Công nghệ TĐH có vai trò vô cùng quan trọng và là yêu cầu tất yếu khách quan trong tiến trình CNH, HĐH đất nước, là động lực, giải pháp đúng đắn đưa sản xuất phát triển, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm, đặc biệt là sản phẩm công nghiệp trong bối cảnh kinh tế thị trường, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.

Thực trạng về công nghệ TĐH ở Việt Nam

Kinh tế nước ta sau những năm đổi mới đã có những bước phát triển đáng kể, đã hình thành các ngành công nghiệp, có vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân như dầu khí, năng lượng, điện tử, vật liệu và các ngành sản xuất các sản phẩm tiêu dùng và xuất khẩu như dệt may, da giày, thực phẩm, nhựa… Với sự phát triển của các ngành có lợi thế này, sản phẩm công nghiệp đã chiếm một tỷ trọng lớn (khoảng 60%) kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong nhiều năm qua và có tốc độ tăng trưởng khá cao trong những năm gần đây, khoảng 14%/năm.

Nhìn chung, trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp hiện nay, trình độ TĐH còn nhiều hạn chế và chưa đồng đều. Nhiều khu vực còn sử dụng những thiết bị lạc hậu từ 2-3 thế hệ so với các nước phát triển. Trình độ TĐH trong khu vực công nghiệp Trung ương thường cao hơn địa phương, công nghệ tiên tiến hiện đại thường ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong các KCN, khu chế xuất, ở những ngành mang lại nhiều lợi nhuận như dầu khí, viễn thông, năng lượng công nghiệp ôtô… Trong những năm gần đây, ở một số lĩnh vực sản xuất công nghiệp, công nghệ TĐH đã từng bước phát triển, tạo đà cho việc ứng dụng công nghệ cao sau này. Những thành tích bước đầu là việc cải tiến, ứng dụng nâng cấp các máy móc, thiết bị và dây chuyền sản xuất, trên cơ sở ứng dụng và tiếp thu chuyển giao công nghệ TĐH, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Tổ chức chỉ đạo của Chính phủ

Với sự đòi hỏi cấp bách và tầm quan trọng đặc biệt, không thể thiếu được trong phát triển kinh tế, ngày 28/3/1997, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 27/CP về việc ứng dụng và phát triển công nghệ TĐH phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Nghị quyết đã đề ra mục tiêu ngắn hạn và dài hạn đến năm 2020. Với mục tiêu ngắn hạn, các doanh nghiệp Việt Nam phải lựa chọn, tiếp thu công nghệ TĐH của nước ngoài khi chuyển giao vào Việt Nam. Về mục tiêu dài hạn, Nghị quyết đã khẳng định, đến năm 2020, trình độ công nghệ TĐH của Việt Nam phải tiếp cận được các nước trong khu vực và thế giới, tiến tới làm chủ và phát huy được công nghệ này. Tiếp đó là Quyết định 54/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về quy chế quản lý và điều hành các chương trình kỹ thuật – kinh tế được ban hành, là văn bản hướng dẫn cụ thể về việc thực hiện và triển khai Nghị quyết 27/CP của Chính phủ. Trên cơ sở đó, Ban Chủ nhiệm Chương trình đã phối hợp với một số cơ quan chức năng của Nhà nước, cùng các doanh nghiệp trung ương và địa phương triển khai ứng dụng công nghệ TĐH trong sản xuất kinh doanh.

Những kết quả bước đầu

Sau hơn 2 năm đi vào hoạt động, chương trình kỹ thuật – kinh tế về TĐH đã đạt được những thành tích đáng kể nhiều công trình đã đi vào hoạt động mạng lại hiệu quả thiết thực, tạo đà cho một sự phát triển mới: Sau đây là một số thí dụ điển hình.

- Công ty Giầy An Lạc, Bộ Công nghiệp: Mua, trang bị phần mềm 2D, phục vụ TĐH thiết kế, chế tạo mẫu mốt giầy, bước đầu sản phẩm được thị trường chấp nhận, thời gian thực hiện nhiều nguyên công giảm từ 10-16 lần, vật tư giảm đáng kể theo định mức.

- Công ty Cơ khí Hà Nội, Bộ Công nghiệp: Đã ứng dụng công nghệ CAD/CAM trong thiết kế chế tạo cơ khí, bằng việc đã trang bị 01 máy dò hình số hóa phục vụ cho công tác lấy mẫu những chi tiết có bề mặt không gian phức tạp, cùng 02 modun cơ bản phục vụ công tác lập trình tự động, tối ưu hóa quá trình gia công trên các máy CNC. Nhờ công nghệ này, Công ty đã thiết kế, chế tạo thành công nhiều chi tiết cơ khí có bề mặt không gian phức tạp với độ chính xác cao mà trước kia chưa làm được, phải nhập ngoại. Qua đó, uy tín của Công ty được nâng cao, mở ra triển vọng mới về hợp tác, xâm nhập một số thị trường, ngành hàng quan trọng trong và ngoài nước.

- Công ty 28, Bộ Quốc Phòng: Đã đầu tư xây dựng “Hệ thống tự động pha chế dung dịch nhuộm cho phòng thí nghiệm” phục vụ sản xuất, phần mềm tự động phân tích so màu vải và hệ thống tự động cân đong pha chế dung dịch nhuộm, trang bị hệ thống tự động thiết kế mỹ thuật công nghiệp phục vụ nhuộm vải. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được nâng cao, đảm bảo sự đồng đều, thống nhất và giảm giá thành sản phẩm.

- Công ty Cơ khí Đông Anh, Bộ Xây dựng: Lắp đặt và trang bị các bộ điều khiển chương trình nhiệt luyện, điều khiển quá trình gia nhiệt ổn định và chính xác, có hệ thống tự động bảo vệ an toàn trong quá trình vận hành. Do đó, chất lượng sản phẩm được nâng cao, tỷ lệ hư hỏng giảm từ 14% xuống còn 3%, một số sản phẩm còn 1%, khâu nhiệt luyện chỉ còn gần 0,5%, nhiều sản phẩm có thể thay thế hàng nhập ngoại, đặc biệt là bi đạn cho ngành xi măng.

- Cục Kỹ thuật Điện tử và Cơ khí nghiệp vụ, Bộ Công an: Lắp đặt và triển khai thử nghiệm hệ thống chuyển mạch tự động, tiếp nhận tin báo về tội phạm bằng công nghệ ASIC, triển khai lắp đặt hệ thống kỹ thuật kiểm soát an ninh cho trại giam. Đã triển khai lắp đặt hệ thống tự động kiểm soát an ninh và chống trốn trại của 03 trại giam là Hải Dương, Phú Thọ và đặc biệt là trại T16 của Cục Cảnh sát điều tra, Bộ Công an, được lãnh đạo Bộ Công an và các trại giam rất hoan nghênh và đề nghị nhân rộng.

- Công ty Supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao, Bộ Công nghiệp: Nối kết điều khiển (PLC-máy tính) trung tâm tới các cơ cấu chấp hành, ứng dụng công nghệ TĐH tiên tiến. Kết quả: Đảm bảo dây chuyền sản xuất ổn định, giảm sự cố hỏng hóc, tăng thời gian làm việc từ 330 ngày lên 355 ngày/năm, nâng cao năng lực sản xuất từ 900 tấn sản phẩm/ngày đêm lên 1000 tấn/ngày đêm.

- Công ty Điện tử công nghiệp CDC, Bộ Công nghiệp: Nhập một số thiết bị công nghệ như: các phần mềm, hệ lập trình cân điện tử, máy đo tạo tham số chuẩn… để xây dựng các phần mềm chuyên dụng cho việc thiết kế, lập trình hệ thống, thiết kế, lắp đặt các hệ đo lường điều khiển trung tâm. Kết quả: Nâng cấp hệ thống đo lường, điều khiển tự động máy hồ (của Liên Xô cũ) tại Công ty Dệt 8/3; Thiết kế, chế tạo, lắp đặt thành công hệ thống điều khiển trung tâm cho dây chuyền cán thép nóng ở Nhà máy Thép Nam Đô.

- Công ty Thuốc sát trùng Việt Nam, Tổng công ty Hóa chất Việt Nam: Trang bị máy đóng gói tự động, hệ thống cấp liệu tự động, hệ thống cân tự động cùng các thiết bị kiểm tra. Kết quả: Do thiết bị đo lường, kiểm tra hoạt động tốt, nên chất lượng sản phẩm được nâng cao; xây dựng được mạng thông tin phục vụ quản lý điều hành sản xuất nên năng suất lao động tăng nhiều.

- Công ty Điện tử – Tin học – Viễn thông Nghệ An: Đã xây dựng hệ thống thu phát tự động thông tin cứu nạn chuyên ngành Thủy sản, bao gồm đài thu phát tự động, máy thu trực canh. Kết quả: Hệ thống thu phát tự động thông tin hoạt động rất tốt, tần số ổn định trong khoảng cách 60 hải lý, phát huy tác dụng tốt. Các máy trực canh nguồn và tín hiệu làm việc ổn định. Với sự trợ giúp của hệ thống này, ngư dân vùng Nghệ An có thể hoàn toàn yên tâm ra khơi khai thác nguồn thủy sản.

Trên đây là một số kết quả bước đầu mà chương trình quốc gia về TĐH mang lại. Còn một thành công quan trọng khác, phải kể đến là qua các công trình này, ta đã có được một đội ngũ cán bộ kỹ thuật về chuyên ngành TĐH đáng kể, sẽ là tiền đề cho sự phát triển TĐH của đất nước ngày mai. Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự làm việc sát sao của Ban Chủ nhiệm chương trình, mục tiêu ngắn và mục tiêu dài về TĐH của đất nước ta từng bước sẽ trở thành hiện thực.