Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) Tp. Hồ Chí Minh, trong tổng số 65 ngành nghề của Thành phố chủ yếu là quy mô nhỏ, hoạt động phân tán tại các quận, huyện ngoại thành. Quá trình đô thị hóa làm cho diện tích ngày càng thu hẹp, vùng nguyên liệu bị giới hạn, thiếu hụt lao động,... nên quy mô của các ngành nghề, làng nghề truyền thống của Thành phố ngày càng giảm dần. Các cơ sở sản xuất tại các làng nghề gặp khó khăn về mặt bằng sản xuất, nguồn vốn vay phải qua nhiều thủ tục, hạn mức cho vay thấp, lãi suất cao. Ngoài ra, Ngân hàng còn yêu cầu doanh nghiệp phải có tài sản thế chấp... Hầu hết các cơ sở tại làng nghề phát triển mang tính tự phát, sử dụng công nghệ lạc hậu và thiết bị máy móc chậm đổi mới. Qua khảo sát, trên 80% cơ sở không đủ vốn đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao kỹ thuật, mở rộng quy mô sản xuất. Cũng trên 95% các hộ, cơ sở ngành nghề nông thôn đều sử dụng nhà ở làm nơi sản xuất. Với số lượng làng nghề nhiều như Tp. Hồ Chí Minh, sản phẩm đa dạng, phong phú, thế nhưng nhiều năm nay, rất ít sản phẩm của làng nghề có khả năng xuất khẩu. Đến nay, chỉ duy nhất có làng nghề nuôi và chế biến da cá sấu tại phường Thạnh Xuân, quận 12 là có sản phẩm xuất khẩu, còn lại các làng nghề khác chủ yếu là phục vụ tại địa phương.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Ngọc Thành - Chủ nhiệm Hợp tác xã (HTX) Xuân Lộc cho biết, sản phẩm của làng nghề của nước ta vẫn chỉ mang tính tự cung tự cấp trong khi thị trường đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng. Trong các hợp đồng xuất khẩu với những yêu cầu cao của đối tác về số lượng lớn, đúng chủng loại sản phẩm, yêu cầu kiểm tra nghiêm ngặt, chính xác về thời gian giao hàng hiện đang là khó khăn đối với các doanh nghiệp, cơ sở ngành nghề nông thôn. Bên cạnh đó, sản xuất thiếu ổn định, nguyên liệu cung cấp không đều, thiếu thông tin về thị trường, nên việc mở rộng tiêu thụ hàng hóa cũng gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, thị trường tiêu thụ các sản phẩm ngành nghề nông thôn vẫn có triển vọng tốt nếu biết nắm bắt và phát huy những thuận lợi hiện nay của làng nghề.
Cũng theo ông Nguyễn Ngọc Thành - Chủ nhiệm HTX Xuân Lộc, làng nghề nuôi và chế biến da cá sấu xuất khẩu là một mô hình mới, đã đem lại hiệu quả kinh tế khá cao, tổng giá trị sản xuất các sản phẩm từ cá sấu tăng từ 1,7 tỉ đồng năm 2002 lên 5 tỉ đồng vào năm 2011. Hiện tại, HTX Xuân Lộc có hơn 3.000 con cá sấu các loại. Không chỉ xuất khẩu, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ được chê biến từ da cá sấu bán cho khách du lịch cũng đang được phát triển mạnh. Bên cạnh đó, chế biến từ thịt và các bộ phận khác của cá sấu để tiêu thụ nội địa cũng được đẩy mạnh. Từ năm 2006 đến năm 2011, thịt cá sấu tươi và sản phẩm chế biến từ đây đã được phân phối tại nhiều thị trường: Siêu thị Metro, Siêu thị Coopmart và xuất khẩu thịt cá sấu sang một số thị trường châu Âu.
Cá xấu nuôi lấy da xuât khẩu tại HTX Xuân Lộc, Q.12, TP. Hồ Chí Minh
Ngoài ra, Công ty Cá sấu Hoa Cà và HTX Xuân Lộc đã được UBND quận 12, phường Thạnh Lộc hỗ trợ xây dựng địa điểm tham quan, quảng bá sản phẩm thịt và da cá sấu, mang tên “Làng cá sấu Saigon” thu hút khách đến tham quan và còn là điểm sinh hoạt văn hoá mới của địa phương. Song song với việc phát triển thương hiệu, HTX làng nghề đã tham gia giới thiệu sản phẩm tại festival làng nghề truyền thống tại Huế; tham gia giới thiệu sản phẩm tại Lễ hội làng nghề, phố nghề Thăng Long - Hà Nội… Hiện nay, việc đào tạo nghề cho lớp trẻ cũng đang được đặc biên quan tâm. Thực tế, nhiều làng nghề của Thành phố vẫn còn có đội ngũ nghệ nhân với tay nghề cao, giàu tâm huyết và có khả năng truyền dạy nghề cho lớp thợ trẻ.
Phát triển mô hình “mỗi làng một sản phẩm”
Từ đầu năm 2012, Tp. Hồ Chí Minh đang phát triển mô hình “Mỗi làng một sản phẩm” nhằm phát triển theo hướng chuyên nghiệp, tập trung vào những sản phẩm đặc sắc của địa phương để tạo sức cạnh tranh cao trên thị trường. Theo đó, mỗi làng tự chọn và quyết định hình thành, phát triển một nghề có nhiều hộ dân và doanh nghiệp tham gia và đem lại nguồn thu nhập cơ bản, ổn định cho người dân trong làng; mỗi xã quyết định phát triển ít nhất một làng nghề có sản phẩm đặc trưng của địa phương. Mục tiêu của Thành phố là đưa mức tăng trưởng ngành nghề nông thôn đạt 15%/năm; mức tăng trưởng xuất khẩu sản phẩm ngành nghề đạt 20 - 22%/năm; thu hút 300.000 lao động mới mỗi năm vào làm việc tại các làng nghề.
Bà Lê Hồng Hoanh - Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Tp. Hồ Chí Minh cho biết, mô hình “Mỗi làng một sản phẩm” đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng khá thàng công, mang lại lợi ích kinh tế cao cho các hộ dân, đồng thời phát huy được thế mạnh của từng địa phương. Đây cũng là một chương trình trọng điểm trong kế hoạch xây dựng nông thôn mới của Thành phố năm 2012.
Ông Phan Thành Thuộc - Chủ nhiệm HTX Muối Tiến Thành huyện Cần Giờ cho biết, việc xây dựng mô hình “Mỗi làng một nghề” đã phát huy nguồn lực sẵn có, tạo ra bước chuyển về ngành nghề nông thôn; góp vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế; khuyến khích nỗ lực của người nông dân trong việc tận dụng nguồn lực địa phương, phát huy sức mạnh cộng đồng địa phương, phù hợp với chủ trương xây dựng nông thôn mới đang triển khai của Tp. Hồ Chí Minh và của cả nước.