch và đầu tư dự án điện lực, phát triển năng lượng tái tạo, cấp giấy phép hoạt động điện lực, thị trường điện và vận hành hệ thống điện, mua bán điện, giá điện, bảo vệ công trình điện lực và an toàn điện, bãi bỏ 03 điều. Đồng thời, bổ sung, thay thế, bãi bỏ một số từ, cụm từ tại một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 để đảm bảo sự thống nhất, loại bỏ cách hiểu khác nhau về các quy định của Luật. Các quy định tại dự thảo Luật đều được xây dựng trên cơ sở rà soát, đánh giá nhằm khắc phục sơ hở, bất cập của pháp luật hiện hành bảo đảm tăng cường hiệu lực, hiệu quả việc kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ.
Quán triệt chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính (TTHC), dự thảo Luật bãi bỏ 03 TTHC. Việc phát sinh 01 TTHC mới và sửa đổi, bổ sung 19 TTHC hiện hữu để thực hiện chủ trương đơn giản hóa TTHC, tách các TTHC phức tạp hiện nay thành các TTHC riêng biệt, phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, qua đó đạt mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, công khai, minh bạch và cắt giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức tham gia hoạt động điện lực (như thủ tục chấp thuận nhà đầu tư dự án điện lực). Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương và địa phương trong việc xây dựng chính sách, thực hiện chức năng, nhiệm vụ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Vương Quốc Thắng cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, định hướng mới của Đảng, nhất là Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia; đồng thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong đầu tư, xây dựng, vận hành các dự án điện lực, cải cách thủ tục hành chính và bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.
Tuy nhiên, Luật Điện lực mới có hiệu lực từ ngày 01/02/2025, việc tiếp tục sửa đổi trong thời gian rất ngắn, khi chưa có nhiều thời gian tổ chức thi hành, tổng kết, đánh giá, có thể ảnh hưởng đến tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của pháp luật, nhất là đối với lĩnh vực điện lực có vốn đầu tư lớn, thời gian thực hiện dự án dài. Vì vậy, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, chỉ sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết, đã đủ rõ, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; những chính sách mới, tác động lớn phải được đánh giá đầy đủ trước khi luật hóa; những vấn đề vượt thẩm quyền của Quốc hội cần phải báo cáo và xin ý kiến của cấp có thẩm quyền kịp thời.
Đặc biệt, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị Chính phủ, Cơ quan chủ trì soạn thảo quán triệt sâu sắc và thực hiện nghiêm các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong công tác xây dựng pháp luật, nhất là Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị, Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 110/2023/QH15 của Quốc hội và các văn bản có liên quan. Theo đó, cần kiểm soát chặt chẽ việc đề xuất, thiết kế và trao thẩm quyền thực hiện các cơ chế đặc thù, ưu tiên, ngoại lệ, trường hợp không đấu thầu, hỗ trợ giá, bảo đảm và chia sẻ rủi ro; bảo đảm công khai, minh bạch về căn cứ, đối tượng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình; phòng ngừa việc cài cắm lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ hoặc phát sinh cơ chế “xin - cho”.
Trong khuôn khổ phiên họp, các đại biểu đã tập trung đóng góp ý kiến vào các nhóm vấn đề, nội dung mà lãnh đạo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường chỉ đạo. Trong đó tập trung đóng góp ý kiến vào cơ chế giá điện và giá dịch vụ về điện; phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới; phân cấp, phân quyền và việc kiểm tra, giám sát sau khi phân cấp, phân quyền cho các địa phương, đơn vị chức năng trong lĩnh vực điện lực...
Phát biểu kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, các đại biểu tham dự phiên họp cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, nhất là Nghị quyết số 70-NQ/TW; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; khơi thông nguồn lực đầu tư, phát triển đồng bộ nguồn và lưới điện, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Trên cơ sở các ý kiến tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị Bộ Công Thương - Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ; tiếp tục rà soát dự thảo Luật và hồ sơ, nhất là các nội dung còn có ý kiến khác nhau, các cơ chế có tính đặc thù, các chính sách có phạm vi tác động lớn và những nội dung có sự khác biệt với pháp luật có liên quan.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị trong quá trình hoàn thiện dự án Luật, Bộ Công Thương tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, các cơ quan của Quốc hội, các bộ, ngành có liên quan để xử lý.
Đối với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị Vụ chuyên môn khẩn trương tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại phiên họp, ý kiến tham gia thẩm tra của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội, ý kiến của các cơ quan hữu quan, kết quả khảo sát, Hội thảo và làm việc với các địa phương, doanh nghiệp. Trên cơ sở đó tiếp tục hoàn thiện Báo cáo thẩm tra sơ bộ, thể hiện rõ chính kiến của Thường trực Ủy ban đối với các vấn đề lớn và những nội dung còn có ý kiến khác nhau, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.