[eMagazine] Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, kiến tạo môi trường kinh doanh bền vững

Năm 2025 được xác định là năm bản lề trong tiến trình hoàn thiện thể chế và tổ chức thực thi công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, khi đồng thời diễn ra hai quá trình quan trọng: tổng kết giai đoạn 2021-2025 và định hình tầm nhìn, khuôn khổ hành động cho giai đoạn 2026-2030.

Ngày 10/11/2025, Ban Bí thư đã ban hành Kết luận số 207-KL/TW ngày 10/11/2025 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 22/01/2019 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý của nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Kết luận 207 không chỉ kế thừa tinh thần của Chỉ thị số 30, mà còn hướng đến tạo động lực và điểm nhấn đột phá để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh mới.

Trên cơ sở đó, ngày 5/12/2025, Đảng ủy Bộ Công Thương đã ban hành Kế hoạch số 22-KH/ĐUB thực hiện Kết luận số 207-KL/TW, tạo sự thống nhất trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện từ Trung ương đến địa phương.

Năm 2025 cũng ghi nhận bước hoàn thiện quan trọng về khung pháp lý và định hướng chính sách trung hạn trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 42/2025/TT-BCT về danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung; đồng thời tổng kết việc thực hiện Chương trình phát triển các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2021-2025, làm cơ sở xây dựng các chính sách kế tiếp. 

Ngày 3/10/2025, Đề án Phát triển hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 được phê duyệt tại Quyết định số 2724/QĐ-BCT, qua đó xác lập tầm nhìn trung hạn cho công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giai đoạn phát triển mới. Đề án lấy người tiêu dùng làm trung tâm, coi bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một trụ cột quan trọng trong xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững.

Công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 được định hướng theo hướng chủ động, phòng ngừa và thích ứng, gắn hoàn thiện pháp luật với nâng cao hiệu quả thực thi; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo; tăng cường giám sát các nền tảng số và mô hình kinh doanh mới, đồng thời chú trọng bảo vệ người tiêu dùng yếu thế trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Đề án cũng hướng tới xây dựng hệ sinh thái bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hiện đại, với vai trò kiến tạo của Nhà nước, trách nhiệm thực thi của doanh nghiệp và sự chủ động của người tiêu dùng; trong đó các công cụ như tổng đài 1800.6838, cơ sở dữ liệu quốc gia và các nền tảng số hỗ trợ giải quyết tranh chấp tiếp tục được nâng cấp, liên thông và vận hành đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

Đáng chú ý, trong năm 2025, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục được triển khai quyết liệt và có trọng tâm theo hướng tăng cường thực thi pháp luật, gắn kiểm tra, xử lý vi phạm với bảo đảm an toàn sản phẩm và mở rộng giám sát trên môi trường số.

Báo cáo của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho thấy, năm vừa qua, Ủy ban đã tổ chức làm việc 26 vụ việc, kiểm tra 06 đối tượng, qua đó xử phạt vi phạm hành chính 17 tổ chức, cá nhân với tổng số tiền 2,71 tỷ đồng; đồng thời chuyển 01 vụ việc sang cơ quan công an để xử lý theo quy định của pháp luật hình sự. Hoạt động kiểm tra, giám sát tập trung vào các lĩnh vực, mô hình kinh doanh có tác động lớn đến người tiêu dùng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Song song với công tác xử lý vi phạm, hoạt động giám sát và thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật cũng được triển khai nghiêm túc. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã giám sát 19 chương trình thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật, đồng thời chủ động theo dõi, cập nhật thông tin cảnh báo từ các cơ quan chức năng nước ngoài và công bố kịp thời trên các kênh thông tin chính thức. Việc công khai thông tin thu hồi giúp người tiêu dùng chủ động tiếp cận, giảm thiểu rủi ro và góp phần nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp đối với các quy định về an toàn sản phẩm.

Đáng chú ý, thực hiện quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 về trách nhiệm đặc thù của tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số lớn, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã thiết lập khu vực báo cáo trực tuyến tại Cổng thông tin điện tử của Ủy ban tại địa chỉ: https://ntsl.vcc.gov.vn; đến hết tháng 11/2025, có 04 nền tảng kinh doanh thương mại điện tử được xác định là nền tảng số lớn đã thực hiện đăng ký tài khoản và cung cấp thông tin theo quy định. Hoạt động này bước đầu hình thành cơ chế theo dõi, giám sát trách nhiệm của các nền tảng số, tạo nền tảng cho việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hiệu quả hơn trong bối cảnh giao dịch trên không gian mạng ngày càng gia tăng.

Công tác tư vấn, hỗ trợ trực tiếp người tiêu dùng được đánh giá là ổn định, thường xuyên và ngày càng đi vào chiều sâu, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, hỗ trợ kịp thời người tiêu dùng trong quá trình phát sinh tranh chấp, khiếu nại.

Năm 2025, thông qua Hệ thống Tổng đài tư vấn và hỗ trợ người tiêu dùng 1800.6838, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã tiếp nhận 14.868 cuộc gọi của người tiêu dùng trên cả nước; trong đó 9.513 cuộc gọi được tổng đài viên trực tiếp xử lý, đạt tỷ lệ khoảng 64%.

Nội dung tư vấn tập trung vào các vấn đề phát sinh trong giao dịch tiêu dùng, khiếu nại, tranh chấp hợp đồng, phản ánh hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân kinh doanh, qua đó hỗ trợ người tiêu dùng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định.

Song song với tổng đài, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã tiếp nhận 896 đơn, thư phản ánh, yêu cầu, kiến nghị, khiếu nại của người tiêu dùng thông qua nhiều phương thức khác nhau. Trong đó, phản ánh qua thư điện tử chiếm khoảng 41,9%, qua website chiếm khoảng 41,4%, qua dịch vụ bưu chính chiếm khoảng 16,5% và qua Cổng Dịch vụ công quốc gia chiếm khoảng 0,2%. Việc tiếp nhận đa kênh giúp mở rộng khả năng tiếp cận của người tiêu dùng, đồng thời nâng cao hiệu quả xử lý, phân loại và theo dõi vụ việc.

Trên cơ sở các phản ánh, kiến nghị tiếp nhận được, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã thực hiện tư vấn, hướng dẫn người tiêu dùng theo đúng quy định của pháp luật; đồng thời phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan để hỗ trợ giải quyết vụ việc trong phạm vi thẩm quyền, góp phần giảm thiểu tranh chấp kéo dài, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp và củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với cơ quan quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, trong năm 2025, Ủy ban tiếp tục triển khai các hoạt động năm cuối của các Đề án trọng điểm giai đoạn 2021-2025, bao gồm: Đề án Doanh nghiệp vì người tiêu dùng; Đề án Phát triển hệ thống Tổng đài tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng tại Bộ Công Thương; Đề án Xây dựng Cơ sở Dữ liệu quốc gia về bảo vệ người tiêu dùng. Các nhiệm vụ năm 2025 của các Đề án này cơ bản đã hoàn thành, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng công tác tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng và chuyển tiếp sang giai đoạn triển khai Đề án 2026-2030.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, năm 2025, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng gắn thực thi pháp luật với truyền thông, nâng cao nhận thức và lan tỏa thông điệp tiêu dùng trách nhiệm, bền vững. Thông qua nhiều hình thức tuyên truyền đa dạng, nội dung bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng từng bước được đưa vào đời sống kinh tế - xã hội, trở thành một bộ phận trong văn hóa tiêu dùng hiện đại.

Điểm nhấn là Lễ phát động Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2025 tại Hải Phòng với chủ đề “Thông tin minh bạch - Tiêu dùng trách nhiệm”, thu hút sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người tiêu dùng; trong khuôn khổ sự kiện đã diễn ra lễ ký kết các biên bản ghi nhớ giữa Sở Công Thương Hải Phòng và doanh nghiệp về thúc đẩy bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, nhiều hoạt động hưởng ứng được tổ chức như tọa đàm về minh bạch thông tin trong giao dịch trên không gian mạng, phiên Megalive xúc tiến sản phẩm gạo ST25 trên nền tảng số, góp phần lan tỏa thông điệp tiêu dùng có trách nhiệm trong môi trường số. Sau tháng cao điểm tháng 3, các địa phương và doanh nghiệp tiếp tục triển khai các hoạt động hưởng ứng, từng bước đưa Ngày Quyền của người tiêu dùng trở thành điểm nhấn thường niên.

Song song với các hoạt động sự kiện, công tác truyền thông được triển khai thường xuyên và đa dạng. Trong năm 2025, 310 tin, bài về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cảnh báo rủi ro và công bố chương trình thu hồi sản phẩm khuyết tật đã được đăng tải, góp phần nâng cao nhận thức xã hội. Nội dung tiêu dùng bền vững tiếp tục được lồng ghép thông qua Hội chợ sản xuất - tiêu dùng bền vững và Diễn đàn Sản xuất - Tiêu dùng bền vững năm 2025 với khoảng 200 đại biểu, qua đó thúc đẩy hình thành thói quen tiêu dùng an toàn, trách nhiệm và bền vững.

Bước sang năm 2026, trên nền tảng những kết quả đạt được trong năm 2025, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục được định hướng đổi mới mạnh mẽ cả về thể chế và tổ chức thực thi, hướng tới yêu cầu phát triển bền vững và thích ứng với bối cảnh thị trường mới.

Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Trịnh Anh Tuấn cho biết, trọng tâm trước hết sẽ là tập trung nguồn lực xây dựng, hoàn thiện chính sách, bảo đảm tiến độ và chất lượng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời chủ động rà soát, đề xuất hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.

Cùng với đó, công tác thực thi bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ địa phương; nâng cao vai trò của Sở Công Thương và các Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đẩy mạnh giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm; mở rộng phối hợp liên ngành và tranh thủ các nguồn lực xã hội hóa, nguồn lực quốc tế. 

Việc duy trì hiệu quả các kênh tiếp nhận phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật, gắn với triển khai Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững, cùng với việc tham gia đàm phán các nội dung bảo vệ người tiêu dùng trong các hiệp định thương mại thế hệ mới, tiếp tục tạo nền tảng hội nhập hiệu quả. 

Đặc biệt, trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2026 sẽ tập trung củng cố vai trò giám sát ở cấp trung ương, đẩy mạnh hậu kiểm đối với hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung trong các lĩnh vực có tác động lớn đến người tiêu dùng; đồng thời từng bước hoàn thiện khung hậu kiểm, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ phân tích rủi ro, đánh giá tuân thủ và đề xuất chính sách, hướng tới mô hình quản lý hiện đại, chủ động và thích ứng với sự phát triển nhanh của thị trường và các mô hình kinh doanh mới.

Xem thêm:
> Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia: Nâng cao hiệu lực quản lý cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng trong kỷ nguyên số

>> Tạo chuyển biến thực chất trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

>>> Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Trụ cột quan trọng phát triển kinh tế bền vững