Định hướng chiến lược phát triển của nhiệm kỳ
Phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại nhằm kiện toàn bộ máy nhà nước, mà còn là nơi phát đi những thông điệp mang tính thời đại, định hướng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2031. Qua bài phát biểu quan trọng của Tổng Bí thư Tô Lâm và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn có thể thấy sự thống nhất về tư duy hành động: Đổi mới thực chất, lấy dân làm gốc và kiến tạo kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Bài phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Phiên khai mạc được coi là "kim chỉ nam" cho hoạt động của bộ máy nhà nước trong nhiệm kỳ mới. Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh vào các trụ cột chính: Đột phá về thể chế là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu; Xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; Khơi dậy tinh thần dân tộc và khát vọng vươn mình. Tổng Bí thư nhấn mạnh, đây là Kỳ họp kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp; đồng thời là Kỳ họp tập trung thể chế hóa Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tạo nền tảng pháp lý, thể chế và động lực chính sách để đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới: phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và khát vọng vươn lên mạnh mẽ của toàn dân tộc.
"Hệ thống pháp luật phải thực sự trở thành nền tảng thể chế của phát triển, là công cụ để bảo vệ quyền con người, quyền công dân, là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, giải phóng lực lượng sản xuất, khai mở những không gian phát triển mới cho đất nước", Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định.
Nếu bài phát biểu của Tổng Bí thư mang tính định hướng chiến lược, thì bài phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ Nhất của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tập trung vào phương thức vận hành và cam kết của cơ quan lập pháp cao nhất.
"Quốc hội và các vị đại biểu Quốc hội khóa XVI cần tiếp tục kế thừa, phát huy thành tựu của các nhiệm kỳ trước; nêu cao tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh chính trị, lập trường kiên định, tư duy quản trị hiện đại, phản biện sâu sắc, khách quan trên tinh thần xây dựng; có kỹ năng lập pháp và tầm nhìn dài hạn, có khả năng phân tích và năng lực tiếp cận những vấn đề mới, đáp ứng sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ; đảm bảo hiệu quả pháp luật không chỉ "tốt trong văn bản" còn phải "tốt trong cuộc sống", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ.
Đáng chú ý, trong các bài phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đều đặt lợi ích của Nhân dân làm thước đo cao nhất cho mọi quyết sách và hành động, cho thấy sự kế thừa và phát huy giá trị cốt lõi của Đảng và Nhà nước.
Kiện toàn bộ máy nhà nước: Chặt chẽ, dân chủ và minh bạch
Trong các ngày từ 06/4 đến 08/4, với tinh thần khẩn trương, nghiêm túc và trách nhiệm, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã hoàn thành công tác nhân sự. Quốc hội đã tiến hành bầu và phê chuẩn các chức danh lãnh đạo chủ chốt theo đúng quy định của Hiến pháp và pháp luật. Đây là nội dung trọng tâm của Kỳ họp, có ý nghĩa quan trọng, quyết định trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước trong cả nhiệm kỳ.
Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết bầu ông Trần Thanh Mẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khóa XV, tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XVI; thông qua Nghị quyết bầu đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIV, đại biểu Quốc hội khóa XVI giữ chức Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2026-2031; thông qua Nghị quyết bầu đồng chí Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng giữ chức Thủ tướng Chính phủ; thông qua Nghị quyết bầu đồng chí Võ Thị Ánh Xuân giữ chức Phó Chủ tịch nước, ông Nguyễn Văn Quảng giữ chức Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và ông Nguyễn Huy Tiến giữ chức Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Với tỉ lệ đại biểu Quốc hội tán thành rất cao đối với nhân sự cấp cao không chỉ thể hiện sự thống nhất ý chí của các đại biểu dân cử, mà còn là sự kết tinh niềm tin của cử tri và Nhân dân cả nước. Đây là minh chứng cho một hệ thống chính trị ổn định, đoàn kết và quyết tâm cao.
Hình ảnh các đồng chí mới được Quốc hội bầu giữ chức vụ Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đứng trước Quốc kỳ, tay đặt lên Hiến pháp và tuyên thệ đã trở thành khoảnh khắc thiêng liêng nhất của tuần làm việc đầu tiên Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: "Dưới cờ đỏ sao vàng thiêng liêng của Tổ quốc, trước Quốc hội và đồng bào cử tri cả nước, tôi xin thề: Tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân, với Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam..."
Các bài phát biểu nhậm chức của các đồng chí được Quốc hội bầu đều thể hiện sự trung thành tuyệt đối và trách nhiệm trước Hiến pháp, "lấy dân làm gốc" và tinh thần phụng sự Nhân dân: Xây dựng một Quốc hội "Gần dân, hiểu dân, trọng dân", là hiện thân của khối đại đoàn kết toàn dân tộc; các chính sách lập pháp phải xuất phát từ thực tiễn và nguyện vọng của cử tri. Quán triệt sâu sắc, thực hành triệt để quan điểm "Dân là gốc", phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân, huy động sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc; mục tiêu cao nhất, đích đến cuối cùng là Nhân dân được thụ hưởng thành quả của phát triển. Xây dựng Chính phủ "Liêm chính, hành động, phục vụ Nhân dân", quyết liệt xóa bỏ rào cản hành chính để người dân và doanh nghiệp được thụ hưởng những thành quả phát triển một cách công bằng nhất. Xây dựng nền tư pháp văn minh, hiện đại, đảm bảo mọi phán quyết của Tòa án phải thượng tôn pháp luật, bảo vệ quyền con người và quyền công dân…
Trong tuần làm việc đầu tiên, Quốc hội khóa XVI đã kiện toàn bộ máy Quốc hội, Chính phủ. Quốc hội đã thông qua Nghị quyết bầu 06 Phó Chủ tịch Quốc hội, gồm các đồng chí: Đỗ Văn Chiến (Phó Chủ tịch Thường trực), Nguyễn Khắc Định, Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Hồng Diên, Nguyễn Doãn Anh, Nguyễn Thị Hồng; bầu 11 Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội; thông qua nghị quyết bầu Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Tổng Kiểm toán Nhà nước. Như vậy, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI có 18 thành viên.
Quốc hội cũng đã thảo luận, biểu quyết thông qua các nghị quyết phê chuẩn việc bổ nhiệm 6 Phó Thủ tướng Chính phủ gồm các đồng chí: Phạm Gia Túc, Phan Văn Giang, Phạm Thị Thanh Trà, Hồ Quốc Dũng, Nguyễn Văn Thắng, Lê Tiến Châu và các thành viên Chính phủ khác. Như vậy, Chính phủ khóa mới có 17 bộ trưởng, trưởng ngành.
Chỉ trong 2,5 ngày của tuần làm việc đầu tiên Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã hoàn thành quy trình kiện toàn các chức danh lãnh đạo cấp cao của bộ máy Nhà nước ở Trung ương. Đây là sự kiện quan trọng, then chốt nhằm thiết lập hệ thống quản trị ổn định, xuyên suốt và vận hành hiệu quả ngay từ những ngày đầu của nhiệm kỳ mới. Việc lựa chọn đội ngũ lãnh đạo hội tụ đủ đức và tài không chỉ khẳng định vai trò của Quốc hội trong việc thể chế hóa đường lối của Đảng thành sức mạnh pháp lý, mà còn góp phần nâng cao năng lực quản trị quốc gia, đáp ứng trọn vẹn niềm tin và khát vọng bứt phá của Nhân dân trong kỷ nguyên mới.
Hoàn thiện thể chế: "Chìa khóa" để khơi thông nguồn lực
Ngay sau khi kiện toàn bộ máy, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thực hiện chức năng lập pháp và quyết định các vấn đề quan trọng. Trong lĩnh vực lập pháp, Quốc hội đã xem xét, thảo luận nhiều dự án luật có ý nghĩa quan trọng, tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội và quyền, nghĩa vụ của công dân. Nổi bật là dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), được kỳ vọng tạo cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế của Hà Nội. Thảo luận tại hội trường, một số đại biểu nhấn mạnh yêu cầu phải “thiết kế các cơ chế đủ mạnh, có tính đột phá nhưng đồng thời bảo đảm tính khả thi và kiểm soát quyền lực hiệu quả”. Có ý kiến cho rằng, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần thực sự trở thành công cụ pháp lý để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia.
Cùng với đó, Quốc hội cũng tập trung cho ý kiến về các cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Nhiều đại biểu cho rằng, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực này là hết sức cấp thiết. Các ý kiến khẳng định, Việt Nam cần chủ động phòng ngừa tranh chấp ngay từ khâu xây dựng và thực thi chính sách; đồng thời nâng cao năng lực của các cơ quan liên quan để bảo vệ tốt nhất lợi ích quốc gia.
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, các ý kiến thảo luận tập trung vào việc bảo đảm tính thực chất, tránh hình thức. “Thi đua, khen thưởng phải thực sự là động lực thúc đẩy sáng tạo, cống hiến, chứ không chỉ dừng lại ở các danh hiệu mang tính hình thức”.
Bên cạnh đó, các dự án luật như Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật Trợ giúp pháp lý; và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) cũng được thảo luận kỹ lưỡng, trách nhiệm. Nhiều đại biểu đề nghị các quy định phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp, đồng thời nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận dịch vụ công. Đại biểu cũng nhấn mạnh, việc sửa đổi các luật liên quan trực tiếp đến người dân cần lấy người dân làm trung tâm, giảm tối đa thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết.
Cùng với công tác lập pháp, trong tuần làm việc đầu tiên Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI cũng xem xét, cho ý kiến tại Tổ về nhiều báo cáo quan trọng, trong đó có Báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước. Các phiên thảo luận diễn ra sôi nổi, thẳng thắn, với nhiều ý kiến phân tích sâu về những kết quả đạt được cũng như các tồn tại, hạn chế. Đại biểu đề nghị nhìn thẳng vào những điểm nghẽn của nền kinh tế, đặc biệt là các vấn đề về thể chế, nguồn lực và năng suất lao động, từ đó có giải pháp căn cơ, dài hạn.
Ngoài ra, nhiều đại biểu đã nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công. Mỗi đồng ngân sách phải được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và mang lại hiệu quả cao nhất, góp phần củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp.
Kỳ vọng vào nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI hiệu quả, thực chất và tiếp tục đổi mới
Có thể thấy, những nội dung được thảo luận và quyết nghị trong tuần làm việc đầu tiên của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thể hiện tinh thần đổi mới, trách nhiệm và quyết tâm cao trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Mỗi đại biểu Quốc hội đều nhận thức rõ trọng trách của người đại biểu dân cử, được cử tri và Nhân dân gửi gắm tâm tư, nguyện vọng chính đáng. Bởi, chất lượng của các quyết sách hôm nay sẽ quyết định dư địa phát triển của đất nước trong những năm tới, vì vậy cần hết sức thận trọng, khoa học và vì lợi ích lâu dài của quốc gia, dân tộc.
Đáng phấn khởi, mặc dù là kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, song toàn bộ các nội dung trong Chương trình kỳ họp đã được tổ chức một cách khoa học, chặt chẽ, bài bản và tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật. Công tác điều hành kỳ họp linh hoạt, hợp lý, bảo đảm tiến độ nhưng vẫn dành thời gian cho thảo luận, tranh luận và tiếp thu ý kiến của đại biểu. Không khí thảo luận tại các Tổ và Hội trường diễn ra sôi nổi, dân chủ và thẳng thắn. Số lượng đại biểu đăng ký phát biểu lớn cho thấy tinh thần trách nhiệm cao, sự chủ động nghiên cứu tài liệu và đóng góp ý kiến vào các nội dung quan trọng của đất nước.
Đặc biệt, nhiều đại biểu Quốc hội trúng cử lần đầu đã nhanh chóng bắt nhịp với hoạt động nghị trường, thể hiện sự tự tin, bản lĩnh và có những ý kiến sâu sắc, chất lượng. Đây cũng là cơ hội quan trọng để mỗi đại biểu rèn luyện kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm, thực hiện trách nhiệm trước cử tri và Nhân dân. Cùng với đó, nhiều đại biểu Quốc hội giàu kinh nghiệm cũng tích cực trao đổi, hỗ trợ, góp phần tạo nên môi trường làm việc chuyên nghiệp, gắn kết, đã mang lại những góc nhìn đa chiều, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội trong suốt nhiệm kỳ khóa XVI.
Với khí thế khẩn trương, nghiêm túc và đầy trách nhiệm được thể hiện ngay từ tuần làm việc đầu tiên của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, cử tri và Nhân dân có cơ sở vững chắc để tin tưởng vào một nhiệm kỳ hoạt động hiệu quả, thực chất và đổi mới. Quốc hội khóa XVI được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh được giao, đáp ứng niềm tin và kỳ vọng của cử tri và toàn thể Nhân dân trong cả nhiệm kỳ.
Theo Chương trình, đợt 2 Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI sẽ diễn ra từ ngày 20/4 đến 23/4, Quốc hội sẽ cho ý kiến về các nội dung: dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam; Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công; Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương; dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài; Đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030; Công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025; Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030; Kế hoạch tài chính 05 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030…
Quốc hội cũng tiến hành biểu quyết thông qua các luật được đại biểu Quốc hội cho ý kiến tại Tổ và Hội trường trong tuần làm việc đầu tiên của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Dự kiến, ngày 23/4, Quốc hội họp phiên bế mạc, biểu quyết thông qua Nghị quyết Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.