Luật Thương mại điện tử: Từ nghĩa vụ tuân thủ đến lợi thế cạnh tranh

Thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh cả về quy mô lẫn mức độ ảnh hưởng đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, thương mại điện tử vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề như hàng giả, gian lận thương mại, nâng cao tính minh bạch và bảo đảm cạnh tranh công bằng.

Chỉ trong năm 2025, cơ quan chức năng đã phối hợp gỡ bỏ gần 47.900 sản phẩm vi phạm và ngăn chặn hơn 13.700 gian hàng thương mại điện tử vi phạm quy định của pháp luật. Những con số này cho thấy, yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đang trở nên cấp thiết nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường.

Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026 không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động thương mại điện tử mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh công bằng và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường. 

Môi trường kinh doanh minh bạch - lợi thế của doanh nghiệp làm ăn chân chính

Theo ông Trần Trọng Tuyến, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), thương mại điện tử Việt Nam đã khép lại giai đoạn "tăng trưởng bằng mọi giá" để bước sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu. 

Chia sẻ của nhiều doanh nghiệp kinh doanh trên môi trường số cũng cho thấy, điều họ mong muốn không phải là thị trường ít cạnh tranh hơn mà là một môi trường cạnh tranh công bằng, nơi mọi chủ thể cùng tuân thủ pháp luật và chịu trách nhiệm đối với hoạt động kinh doanh của mình. Đây cũng là một trong những mục tiêu quan trọng của Luật Thương mại điện tử.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Luật Thương mại điện tử làm rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường, qua đó thiết lập một "luật chơi" chung trên môi trường số. Khi quyền và trách nhiệm được quy định rõ ràng, những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào chất lượng sản phẩm, dịch vụ và uy tín thương hiệu sẽ có điều kiện phát huy lợi thế trong môi trường cạnh tranh minh bạch, công bằng.

Luật yêu cầu xác thực thông tin chủ thể kinh doanh trên môi trường số thông qua VNeID hoặc hộ chiếu điện tử, đồng thời kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia để rút ngắn thời gian xác minh. Nhờ khai thác dữ liệu đã đồng bộ, doanh nghiệp không phải cung cấp lại nhiều thông tin, qua đó hạn chế phát sinh thời gian và chi phí tuân thủ.

Khi danh tính của các chủ thể kinh doanh được xác thực đầy đủ, những tài khoản ẩn danh hoặc lợi dụng môi trường trực tuyến để kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc sẽ khó có điều kiện tồn tại hơn. Điều này góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng và tạo lợi thế cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Thay vì cạnh tranh với các mô hình thiếu minh bạch, doanh nghiệp làm ăn bài bản sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn.

Việc chuẩn hóa thông tin và xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể không chỉ góp phần xây dựng thị trường thương mại điện tử minh bạch hơn mà còn củng cố niềm tin của người tiêu dùng. Khi mọi doanh nghiệp cùng tham gia trên một "luật chơi" thống nhất, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp làm ăn chân chính và tuân thủ pháp luật.

Dữ liệu minh bạch - nền tảng nâng cao năng lực quản trị và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn

Để thương mại điện tử phát triển nhanh và bền vững, bên cạnh môi trường cạnh tranh minh bạch, doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quản trị. Trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu không chỉ phục vụ quản lý mà còn trở thành nguồn lực giúp tối ưu hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo dựng niềm tin với đối tác, khách hàng. Đây cũng là giá trị dài hạn mà Luật Thương mại điện tử hướng tới thông qua việc chuẩn hóa và kết nối dữ liệu.

Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, dữ liệu vẫn được lưu trữ phân tán ở nhiều hệ thống, gây khó khăn cho quản trị và chứng minh năng lực với đối tác, tổ chức tài chính. Các quy định mới khuyến khích doanh nghiệp chuẩn hóa và đồng bộ dữ liệu trong suốt quá trình kinh doanh. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ và nhất quán, doanh nghiệp không chỉ thuận lợi hơn trong việc đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn kiểm soát hoạt động hiệu quả hơn, giảm rủi ro từ sai lệch thông tin. Quan trọng hơn, dữ liệu được chuẩn hóa giúp doanh nghiệp có cái nhìn toàn diện hơn để đưa ra quyết định quản trị kịp thời và chính xác.

Về lâu dài, việc chuẩn hóa dữ liệu không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, tăng cường tính minh bạch và uy tín mà còn tạo thêm cơ sở để cơ quan quản lý đánh giá sát thực tiễn thị trường, từ đó xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Theo bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số: "Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP cùng có hiệu lực từ ngày 1/7 tạo ra một khuôn khổ pháp lý vô cùng quan trọng cho việc phát triển thương mại điện tử bền vững. Khung pháp lý mới không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, hạn chế các hành vi vi phạm mà quan trọng hơn là kiến tạo không gian phát triển hài hòa, phù hợp, đóng vai trò làm bệ đỡ cho các sáng kiến đổi mới và thúc đẩy các mô hình kinh doanh mới phát triển bền vững."

Có thể thấy, Luật Thương mại điện tử đánh dấu sự chuyển dịch trong tư duy quản lý từ việc theo kịp sự phát triển của thị trường sang chủ động kiến tạo một môi trường kinh doanh số minh bạch, cạnh tranh công bằng và phát triển bền vững hơn. Trong bối cảnh thương mại điện tử Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu, việc chủ động thích ứng với các quy định mới sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện tốt nghĩa vụ tuân thủ mà còn từng bước chuyển hóa năng lực tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh, củng cố niềm tin của khách hàng và đối tác, đồng thời góp phần xây dựng một thị trường thương mại điện tử phát triển lành mạnh, hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, người tiêu dùng và Nhà nước.