Những cái “nhất” 

Thủy điện Sơn La khánh thành trước dự kiến 3 năm, trước hết phải kể tới “cuộc cách mạng” di dân lớn nhất từ trước đến nay trong lịch sử thi công các công trình thủy điện ở Việt Nam. Trên 20 ngàn hộ dân và hơn 95,7 ngàn nhân khẩu thuộc ba tỉnh Sơn La, Điện Biên và Lai Châu phải di dời, nhường đất cho Nhà máy. Tính tới nay, hầu hết công tác di dân đã hoàn tất, cuộc sống của đồng bào các dân tộc chuyển đến bản, điểm tái định cư dần ổn định, đời sống ngày một khang trang, no đủ hơn. 

Theo thiết kế, công suất lắp đặt của Nhà máy Thủy điện Sơn La là 2.400 MW, bao gồm 6 tổ máy, mỗi tổ 400 MW, khi đi vào hoạt động ổn định hàng năm sẽ cung cấp 10,246 tỷ kWh cho quốc gia. Với công suất trên, Thủy điện Sơn La là nhà máy có công suất lớn nhất trong nấc thang thủy điện trên thượng lưu sông Đà (Thủy điện Hòa Bình: 1.920 MW; Thủy điện Lai Châu: 1.200 MW) và đang giữ kỷ lục Đông Nam Á. 

Vào thời gian cao điểm, trên công trường Thủy điện Sơn La thu hút trên 13.000 lao động, đã đào đắp đất, đá các loại đạt 14,673 triệu m3; bê tông các loại: 4,920 triệu m3, trong đó 2,238 triệu m3 bê tông CVC và 2,682 triệu m3 bê tông RCC; Khoan phun gia cố và khoan phun chống thấm: 109.400 md và 72 ngàn tấn thiết bị các loại. Ngoài ra, kết cấu đập bê tông trọng lực cao 138,1m, chiều dài đỉnh đập 961,6m; công trình có 12 khoang xả sâu và 6 khoang xả mặt. Đặc biệt, dung tích hồ chứa: 9,26 tỷ m3, mực nước dâng bình thường 215m, mực nước gia cường 217,83m và mực nước chết 175m. 

Tính tới nay, đây là công trình thu hút nhiều nhà thầu và đơn vị thi công tham gia nhất, đó là: Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chủ đầu tư; Tập đoàn Sông Đà (nay là Tổng công ty Sông Đà) làm tổng thầu; Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (LILAMA), Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn và Tổng công ty Xây dựng và Phát triển Hạ tầng (LICOGI) là các nhà thầu phụ. Bằng kinh nghiệm, sự quyết tâm cao độ của nhà thầu và đơn vị thi công, công trình Thủy điện Sơn La đã cán đích sớm hơn dự kiến 3 năm. Đây là sản phẩm tập thể, của trí tuệ, bàn tay và khối óc con người Việt Nam. 

Theo ông Hoàng Trọng Nam, Giám đốc Công ty Thủy điện Sơn La, đến thời điểm này, Nhà máy đã phát điện cả 6 tổ máy và đấu nối với hai điểm quan trọng để cung cấp điện lên đường dây 500 kV ở Nho Quan (Ninh Bình) và Hiệp Hòa (Bắc Giang) an toàn. Tính đến nay, Nhà máy Thủy điện Sơn La có tổng mức đầu tư hiệu chỉnh được Thủ tướng tạm phê duyệt trên 60.195 tỷ đồng (so với Nghị quyết Quốc hội điều chỉnh phương án xây dựng Thuỷ điện Sơn La năm 2002, vốn đầu tư chưa tính lãi vay là 31.000-37.000 tỷ đồng đã vượt hơn 23.000 tỷ đồng). Tuy nhiên, do lạm phát nên giá nguyên vật liệu tăng cao, lương cơ bản tăng... cùng rất nhiều khoản kinh phí phát sinh đã “đội phí” xây dựng của Nhà máy vượt xa mốc dự kiến của Nghị quyết Quốc hội phê duyệt. Vì vậy, có thể khẳng định, về vấn đề kinh phí, đầu tư xây dựng Nhà máy cũng là một cái “nhất”, mặc dù vậy, đây là cái nhất chấp nhận được, bởi nó kéo theo một cái “nhất” nữa: về đích trước 3 năm, công trình đi vào vận hành an toàn, ổn định, chỉ sau một thời gian ngắn nữa, Thủy điện Sơn La sẽ phát huy vai trò của mình một cách hiệu quả nhất trên dòng Đà Giang.

Và khát vọng Việt 

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã biểu dương tập thể, cá nhân tham gia thi công, lắp đặt và cung ứng cho công trình Thủy điện Sơn La tại buổi lễ khánh thành Nhà máy: Công trình là nơi thể hiện ý chí, khát vọng trong sáng tạo, trí tuệ con người Việt Nam, đây là sản phẩm của một tập thể anh hùng, đoàn kết và thành công hôm nay đã thể hiện rõ nhất việc làm đó. Sau 7 năm xây dựng, lao động sáng tạo với bao vất vả, khó khăn, cả 6 tổ máy đã được vận hành phát điện. Công trình mang lại cho chúng ta niềm tự hào về một công trình thủy điện mang tầm cỡ khu vực do Việt Nam tự thiết kế, thi công, vượt mốc thời gian so với tiến độ được phê duyệt là 3 năm. 

Sáu tổ máy đã đưa vào vận hành, cung ứng cho hệ thống điện quốc gia hơn 12 tỉ kWh, Nhà máy đã cùng với Nhà máy Thủy điện Hòa Bình tham gia chống lũ cho hạ du và cung cấp nước vụ đông xuân cho đồng bằng Bắc Bộ theo đúng thiết kế được phê duyệt. Với công suất 2.400 MW, Thủy điện Sơn La chiếm gần 10% tổng công suất hệ thống điện của cả nước hiện nay, góp phần quan trọng vào việc đáp ứng nhu cầu điện năng trong những năm sắp tới. Dự kiến mỗi năm Nhà máy đem về doanh thu trên 500 triệu USD và tiết kiệm hơn 5 triệu tấn than để sản xuất ra lượng điện tương đương. 

Còn nhớ vào thời điểm chuẩn bị cơ sở vật chất hạ tầng cho quá trình thi công Nhà máy, EVN và Tổng công ty Sông Đà đã mạnh dạn đề xuất Chính phủ giải pháp “chuẩn bị hạ tầng trước khi có quyết định đầu tư và phê duyệt thiết kế, kết hợp việc khởi công với ngăn sông”. Đây là cách làm táo bạo, sáng tạo và chưa có tiền lệ ở các công trình thủy điện Việt Nam lúc bấy giờ. Cho đến ngày khởi công đã có: 125 km đường giao thông, 2 cây cầu bê tông bắc qua sông Đà, gần 200 km đường dây tải điện 110-220 kV, gần 60.000 m2 nhà ở cho khoảng 6.000 công nhân cùng hàng loạt công trình dẫn dòng, đê quai thượng lưu và hạ lưu… được hoàn thành. Công tác di dân, giải phóng mặt bằng công trường cũng đã được địa phương tích cực thực hiện. Trong quá trình xây dựng, mặc dù gặp không ít khó khăn, vướng mắc tưởng chừng như không thể vượt qua, nhưng bằng sự đoàn kết, phát huy sáng kiến, khả năng làm chủ khoa học kỹ thuật của chủ đầu tư và các nhà thầu, sự phối hợp với các chuyên gia nhiều lĩnh vực trong và ngoài nước, các đơn vị trên công trường đã vượt qua tất cả để hoàn thành công trình. 

Ông Hoàng Quốc Vượng, Chủ tịch HĐTV EVN cho biết: Nhận thức rõ tầm quan trọng và lợi ích to lớn của công trình, nên ngay từ buổi ban đầu, EVN đã tích cực phối hợp với các nhà thầu, đơn vị thi công thường xuyên giám sát các hạng mục công trình, đôn đốc và kiểm tra thường xuyên để không xảy ra tình trạng sai sót. Và thành công ngày hôm nay khởi nguồn chính là nhờ sự quan tâm và động viên sâu sát của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các cấp, ngành địa phương. 

Tết cổ truyền dân tộc 2013 sắp về, kế hoạch sản xuất và vui xuân, đón tết đã được Công ty Thủy điện Sơn La lên chương trình cụ thể. Ông Nguyễn Thanh Sơn, Trưởng phòng Tổ chức hành chính Công ty Thủy điện Sơn La cho biết: Tết cổ truyền năm nay khác với mọi năm trước vì công trình đã hoàn thành, không còn cảnh hối hả thi công để kịp tiến độ lắp máy, giờ chúng tôi chỉ tập trung cho sản xuất và đảm bảo an toàn tuyệt đối cho Nhà máy. Tạm biệt Thủy điện Sơn La, tạm biệt những dòng người từ khắp mọi nơi đổ về đây chứng kiến Nhà máy được khánh thành, tạm biệt những người con cần mẫn đang ngày đêm hăng say làm việc để đảm bảo tiến độ sản xuất điện cho quốc gia. Một lần nữa, xin chúc mừng Nhà máy Thủy điện Sơn La đã về đích, chúc mừng trí tuệ và khát vọng Việt đã chinh phục thành công dòng Đà Giang!