Cá để nướng chủ yếu là hai loại: cá chép và cá mè. Bây giờ ít ai nướng cá mè, nhưng cá mè khi nướng lên thịt dai, ngọt và rất thơm. Cha tôi mổ và rửa sạch cá rồi ướp với nước gừng và một chút muối rồi đồ chín. Những miếng cá đồ chín được đặt lên một chiếc nong thưa và phơi hai ngày cho cá se nước rồi đặt vào vỉ tre. Thịt nướng thì dùng thịt nạc vai ướp với nước mắm và tiêu đen. Thịt và cá nướng quê tôi gọi là cá nướng bảy khói, thịt nướng bảy khói. Nghĩa là mỗi thứ phải được nướng trong bảy ngày. Mỗi ngày nướng chừng hai tiếng đồng hồ. Hàng năm, mẹ tôi thường tích trữ lõi ngôi mà quê tôi gọi là cùi ngô để nướng cá. Khi đun nấu xong thì bỏ lõi ngô vào bếp. Than lõi ngô đượm và khói của than lõi ngô rất thơm. Thường cuối năm là những ngày rét đậm. Bởi thế mẹ tôi vừa ngồi sưởi trong bếp vừa nướng cá, nướng thịt. Món nướng này phải chăm sóc kỹ lưỡng không được để cá hay thịt cháy xém, không được để gần bếp lửa quá mà chỉ để hơi lửa và khói ngấm từ từ vào cá và thịt. Cá nướng và thịt nướng có thể để trong vài ba tuần nếu trời không nồm. Sự kỳ diệu của ẩm thực là gì? Có lần tôi hỏi bạn bè và lại trả lời: đó chính là phong tục, thói quen khẩu vị và ký ức của chúng ta về một món ăn chúng ta được ăn từ thuở nhỏ. Chính thế mà hai món cá nướng và thịt nướng của mẹ tôi là hai món tôi có thể ăn cả đời và lúc nào cũng thấy ngon.

Sau bữa cơm tân niên, cha mẹ tôi bắt đầu mừng tuổi cho con cháu rồi chuẩn bị đồ lễ cho anh em chúng tôi vào họ. Hàng năm, cứ sáng mồng Một thì trai đinh trong họ từ trẻ đến già đều vào nhà thờ họ. Lễ thường là một hộp mứt hay bánh, một chai rượu, ba quả cau và chục lá trầu. Tập tục của các dòng họ làng tôi là phụ nữ không vào lễ họ trong ngày mồng Một. Tôi ngầm phản đối tục này. Có lần tôi hỏi một cụ già trong họ vì sao phụ nữ lại không được vào lễ họ trong ngày mồng Một cụ trả lời: “Tục từ xưa đã thế”. Đồ lễ của các gia đình thường giống nhau chỉ trừ ba loại lễ là to hơn. Thứ nhất là những gia đình có con, cháu là trai đã ba tuổi. Trưởng họ sẽ ghi danh chúng vào sổ họ. Nếu có chuyện không may mà những đứa trẻ trai đã ba tuổi mất thì những ngày giỗ họ linh hồn chúng được về ăn giỗ họ. Thứ hai là những gia đình năm đó có con, cháu là trai ra đời. Và thứ ba là những gia đình trong họ năm đó thành công trong học hành, trong kinh doanh hay trong sự nghiệp như thăng quan tiến chức. Khi trống họ vang lên thì một người trong họ đã được chọn ăn mặc khăn xếp áo the thay mặt cả họ lễ tổ. Sau lễ tổ là thụ lộc. Bánh trái, rượu mứt mà các gia đình mang vào lễ tổ được mang ra bày cỗ mời mọi người. Trong khi mọi người thụ lộc thì ông trưởng họ thông báo về tình hình của dòng tộc trong một năm qua có những sự kiện gì đặc biệt. Một việc năm nào cũng được thông báo là danh sách các cháu đạt học sinh giỏi và được lĩnh phần thưởng trích ra từ quỹ giáo dục của họ. Cách đây vài năm, tôi có mời một giáo sư, nhà thơ Mỹ danh tiếng, Bruce Weigl, về làng Chùa của tôi ăn Tết. Đêm giao thừa, Bruce theo tôi vào đình làng lễ Thành Hoàng và đón giao thừa cùng với các bô lão của làng và những người đi công tác xa về đón Tết cùng gia đình, ông đã thắp hương và khấn Thành Hoàng. Tôi đã nói cho ông nghe về văn hóa Thành Hoàng. Sáng mồng Một, tôi đã đưa ông vào nhà thờ họ. Ông theo dõi một cách vô cùng kỹ lưỡng buổi lễ tổ đầu năm của họ Nguyễn chúng tôi. Bất cứ ai phát biểu điều gì ông đều yêu cầu tôi dịch cho ông nghe và ông ghi chép rất cẩn thận. Sau mấy ngày ăn Tết ở làng tôi, ông nói với tôi ông đã phát hiện ra bí mật lớn nhất của người Việt Nam là sự gắn kết và tôn ti trật tự trong các gia đình và dòng họ ở Việt Nam. Đó chính là yếu tố làm nên sức mạnh của dân tộc Việt Nam.

Sau khi xong việc lễ tổ ở nhà thờ họ, chúng tôi chia nhau đi chúc Tết các gia đình trong họ. Thường là người chi nào sẽ đi chúc Tết các gia đình của chi ấy. Như thế mới có đủ thời gian để chúc Tết tất cả các gia đình trong họ. Họ Nguyễn của tôi là một họ lớn trong làng và có ba chi. Những gia đình đầu tiên chúng tôi đến chúc Tết là những gia đình có người cao tuổi trong họ. Đến gia đình nào cũng phải uống một chén rượu. Và mỗi năm, chúng tôi đều chọn một gia đình trong chi để ở lại ăn Tết. Gia đình đó được báo trước để có thời gian chuẩn bị. Ăn Tết ở gia đình đó xong lại tiếp tục đi chúc Tết. Thường là tôi đi từ sáng cho đến tối mới hết các nhà trong chi. Giáo sư, nhà thơ Mỹ Bruce Weigl đã theo tôi đi cả một ngày. Ông cũng theo chúng tôi mừng tuổi người già và trẻ con. Bất cứ có món gì các gia đình dọn lên mời là ông đều ăn hết. Ông nói với tôi ông thật may mắn khi được đón một cái Tết của những người nông dân Việt Nam. Tôi nói với ông ăn Tết ở nhà quê mới thực sự là Tết bản gốc. Còn Tết ở thành thị bây giờ với không ít các gia đình chỉ là những ngày nghỉ thông thường mà thôi. Mấy năm trở lại đây, cứ gần đến Tết là Bruce Weigl lại viết thư cho tôi hỏi đã chuẩn bị về quê ăn Tết chưa. Ông nói ông sẽ trở lại ít nhất một lần nữa làng Chùa của tôi để ăn Tết. Trong lần về quê tôi ăn Tết mấy năm trước, Bruce Weigl đã ủng hộ Quỹ khuyến học của họ tôi một số tiền. Trong buổi lễ tổ ấy, ông phát biểu và có nguyện vọng làm người họ Nguyễn làng Chùa. Nghe vậy, mọi người vỗ tay tán thưởng. Ông trưởng họ rót đầy một ly rượu chúc mừng Bruce và thay mặt họ Nguyễn công nhận ông là người họ Nguyễn. Bruce Weigl rất xúc động, ông nói từ hôm đó tên ông là Nguyễn Bruce Weigl.

Mỗi năm, trong buổi sáng đầu tiên của năm mới vào lễ tổ, chúng tôi thắp hương và tưởng nhớ tổ tiên và những người trong họ đã ra đi trong năm đó và chào mừng những thành viên mới của dòng họ ra đời trong năm. Cuộc sống là một vòng tuần hoàn bất tận như chính nhịp điệu của thời gian. Thời gian sẽ mang tất cả chúng ra đi khỏi thế gian này. Nhưng những gì đẹp đẽ và yêu thương thì sẽ còn lại.