Thủy điện xả lũ an toàn : Kinh nghiệm từ Công ty CP Sông Ba

Qua 14 năm trăn trở nghiên cứu, hiện Công ty CP Sông Ba (SBA) đang áp dụng các giải pháp như quan trắc mưa và tính toán dự báo quá trình lũ về hồ; Đo mực nước hồ đạt độ chính xác 1mm để tính lưu lượng thực tế về hồ; Giải pháp xả lũ hợp lý để giảm lũ cho hạ du và thủy điện đầy hồ cuối trận lũ. Việc quan trắc, tính toán dự báo lũ đến hồ và xác định thời điểm cũng như lưu lượng xả hợp lý là rất quan trọng, quyết định hiệu quả vận hành giảm lũ và tích nước hồ chứa để phát điện xả về hạ du trong mùa cạn năm sau.

Hiện SBA đang quản lý và vận hành Nhà máy Thủy điện Khe Diên, công suất 9MW tại tỉnh Quảng Nam, Nhà máy Thủy điện Krông H’năng, công suất 64MW tại tỉnh Đăk Lăk và Phú Yên. Theo đánh giá của Bộ trưởng Công Thương, với kinh nghiệm trong việc chủ động quan trắc, xử lý kết quả quan trắc phục vụ công tác vận hành hồ chứa thủy điện Krông H’năng, nên việc vận hành hồ trong thời gian qua thực hiện tốt, đảm bảo an toàn cho đập đầu mối và vùng hạ du, tạo sự an tâm với chính quyền địa phương các cấp và mang lại sự bình yên cho người dân vùng hạ du.

Chia sẻ về kinh nghiệm trong việc chủ động quan trắc, xử lý kết quả quan trắc, Tổng giám đốc Phạm Phong cho biết: Điều quan trọng để giải quyết được bài toán thủy điện xả lũ là vẽ được “đường đặc tính lũ”. Và điều này sẽ được giải quyết khi có thiết bị đo mực nước hồ đạt độ chính xác cao, thời gian giữa 2 lần đo càng ngắn càng tốt. Từ đó, Công ty Cổ phần Sông Ba đã nghiên cứu, chế tạo ra Thiết bị đo mưa và Thiết bị đo mực nước hồ đạt độ chính xác milimet để vẽ được đường đặc tính quan trọng này.

Đo mưa tự động gửi tin nhắn

Dựa trên đặc điểm địa hình thủy lý, SBA đã chọn 8 vị trí đặc trưng trên lưu vực hồ Krông H’năng và thực hiện đo mưa tại 8 điểm này để phục vụ vận hành trong mùa lũ từ năm 2011 đến nay. Khi thời tiết bình thường, Công ty đo mưa 2 lần/ngày vào 7h và 19h. Khi có mưa lũ, đo 01 giờ/lần hoặc 02 giờ/lần tùy tình hình mưa lũ. Số liệu đo mưa ghi vào sổ đo để lưu trữ, đồng thời báo cáo ngay qua tin nhắn SMS đến bộ phận, cá nhân được SBA phân công để tổng hợp, phân tích và tính toán dự báo lũ về phục vụ phận hành hồ theo QT1077.

Bên cạnh đó, bằng cách chia nhỏ lưu vực hồ Krông H’năng thành 24 tiểu lưu vực bộ phận để tính lũ cho từng tiểu lưu vực theo lượng mưa đo đạc được, sau đó các thông tin được tổ hợp, truyền lũ từ cửa ra của 24 tiểu lưu vực chảy trong sông về hồ Krông H’năng để dự báo đường quá trình lũ về và sử dụng phần mềm HEC-HMS do Hiệp hội Thủy văn quân đội Hoa Kỳ xây dựng nên đã dự báo được đường quá trình lũ trước từ 4-10 giờ tùy theo vị trí mưa trên lưu vực.

Phần đo mưa giúp chúng ta biết được lượng mưa đã đến và dự báo để vẽ đường đặc tính lũ, đặc biệt với lưu vực có nhiều lưu vực con có đặc điểm khác nhau.

Đo mực nước hồ

Ngoài ra, Công ty còn đầu tư nghiên cứu, chế tạo thiết bị đo mực nước hồ đạt độ chính xác milimet. Thiết bị gồm phao đo lắp đặt trên mặt nước, được sáng tạo bổ sung cơ cấu giảm chấn trong ống để giảm dao động trên mặt phao còn dưới 1 milimet, từ đó sẽ xác định được mực nước hồ đạt milimet. Từ phao nối với đối trọng qua đĩa quay sẽ chuyển thành góc quay và hiển thị số liệu trên thiết bị đo. Khi kết nối với máy tính có thể tự động ghi số liệu. Công ty còn cài đặt chế độ cảnh báo còi khi lũ đến, lũ về hồ nhằm giúp nhân viên vận hành an tâm làm việc bình thường, sẽ biết lũ đang âm thầm đến để chuyển sang chế độ phòng chống lụt bão.

Ông Phong đánh giá, việc vận hành hồ hiệu quả sẽ được giải quyết khi có thiết bị đo mực nước hồ đạt độ chính xác cao, thời gian giữa 2 lần đo càng ngắn càng tốt và thiết bị đo mưa trên các tiểu lưu vực bộ phận như đã thực hiện tại hồ Krông H’năng trong thời gian qua. Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn của Công ty CP Sông Ba do Tổng giám đốc Công ty làm Trưởng ban sẽ trực tiếp chỉ đạo, điều hành, kiểm tra, đôn đốc các công tác liên quan đồng thời quyết định thời điểm xả lũ, lưu lượng xả và thời điểm kết thúc xả lũ.

Với các biện pháp này, thời gian qua, việc vận hành xả lũ của hồ Krông H’năng được thực hiện tốt, đảm bảo an toàn cho đập đầu mối vùng hạ du. Ông Phong khẳng định qua những phân tích của SBA, cho thấy giải pháp xả lũ tối ưu là tồn tại và sẽ tìm được nếu muốn và quyết tâm thực hiện. Tuy nhiên, để các chủ hồ trên lưu vực Sông Ba chủ động trong vận hành giảm lũ cho hạ du, Tổng giám đốc Phong đề nghị Đài Khí tượng thủy văn Nam Trung bộ cần công bố mực nước tại trạm Phú Lâm tại bất kỳ thời điểm đã quan trắc và thông tin dự báo mực nước Phú Lâm trong 6h, 12h tiếp theo. Mặt khác, Nhà nước cần đầu tư xây dựng cho Phú Yên một trạm quan trắc thủy triều và nghiên cứu quy luật tại khu vực Phú Yên. Và cuối cùng là để quản lý vận hành liên hồ chứa trên lưu vực Sông Ba theo QT1077 được thực sự hiệu quả cần có bộ phận chỉ huy và có đủ công cụ quan trắc mưa, vị trí đo mưa đủ dầy trên toàn lưu vực Sông Ba cùng lưu vực các hồ thủy điện trên hệ thống Sông Ba và công cụ thuật toán quản lý điều hành theo thời gian thực phù hợp.