Vốn trí tuệ xanh và hành vi ra quyết định đầu tư bền vững của nhà quản trị

Tóm tắt

Bài báo tập trung phân tích mối quan hệ giữa vốn trí tuệ xanh và hành vi ra quyết định đầu tư bền vững của nhà quản trị, làm rõ cách thức các thành tố của vốn trí tuệ xanh tác động đến nhận thức, thái độ và lựa chọn đầu tư dài hạn. Thông qua tiếp cận lý luận và phân tích tổng hợp, nghiên cứu cho thấy vốn trí tuệ xanh góp phần định hướng tư duy chiến lược của nhà quản trị, giúp họ nhận diện tốt hơn giá trị dài hạn của các khoản đầu tư bền vững, đồng thời giảm thiểu rủi ro môi trường và uy tín doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu đưa ra gợi ý quản trị hữu ích cho doanh nghiệp trong quá trình thúc đẩy đầu tư bền vững.

Từ khóa: vốn trí tuệ xanh, đầu tư bền vững, hành vi nhà quản trị, quyết định đầu tư.

1. Đặt vấn đề

Những thay đổi sâu sắc về môi trường tự nhiên, cùng với áp lực từ xã hội và thị trường đang buộc doanh nghiệp phải xem xét lại cách thức ra quyết định đầu tư. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn môi trường ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và khả năng tồn tại dài hạn của doanh nghiệp. Trong bối cảnh này, đầu tư bền vững không chỉ là một lựa chọn mang tính đạo đức mà đã trở thành yêu cầu chiến lược đối với nhiều tổ chức.

Quyết định đầu tư bền vững phụ thuộc lớn vào nhận thức và hành vi của nhà quản trị, những người giữ vai trò trung tâm trong việc phân bổ nguồn lực và định hướng phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy không phải nhà quản trị nào cũng sẵn sàng ưu tiên các dự án đầu tư gắn với mục tiêu môi trường, đặc biệt khi lợi ích tài chính chưa thể hiện rõ trong ngắn hạn. Điều này đặt ra câu hỏi về những yếu tố nền tảng có khả năng thúc đẩy hoặc cản trở hành vi ra quyết định đầu tư bền vững.

Một trong những yếu tố được quan tâm trong các nghiên cứu gần đây là vốn trí tuệ xanh. Khác với các nguồn lực hữu hình, vốn trí tuệ xanh phản ánh khả năng tích lũy tri thức, kinh nghiệm và mối quan hệ của doanh nghiệp liên quan đến bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Mặc dù khái niệm này ngày càng được nhắc đến, song các nghiên cứu tập trung làm rõ mối liên hệ giữa vốn trí tuệ xanh và hành vi ra quyết định đầu tư của nhà quản trị vẫn còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Do đó, việc nghiên cứu vai trò của vốn trí tuệ xanh đối với hành vi ra quyết định đầu tư bền vững của nhà quản trị có ý nghĩa thiết thực, góp phần bổ sung cơ sở lý luận và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi xanh.

2. Cơ sở lý luận về vốn trí tuệ xanh và hành vi ra quyết định đầu tư bền vững

Vốn trí tuệ xanh được hình thành trên nền tảng lý thuyết vốn trí tuệ, mở rộng phạm vi phân tích sang các yếu tố tri thức và nguồn lực vô hình gắn với mục tiêu môi trường. Theo cách tiếp cận này, vốn trí tuệ xanh không chỉ phản ánh năng lực chuyên môn về quản lý môi trường mà còn bao gồm hệ thống tổ chức và các mối quan hệ hỗ trợ cho phát triển bền vững. Cấu trúc của vốn trí tuệ xanh thường được chia thành ba thành tố chính là vốn con người xanh, vốn cấu trúc xanh và vốn quan hệ xanh.

Vốn con người xanh đề cập đến trình độ kiến thức, kỹ năng và nhận thức môi trường của đội ngũ quản trị và nhân sự chủ chốt trong doanh nghiệp. Thành tố này ảnh hưởng trực tiếp đến cách nhà quản trị tiếp cận thông tin, đánh giá rủi ro và nhận diện cơ hội đầu tư bền vững. Vốn cấu trúc xanh phản ánh mức độ tích hợp các nguyên tắc phát triển bền vững vào hệ thống quản trị, quy trình ra quyết định và văn hóa doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp sở hữu hệ thống quản trị xanh rõ ràng, nhà quản trị có cơ sở vững chắc hơn để đưa ra các quyết định đầu tư phù hợp với định hướng dài hạn. Vốn quan hệ xanh thể hiện thông qua mối liên kết với các bên liên quan như đối tác, khách hàng, cơ quan quản lý và cộng đồng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ tri thức và nguồn lực phục vụ đầu tư bền vững.

Hành vi ra quyết định đầu tư bền vững của nhà quản trị được hiểu là quá trình lựa chọn các dự án đầu tư có xem xét đồng thời hiệu quả kinh tế, tác động môi trường và trách nhiệm xã hội. Hành vi này chịu ảnh hưởng bởi cả yếu tố cá nhân và yếu tố tổ chức. Khi vốn trí tuệ xanh được tích lũy đầy đủ, nhà quản trị có xu hướng hình thành tư duy đầu tư dài hạn, sẵn sàng chấp nhận những đánh đổi ngắn hạn để đạt được lợi ích bền vững trong tương lai. Do đó, vốn trí tuệ xanh được xem là nền tảng quan trọng giúp định hình hành vi ra quyết định đầu tư bền vững trong doanh nghiệp.

3. Tác động của vốn trí tuệ xanh đến hành vi ra quyết định đầu tư bền vững của nhà quản trị

Hành vi ra quyết định đầu tư bền vững của nhà quản trị chịu ảnh hưởng sâu sắc từ hệ thống tri thức, kinh nghiệm và các mối quan hệ mà doanh nghiệp tích lũy trong quá trình hoạt động. Vốn trí tuệ xanh, với tư cách là một dạng nguồn lực vô hình, đóng vai trò định hình cách nhà quản trị tiếp cận thông tin, đánh giá rủi ro và lựa chọn phương án đầu tư. Khi vốn trí tuệ xanh được tích lũy đầy đủ và vận hành hiệu quả, hành vi ra quyết định đầu tư có xu hướng chuyển dịch theo hướng dài hạn và thận trọng hơn đối với tác động môi trường.

Thứ nhất, vốn con người xanh ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và thái độ của nhà quản trị đối với đầu tư bền vững. Nhà quản trị sở hữu kiến thức chuyên môn về môi trường, phát triển bền vững và quản trị rủi ro phi tài chính thường có khả năng nhìn nhận đầu tư xanh như một cơ hội chiến lược. Thay vì xem các khoản đầu tư thân thiện với môi trường là chi phí gia tăng, họ đánh giá những lợi ích tiềm ẩn về uy tín thương hiệu, khả năng tuân thủ pháp lý và năng lực cạnh tranh dài hạn. Kinh nghiệm tích lũy từ các dự án trước đó cũng giúp nhà quản trị tự tin hơn khi đưa ra quyết định đầu tư có thời gian hoàn vốn dài nhưng mang lại giá trị bền vững.

Thứ hai, vốn cấu trúc xanh tạo ra khuôn khổ tổ chức hỗ trợ quá trình ra quyết định đầu tư bền vững. Hệ thống quy trình, tiêu chí đánh giá dự án và công cụ đo lường hiệu quả có tích hợp yếu tố môi trường giúp nhà quản trị tiếp cận thông tin một cách toàn diện hơn. Khi các chỉ tiêu môi trường và xã hội được đưa vào hệ thống đánh giá chính thức, nhà quản trị có cơ sở rõ ràng để so sánh và lựa chọn các phương án đầu tư. Ngược lại, sự thiếu vắng vốn cấu trúc xanh khiến các quyết định đầu tư dễ bị chi phối bởi lợi ích ngắn hạn, làm suy giảm khả năng theo đuổi các mục tiêu bền vững.

Thứ ba, vốn quan hệ xanh có tác động gián tiếp nhưng không kém phần quan trọng đến hành vi ra quyết định đầu tư của nhà quản trị. Mối quan hệ hợp tác với các đối tác công nghệ, nhà cung cấp và cơ quan quản lý giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin, nguồn lực và hỗ trợ cần thiết cho các dự án đầu tư bền vững. Đồng thời, kỳ vọng và áp lực từ các bên liên quan như khách hàng, nhà đầu tư và cộng đồng cũng ảnh hưởng đến ưu tiên đầu tư của nhà quản trị. Khi doanh nghiệp duy trì được mạng lưới quan hệ xanh ổn định, nhà quản trị có xu hướng lựa chọn các quyết định đầu tư phù hợp với chuẩn mực phát triển bền vững nhằm duy trì niềm tin và sự ủng hộ từ các bên liên quan.

Sự tương tác giữa các thành tố của vốn trí tuệ xanh còn góp phần định hình phong cách ra quyết định của nhà quản trị. Vốn con người xanh giúp nhà quản trị nhận diện vấn đề và cơ hội đầu tư, vốn cấu trúc xanh hỗ trợ quá trình phân tích và đánh giá, trong khi vốn quan hệ xanh tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai quyết định. Khi 3 thành tố này được phát triển đồng bộ, hành vi ra quyết định đầu tư bền vững trở nên nhất quán và ít phụ thuộc vào yếu tố cảm tính cá nhân.

Ngoài ra, vốn trí tuệ xanh còn ảnh hưởng đến mức độ chấp nhận rủi ro của nhà quản trị. Những nhà quản trị có nền tảng tri thức và hệ thống hỗ trợ phù hợp thường sẵn sàng chấp nhận các rủi ro ngắn hạn liên quan đến chi phí đầu tư ban đầu, đổi lại lợi ích dài hạn về môi trường và danh tiếng doanh nghiệp. Điều này đặc biệt quan trọng trong các ngành chịu áp lực lớn về môi trường, nơi các quyết định đầu tư xanh có thể giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với thay đổi chính sách và kỳ vọng xã hội.

Tóm lại, vốn trí tuệ xanh tác động đa chiều đến hành vi ra quyết định đầu tư bền vững của nhà quản trị thông qua việc nâng cao nhận thức, hoàn thiện hệ thống hỗ trợ và mở rộng mối quan hệ với các bên liên quan. Khi vốn trí tuệ xanh được xem là nền tảng chiến lược, các quyết định đầu tư không chỉ hướng đến hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo đảm sự phát triển ổn định và bền vững của doanh nghiệp trong dài hạn.

4. Hàm ý quản trị đối với doanh nghiệp

Kết quả phân tích cho thấy, vốn trí tuệ xanh không chỉ là khái niệm mang tính lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn rõ nét đối với quá trình ra quyết định đầu tư của nhà quản trị. Do đó, doanh nghiệp cần tiếp cận vốn trí tuệ xanh như một nguồn lực chiến lược, có khả năng định hướng hành vi quản trị và tạo nền tảng cho các quyết định đầu tư bền vững trong dài hạn.

Thứ nhất, doanh nghiệp cần chú trọng phát triển năng lực con người theo định hướng xanh. Nhà quản trị giữ vai trò trung tâm trong việc chuyển hóa tri thức thành quyết định đầu tư cụ thể. Việc nâng cao kiến thức về quản lý môi trường, phát triển bền vững và quản trị rủi ro phi tài chính giúp nhà quản trị có cái nhìn toàn diện hơn khi đánh giá các dự án đầu tư. Các chương trình đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm và học tập từ thực tiễn không chỉ góp phần cải thiện năng lực cá nhân mà còn giúp hình thành tư duy đầu tư dài hạn gắn với trách nhiệm môi trường.

Thứ hai, bên cạnh yếu tố con người, doanh nghiệp cần hoàn thiện hệ thống quản trị nhằm hỗ trợ quá trình ra quyết định đầu tư bền vững. Hệ thống này bao gồm các quy trình, tiêu chí và công cụ đánh giá dự án có tích hợp yếu tố môi trường và xã hội bên cạnh chỉ tiêu tài chính. Khi các tiêu chí bền vững được thể chế hóa trong quy trình ra quyết định, nhà quản trị có cơ sở rõ ràng hơn để cân nhắc và lựa chọn phương án đầu tư phù hợp. Điều này cũng góp phần hạn chế sự phụ thuộc vào quan điểm chủ quan và giảm thiểu rủi ro trong quá trình triển khai đầu tư.

Thứ ba, việc xây dựng và duy trì các mối quan hệ hợp tác theo định hướng xanh mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Quan hệ với đối tác công nghệ, nhà cung cấp và các cơ quan quản lý giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin, nguồn lực và kinh nghiệm cần thiết cho các dự án đầu tư bền vững. Đồng thời, sự tương tác thường xuyên với khách hàng và cộng đồng cũng tạo ra áp lực tích cực, thúc đẩy nhà quản trị ưu tiên các quyết định đầu tư phù hợp với kỳ vọng xã hội và chuẩn mực phát triển bền vững.

Thứ tư, doanh nghiệp cần coi việc đo lường và đánh giá hiệu quả đầu tư bền vững là một phần không thể tách rời trong quản trị. Việc theo dõi tác động môi trường, hiệu quả sử dụng nguồn lực và giá trị dài hạn của các khoản đầu tư giúp nhà quản trị điều chỉnh chiến lược phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững. Khi vốn trí tuệ xanh được tích lũy và vận hành hiệu quả, doanh nghiệp không chỉ nâng cao chất lượng quyết định đầu tư mà còn tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong bối cảnh kinh tế ngày càng chú trọng yếu tố xanh.

Tài liệu tham khảo:

Pham Thi Ngoc Suong & Vo Van Dut (2022). The Effects of Intellectual Capital on Firms’ Sustainable Growth: A Systematic Review and Future Research Agenda. Truy cập tại: https://scholar.dlu.edu.vn/thuvienso/bitstream/DLU123456789/268946/1/74208-2209-179869-1-10-20221202.pdf.

Nguyen Thi Thuy Viet & Nguyen Anh Tuan (2025). The Impact of Green Intellectual Capital on Environmental Performance: The Mediating Role of Environmental Management Accounting and Company Sustainability Culture in the Digital Era. Truy cập từ: https://iieta.org/journals/ijsdp/paper/10.18280/ijsdp.200923.

Doan Bao Son (2023). Green human resource management, Green intellectual capital and Green innovation: A case of SMEs in Ho Chi Minh city. VNUHCM Journal of

Economics - Law and Management, vol 7 No 2. Truy cập từ: https://stdjelm.scienceandtechnology.com.vn/index.php/stdjelm/article/view/1197.

Ramadana, M., Masnita, Y., Yusran, H. L., & Jurnali, T (2025). Green intellectual capital and innovation: Keys to sustainable environmental performance in manufacturing. International Journal of Scientific Research and Management, 13(04), 8788-8799. Truy cập từ: https://ijsrm.net/index.php/ijsrm/article/view/6255.

Green intellectual capital and managers’ sustainable investment decision-making

Tran Thi Kim Phuong

Faculty of Management and Marketing, University of Economics - Technology for Industries

Abstract:

This study examines the relationship between green intellectual capital and managers’ sustainable investment decision-making behavior, focusing on how its key components influence managerial perceptions, attitudes, and long-term investment orientations. Using a theoretical framework supported by comprehensive analytical review, the study demonstrates that green intellectual capital plays a significant role in shaping strategic thinking by enhancing managers’ awareness of the long-term value of sustainable investments. It also contributes to improved recognition of environmental risks and reputational considerations in investment decisions. By clarifying the mechanisms through which green intellectual capital affects managerial behavior, the study provides conceptual insights into the drivers of sustainable investment within contemporary business organizations.

Keywords: green intellectual capital, sustainable investment, managerial behavior, investment decisions.

[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 1 năm 2026]