[eMagazines] FTA: Đòn bẩy tăng tốc xuất khẩu

Với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, hành trình vươn ra thế giới không chỉ là những con số tăng trưởng, mà là câu chuyện về những sản phẩm truyền thống vượt đại dương, hiện diện kiêu hãnh trên các kệ hàng siêu thị tại các thị trường như Châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Canada, Úc… Nhờ “đòn bẩy” đến từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) trong thời gian qua, hàng hóa, sản phẩm Việt Nam đã xây dựng và định vị thương hiệu vững chắc trên thị trường quốc tế.

Trong không gian ấm áp và thanh âm rộn ràng của những ngày Tết cổ truyền, chúng tôi tới thăm xưởng sản xuất của Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Sáng tạo Đông Dương (Indochina JSC., thương hiệu xuất khẩu Viettimecraft). Một góc nhỏ xinh của Văn phòng trưng bày những chiếc giỏ mây tinh xảo, những tấm thảm bèo tây mộc mạc, những bộ đồ gia dụng bằng tre hiện đại - những sản phẩm đậm chất truyền thống đầy tính nghệ thuật được Giám đốc Công ty tự hào giới thiệu đã có thâm niên chinh phục khách hàng quốc tế.

Từ khi các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP, UKVFTA… lần lượt có hiệu lực, một cánh cửa rộng lớn đã mở ra. Không chỉ là lợi thế về thuế quan, việc tận dụng được các FTA đồng nghĩa với hàng hóa Việt Nam có thể cạnh tranh tốt hơn về giá và chất lượng, vươn ra biển lớn thế giới - từ thủ công mỹ nghệ, quà tặng đến các mặt hàng nông sản, dệt may, giày dép...

Với Viettimecraft, tiếp cận và tận dụng các FTA là một bước ngoặt lớn về tư duy khi doanh nghiệp bắt đầu tiếp cận sâu các cam kết của EVFTA. Điều chỉnh quy trình sản xuất phù hợp với quy tắc xuất xứ, tiêu chí chất lượng, đáp ứng được các tiêu chuẩn về lao động, môi trường… nhằm được hưởng ưu đãi thuế sâu nhất tại EU - một bước đi không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn thúc đẩy Viettimecraft nâng chuẩn chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh.

Nguồn: Viettimecraft

Giám đốc Điều hành Viettimecraft Hoàng Thị Thanh Tâm chia sẻ: “Hiệp định EVFTA là một đòn bẩy đa chiều, vừa giúp ích cho doanh nghiệp và vừa thúc đẩy doanh nghiệp có thể hoàn thiện tốt hơn. Chúng tôi không coi những yêu cầu, những quy định của EU là rào cản mà khi vượt qua được những thách thức, những yêu cầu đó vững chắc trở thành hàng rào bảo vệ để giúp chúng tôi có thể cạnh tranh hơn với các doanh nghiệp ngoại khối, các doanh nghiệp nước ngoài không có những lợi thế như chúng tôi.”

Với sự chuyển mình mạnh mẽ và tận dụng hiệu quả ưu đãi từ Hiệp định EVFTA, Viettimecraft đã dần xây dựng được thương hiệu riêng, tiếp cận rộng hơn với hệ thống bán lẻ và người tiêu dùng tại châu Âu. Từ những đơn hàng đầu tiên xuất khẩu chỉ 200 - 300 USD, đến nay Công ty đã có những đơn hàng trị giá lên đến 300 - 400.000 USD và có tên trong Top doanh nghiệp xuất khẩu trên sàn thương mại điện tử toàn cầu Alibaba.com.

Nguồn: Phúc Sinh Group

Khác với thương hiệu trẻ Viettimecraft, Phúc Sinh Group là doanh nghiệp lâu năm trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu hàng nông sản trên thị trường thế giới. Là doanh nghiệp tận dụng rất hiệu quả các FTA, thậm chí là đơn vị đã có thời gian giao thương với Israel hơn 23 năm. Nhưng khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA) được ký kết và thực thi, ông Phan Minh Thông - Tổng Giám đốc Phúc Sinh Group đã không giấu được vui mừng và hào hứng.

Chia sẻ với Tạp chí Công Thương, ông Phan Minh Thông - Tổng Giám đốc Phúc Sinh Group cho biết, một năm VIFTA có hiệu lực đã mang lại những tác động tích cực cụ thể cho doanh nghiệp. Khách hàng Israel có xu hướng mua hàng nhiều hơn sau khi Hiệp định có hiệu lực. Trước đây, họ có thể lựa chọn hàng từ Nam Mỹ như Colombia hay Brazil hoặc từ Trung Đông, nhưng khi thực thi VIFTA giúp hàng Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế, họ chuyển sang chọn hàng Việt Nam nhiều hơn.

Theo số liệu từ Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang Israel nói chung đã tăng trưởng hơn 80% sau hơn một năm thực thi Hiệp định.

Các đối tác Israel có xu hướng rất trung thành, khi đã xác định được đối tác uy tín, họ mua với số lượng lớn và đều đặn, tài chính lại rất vững nên quá trình giao dịch luôn thuận lợi, do đó, các ưu đãi từ VIFTA giúp củng cố mối quan hệ bền vững này.

Mặc dù dân số chỉ gần 10 triệu người nhưng sức mua lớn, hiện nay Phúc Sinh Group là một trong những công ty xuất khẩu hạt tiêu lớn nhất vào Israel. Mỗi tháng, Công ty đều xuất đơn hàng cho nhiều khách hàng lâu năm tại đây với các sản phẩm chủ yếu như: hạt tiêu, cà phê, hạt điều, quế và dừa. “Phúc Sinh nằm trong số những công ty tận dụng rất tốt các hiệp định mà Việt Nam ký với các nước. Ví dụ như Hiệp định với ASEAN, Hiệp định với Mexico và đặc biệt là Hiệp định với châu Âu và giờ là Hiệp định với Israel. Việc có hiệp định thì giao thương chắc chắn sẽ mở rộng hơn và làm cho đối tác không có tâm lý phòng thủ nữa, sẽ mở ra rất nhiều cơ hội kinh doanh cho hai nước, đặc biệt với Phúc Sinh, với thị trường Israel”, ông Phan Minh Thông chia sẻ.

Câu chuyện của Viettimecraft và Phúc Sinh Group là hai trong số rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam tận dụng được những cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam thông qua các FTA và đã thành công.

Trong bối cảnh thế giới biến động, Bộ Công Thương đã thể hiện vai trò “bắc cầu” khai thác hiệu quả các FTA thông qua 3 trụ cột chính: Đàm phán mở đường, dẫn dắt thực thi và hỗ trợ thích ứng. Bộ Công Thương đã triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tối đa các FTA. Các chương trình xây dựng hệ sinh thái tận dụng FTA, cung cấp thông tin thị trường, phát triển bền vững và nâng cao giá trị thương hiệu được triển khai thực chất, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và gia tăng năng lực cạnh tranh.

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia dẫn đầu khu vực về số lượng các FTA đã ký kết và thực thi. Từ những FTA truyền thống đến các FTA thế hệ mới, Bộ Công Thương đã bền bỉ trên bàn đàm phán để mang về những lợi thế cạnh tranh cốt lõi cho hàng hóa Việt Nam. Đến nay, nước ta đã tham gia 20 FTA, trong đó thực thi 17 FTA với độ phủ rộng hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Các FTA thế hệ mới đã giúp đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu của Việt Nam, hình thành những mạng lưới liên kết kinh tế mới, góp phần tăng trưởng giao thương giữa Việt Nam và các quốc gia, khu vực, hạn chế những tác động tiêu cực đến thương mại và kinh tế của đất nước.

Trong năm 2025, Việt Nam đang tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác, tìm kiếm và ký kết thêm các hiệp định với những đối tác mới, qua đó đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào một số khu vực truyền thống.

Trong vai trò Cơ quan đầu mối trong triển khai thực thi các hiệp định thương mại thế hệ mới như EVFTA, CPTPP và UKVFTA, Bộ Công Thương đã chủ động, tích cực phối hợp với các bộ, ngành đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm, tập huấn cho doanh nghiệp để giải thích sâu về nội dung các FTA, giúp doanh nghiệp hiểu cách thức ứng dụng vào từng ngành hàng cụ thể, đồng thời phối hợp với cơ quan xúc tiến thương mại tại nước ngoài, tạo cơ hội kết nối giữa doanh nghiệp Việt và đối tác quốc tế.

Không chỉ cung cấp thông tin, Bộ Công Thương còn đóng vai trò hướng dẫn doanh nghiệp về các tiêu chuẩn kỹ thuật, thỏa thuận về môi trường, lao động trong các FTA, để hàng Việt không chỉ đáp ứng những tiêu chí khắt khe nhất. Nhờ đó, nhiều doanh nghiệp có sự đổi mới về tư duy và đầu tư vào cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng thiết kế, tối ưu hóa nguồn nguyên liệu nhằm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế - giúp doanh nghiệp hưởng lợi từ thuế quan ưu đãi, đồng thời tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Năm 2025, lần đầu tiên Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các FTA hàng năm (gọi tắt là FTA Index) triển khai và công bố được xác định như một “hàn thử biểu” để các địa phương soi chiếu, giúp các địa phương có cái nhìn trung thực về quá trình thực thi FTA. Từ đó đưa ra các đánh giá và giải pháp tốt hơn trong công tác thực thi và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA.

Hiện nay, Bộ Công Thương đang đẩy nhanh tiến trình xây dựng và đưa vào vận hành Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA - mô hình kết nối doanh nghiệp với nguồn vốn, thông tin thị trường, dịch vụ logistics và truy xuất nguồn gốc nhằm khai thác tối đa ưu đãi, lợi thế của các FTA. Không chỉ tuyên truyền nội dung các FTA, mục tiêu cốt lõi của hệ sinh thái là tạo ra một mạng lưới kết nối toàn diện giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị - từ sản xuất, chế biến, logistics, tài chính, hiệp hội đến cơ quan quản lý - nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa lợi ích từ các FTA, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hợp tác giữa khu vực công - tư. Đồng thời, mô hình này hướng đến hình thành văn hóa kết nối, chia sẻ thông tin, hỗ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các cơ hội từ các FTA mà Việt Nam đã tham gia, phát triển thị trường. Với những đóng góp vào đà tăng trưởng của xuất khẩu hàng hóa Việt Nam thời gian qua, có thể nhận định việc thực thi FTA của Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả trong năm 2026. Những nỗ lực này đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế với mức thuế ưu đãi, nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy cải cách thể chế trong nước. Vai trò của Bộ Công Thương trong việc kết nối và dẫn dắt doanh nghiệp - từ truyền thông chính sách, hỗ trợ kỹ thuật đến xúc tiến thị trường giúp các doanh nghiệp đã và đang nắm bắt cơ hội từ thành quả hội nhập kinh tế của đất nước thành động lực phát triển, biến những ưu đãi của các FTA thành ưu thế cạnh tranh thực sự trong không gian thương mại quốc tế rộng lớn.