Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, dự phiên họp có: Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, cùng đại diện Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam và Ban Nội chính Trung ương.
Đột phá cải cách vì môi trường đầu tư kinh doanh lành mạnh
Thay mặt Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, hiện nay còn tồn tại khó khăn, vướng mắc trong quy định của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Đối với Luật Thương mại, tồn tại song song quy định cấm, điều kiện kinh doanh trong Luật Thương mại và Luật Đầu tư về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; các quy định liên quan đến độc quyền nhà nước; một số quy định còn chồng chéo với quy định của Bộ luật Dân sự; Luật Đấu giá tài sản.
Đối với Luật Cạnh tranh hiện nay vai trò trung gian, giúp sức, hỗ trợ thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh; các hành vi mới phát sinh trên thị trường; hoàn thiện một số quy định liên quan đến đồng bộ với quy trình xử phạt vi phạm hành chính.
Trong khi đó, Luật Quản lý ngoại thương phát sinh vướng mắc khi thực hiện tái nhập khẩu hàng hóa do chính mình sản xuất, đã xuất khẩu; hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng; chứng nhận, tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa và một số quy định khác cần được điều chỉnh để tháo gỡ trong thực tiễn.
Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gặp khó khăn trong xử lý nội dung giao thoa với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; xử lý kỹ thuật một số vấn đề liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước.
Do vậy, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung lần này gồm 6 Điều, theo đó:
Đối với Luật Thương mại có 02 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 03 nhóm nội dung lược bỏ; bãi bỏ 04 TTHC, 03 điều kiện kinh doanh; 02 nội dung phân cấp, phân quyền.
Đối với Luật Cạnh tranh có 05 nhóm nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 06 nội dung bổ sung; 02 nội dung lược bỏ; đơn giản hóa 02 TTHC.
Đối với Luật Quản lý ngoại thương có 06 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 01 nội dung bổ sung, hoàn thiện; bãi bỏ 02 TTHC, đơn giản hóa 09 TTHC; 05 nội dung phân quyền, phân cấp.
Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có 01 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 01 nội dung lược bỏ; 04 nội dung phân quyền, phân cấp.
Về việc giữ lại quy định liên quan đến Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tại dự thảo Luật: Căn cứ Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW và văn bản số 435/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ, các vấn đề về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, trình tự tố tụng... thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội thì được quy định cụ thể tên, chức năng, nhiệm vụ trong Luật. Luật Cạnh tranh vừa là luật nội dung, vừa là luật tố tụng; do đó, việc xác định cơ quan tiến hành tố tụng là nội dung cơ bản, quan trọng cần được quy định trực tiếp trong Luật. Mô hình này đã được báo cáo xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền nhiều lần theo Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017.
Bộ Công Thương sẽ xây dựng Kế hoạch trình Thủ tướng Chính phủ ban hành; trình Chính phủ ban hành các Nghị định (gồm 04 Nghị định quy định chi tiết) và ban hành theo thẩm quyền 03 Thông tư (gồm 01 Thông tư quy định chi tiết); đồng thời tổ chức truyền thông, phổ biến Luật. Dự kiến Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua dự án Luật này tại Kỳ họp thứ 2.
Rà soát kỹ lưỡng, đảm bảo tính đồng bộ và năng lực thực thi
Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn do quy định pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số. Đa số ý kiến nhất trí với phạm vi sửa đổi, bổ sung như Chính phủ trình; đồng thời lưu ý việc rà soát toàn diện Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương đã được đưa vào Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan; rà soát những nội dung có phạm vi tác động rộng hoặc còn ý kiến khác nhau. Đồng thời, cần đánh giá kỹ lưỡng nguồn lực, điều kiện bảo đảm thi hành Luật, nhất là đối với các nội dung phân cấp, phân quyền, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Có ý kiến đề nghị báo cáo rõ hơn sau khi sửa 4 luật này thì sẽ giảm và đơn giản hóa được bao nhiêu thủ tục hành chính, có đạt yêu cầu của cấp có thẩm quyền hay không.
Về sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, với quy định độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành định hướng xác định độc quyền phải có căn cứ trong luật quản lý ngành, lĩnh vực và nguyên tắc công khai danh mục. Đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ Công Thương và các Bộ quản lý ngành, lĩnh vực khác trong việc lập Danh mục; nghiên cứu quy định phù hợp với thẩm quyền Quốc hội. Có ý kiến đề nghị bổ sung Chính phủ quy định chi tiết nguyên tắc, tiêu chí xác định Danh mục. Có ý kiến cho rằng, độc quyền nhà nước trong một số ngành, lĩnh vực không được dẫn đến độc quyền doanh nghiệp, trừ doanh nghiệp có sự đồng ý, chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
Về hạn mức khuyến mại, mức giảm giá tối đa, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị đánh giá đầy đủ tác động đối với khuyến mại trên nền tảng số, phiếu mua hàng, điểm thưởng, giá và khuyến mại xuyên biên giới; quy định rõ ràng, tránh cách hiểu khác nhau gây vướng mắc thực tiễn.
Với các quy định dự kiến bãi bỏ, sửa đổi, đề nghị rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm tính đầy đủ, thống nhất, không tạo khoảng trống pháp lý và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên khi quy định về hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ, chế tài, giải quyết tranh chấp thương mại.
Đồng thời, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát quy định thương nhân đăng ký tham gia hội chợ, triển lãm ở nước ngoài theo hướng phân cấp thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh gắn với nơi đặt trụ sở chính, chi nhánh hoặc địa điểm kinh doanh; rà soát việc bán, tặng, cung ứng hàng hóa, dịch vụ tại hội chợ ở nước ngoài phải tuân thủ pháp luật Việt Nam về xuất khẩu, ngoại hối, thuế, hàng hóa cấm/hạn chế; làm rõ cơ chế hậu kiểm thay thế khi lược bỏ cơ chế tiền kiểm đối với hoạt động giám định thương mại.
Về sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy một số nội dung cốt lõi của Luật Cạnh tranh được Chính phủ đánh giá có vướng mắc về "khoảng trống" thể chế trong Tờ trình nhưng chưa được giải quyết rõ nét tại dự thảo Luật, mà lại đưa nội hàm xuống điều chỉnh tại văn bản dưới luật. Đề nghị bổ sung thuyết minh rõ ràng về cơ sở pháp lý, thực tiễn và mục tiêu chính sách; thể hiện rõ cách tiếp cận mới điều chỉnh bối cảnh kinh tế số kết hợp truyền thống; tham khảo kinh nghiệm quốc tế.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu thiết kế quy định xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp, sức mạnh thị trường đáng kể; phân định rõ nội dung Luật quy định và nội dung Nghị định quy định, thể hiện tính đặc thù của kinh tế số; làm rõ nội hàm "nhóm doanh nghiệp liên kết", "nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường".
Quy định về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền theo hướng hạn chế tối đa can thiệp vào quyền tự do kinh doanh; chỉ khu trú các hành vi gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại ở mức độ "cao", "đáng kể" cho khách hàng. Làm rõ mối quan hệ và phạm vi áp dụng giữa Luật Cạnh tranh và Luật Sở hữu trí tuệ đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
Rà soát quy định bảo đảm hợp lý, bao quát; làm rõ tính thuyết phục, tác động trực tiếp của một số giao dịch thực tiễn dự kiến xác định là hành vi tập trung kinh tế.
Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính dự kiến trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) cùng thời điểm với Luật này, cơ quan thẩm tra đề nghị 02 Cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp thống nhất phương án quy định về thời hiệu xử phạt bảo đảm tính đồng bộ, khả thi.
Về sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý ngoại thương, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ thẩm quyền của Bộ quản lý nhà nước về ngoại thương, Bộ quản lý nhà nước về hải quan và UBND cấp tỉnh. Phải bảo đảm có một đầu mối trao đổi quốc tế, một cơ sở dữ liệu và quy trình thu hồi, xác minh thống nhất, tránh sự khác biệt giữa các địa phương làm ảnh hưởng đến ưu đãi thuế quan và uy tín xuất xứ Việt Nam. Với hình thức tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập cần rà soát tính tương thích nội hàm giữa các khoản của Điều 41. Đồng thời làm rõ nguyên tắc áp dụng khi Luật Quản lý ngoại thương và luật chuyên ngành khác có quy định khác nhau; làm rõ cơ sở việc bổ sung quyền xuất, nhập khẩu vào/từ khu vực hải quan riêng đối với tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; quy định rõ tiêu chí xác định Danh mục hàng hóa cấm xuất nhập khẩu và trường hợp ngoại lệ; rà soát sự thống nhất với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Về sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan chủ trì thẩm tra tán thành việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và giao dịch điện tử. Đề nghị tăng cường nguyên tắc minh bạch, làm rõ trách nhiệm của chủ thể kinh doanh khi sử dụng thuật toán, giao diện hoặc phương thức tương tác có khả năng làm sai lệch lựa chọn của người tiêu dùng.
Với hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, đề nghị Nghị định quy định chi tiết có tính định lượng cho các tiêu chí định tính như "số lượng lớn người tiêu dùng", "mua, sử dụng thường xuyên, liên tục", "tác động trực tiếp, lâu dài". Làm rõ mối quan hệ giữa quy định đăng ký hợp đồng mẫu "theo thời kỳ" tại dự thảo với các luật đã quy định trực tiếp hợp đồng mẫu như Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Viễn thông.
Ngoài ra, cần đánh giá kỹ điều kiện bảo đảm, nhất là năng lực, nhân sự cấp xã; phân định rõ thẩm quyền trung ương và địa phương, bảo đảm cơ chế kiểm tra, giám sát xử lý các vụ việc liên tỉnh, liên ngành hoặc quy mô lớn.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát đầy đủ các nội dung chuyển tiếp khi Luật có hiệu lực, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc vướng mắc trong tổ chức thực hiện, đặc biệt là đối với thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh và các thủ tục hành chính có thay đổi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện.