Phòng vệ thương mại phát huy hiệu quả vai trò bảo vệ sản xuất trong nước

Thống kê của Bộ Công Thương cho biết, tính đến năm 2025, Bộ Công Thương (Cục Phòng vệ thương mại) đã khởi xướng điều tra tổng cộng 61 vụ việc phòng vệ thương mại. Các mặt hàng thuộc đối tượng điều tra tương đối đa dạng, bao gồm các sản phẩm kim loại cơ bản, hóa chất và nhựa, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng cơ bản.

Riêng trong năm 2025, Cục Phòng vệ thương mại tiếp tục điều tra, rà soát 09 vụ việc đã khởi xướng trong năm 2024; khởi xướng điều tra 02 vụ việc mới và 01 vụ việc chống lẩn tránh, khởi xướng 04 vụ việc rà soát cuối kỳ, 02 vụ việc rà soát hàng năm, tiếp nhận và xử lý 08 hồ sơ đề nghị điều tra và rà soát mới.

Trong số các vụ việc điều tra áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam, Bộ Công Thương đã áp dụng 48 biện pháp phòng vệ thương mại và đến thời điểm hiện tại có 37 biện pháp đang có hiệu lực. Các biện pháp này đã góp phần bảo đảm môi trường thương mại công bằng nhằm ngăn chặn tác động tiêu cực của hàng nhập khẩu đến sản xuất trong nước và việc làm của hàng triệu lao động, góp phần bảo đảm an ninh kinh tế và an sinh xã hội.

Cụ thể là, (i) Bảo vệ và tạo điều kiện cho việc hình thành và phát triển một số ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp xây dựng, công nghiệp tiêu dùng như luyện kim, hóa chất, vật liệu xây dựng, chế biến nông sản; (ii) Quy mô doanh thu của các doanh nghiệp được bảo vệ bởi các biện pháp phòng vệ thương mại trong các năm qua ước tính đạt 600.000 nghìn tỷ đồng với trên 56.000 lao động trực tiếp và hàng trăm nghìn lao động gián tiếp; (iii) Các biện pháp phòng vệ thương mại đã áp dụng cũng góp phần thu nộp ngân sách nhà nước hàng năm hơn 1.600 tỷ đồng. 

Với đà tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng và nằm trong nhóm 20 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới, Việt Nam cũng ngày càng đối mặt với nguy cơ gia tăng các vụ kiện phòng vệ thương mại, cả về số lượng lẫn mức độ chưa từng có tiền lệ.

Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), đến nay, đã có 298 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam từ 25 thị trường và vùng lãnh thổ.

Riêng trong năm 2025, hàng hóa xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với 21 vụ việc phòng vệ thương mại nước ngoài mới khởi xướng phát sinh từ 11 thị trường. Trong đó, Hoa Kỳ vẫn là nước điều tra phòng vệ thương mại nhiều nhất với 07 vụ việc, chiếm 33% số vụ việc trong năm 2025. Đáng chú ý, mặt hàng thép phải đối mặt với nhiều vụ việc mới khởi xướng nhất với 09 vụ việc, chiếm 43%.

Trong bối cảnh đó, dưới sự chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Bộ Công Thương và sự phối hợp của các đơn vị trong và ngoài Bộ Công Thương, công tác phòng vệ thương năm 2025 đã được triển khai đồng bộ, toàn diện nhằm kịp thời ứng phó, bảo vệ ngành sản xuất trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình xử lý các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại nước ngoài, đem lại nhiều kết quả tích cực.

Cụ thể, nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về phòng vệ thương mại đang dần được nâng cao, trong đó, một số ngành, một số doanh nghiệp đã chủ động trong việc xử lý, ứng phó với các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài. Một số vụ việc đã đạt được thành công nhất định như Canada kết luận sơ-mi rơ-moóc nhập khẩu từ Việt Nam không lẩn tránh thuế phòng vệ thương mại; một số doanh nghiệp lớn của Việt Nam được hưởng thuế 0% trong vụ việc EU điều tra chống bán phá giá với thép cán nóng nhập khẩu từ Việt Nam; các doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện rà soát trong đợt rà soát lần thứ 20 thuế chống bán phá giá với cá tra - basa trong kết luận cuối cùng của Hoa Kỳ đều được hưởng thuế 0%; Canada kết luận sơ bộ không tồn tại tình trạng độc quyền xuất khẩu trong thị trường thép cán phẳng của Việt Nam; hay Nam Phi loại trừ Việt Nam khỏi điều tra tự vệ với thép cuộn chống ăn mòn… Mới đây nhất, Hoa Kỳ đã giảm thuế chống bán phá giá rà soát sơ bộ đối với mật ong Việt Nam từ 100,72% - 156,96% xuống còn 6,72% - 21,55%.

 

Đáng chú ý, trong công tác giải quyết tranh chấp, đến nay, Cục Phòng vệ thương mại đã là Nguyên đơn khởi kiện 05 vụ việc giải quyết tranh chấp về các biện pháp phòng vệ thương mại tại Tổ chức thương mại thế giới (WTO), trong đó có 04 vụ việc kiện Hoa Kỳ và 01 vụ việc kiện Indonesia. Trong các vụ việc, Cục Phòng vệ thương mại đã tuân thủ tất cả các giai đoạn theo quy định của WTO, đồng thời cân nhắc thảo luận giải pháp song phương với các nước bị kiện. Nhờ vậy, cả 05/05 vụ việc đều được giải quyết tại WTO và hầu hết theo hướng có lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam.

Đặc biệt, liên quan vụ tranh chấp tại WTO về thuế chống bán phá giá của Hoa Kỳ đối với cá tra, basa Việt Nam, ngày 17/1/2025 tại Washington (Hoa Kỳ), Bộ Công Thương, được Chính phủ ủy quyền, đã ký Thỏa thuận song phương với Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) về lệnh áp thuế chống bán phá giá đối với cá phi-lê từ Việt Nam. Thỏa thuận này đánh dấu việc hai bên chấm dứt toàn bộ tranh chấp liên quan tại WTO.

Theo thỏa thuận, Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn - doanh nghiệp duy nhất đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định của Hoa Kỳ và là nhà xuất khẩu cá tra, basa hàng đầu của Việt Nam - được loại khỏi phạm vi áp dụng thuế chống bán phá giá khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ.

Như vậy, sau gần 7 năm theo đuổi vụ việc tại WTO từ năm 2018 và đàm phán song phương với Hoa Kỳ, Việt Nam đã khép lại tranh chấp với kết quả tích cực.

Những kết quả trên đạt được này là do nỗ lực của các cơ quan nhà nước trong việc theo dõi và cảnh báo sớm các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra; cung cấp thông tin cho doanh nghiệp về quy trình điều tra, kịch bản ứng phó; phối hợp với các hiệp hội và doanh nghiệp liên quan trong việc trao đổi với các cơ quan điều tra nước ngoài nhằm bảo vệ, hỗ trợ ngành xuất khẩu Việt Nam được đối xử công bằng theo đúng các quy định của WTO, bảo đảm quyền lợi chính đáng của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Theo Cục Phòng vệ thương mại, để thực hiện chủ trương chủ động sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ lợi ích của các ngành sản xuất trong nước phù hợp với cam kết quốc tế, công tác phòng vệ thương mại cần tập trung vào một số định hướng lớn sau đây:

Trên cơ sở nghiên cứu, báo cáo thay đổi quy định pháp luật về phòng vệ thương mại của các nước, đặc biệt là các quy định có khả năng tác động nhiều tới Việt Nam để kịp thời cung cấp thông tin cho các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp.

Nghiên cứu, thể chế hóa cơ chế hợp tác về phòng vệ thương mại với cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài; trao đổi với các đối tác thương mại quan trọng những nội dung hợp tác cụ thể để xử lý kịp thời vấn đề trốn thuế, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.

Bên cạnh đó, theo dõi sát diễn biến xu thế bảo hộ, xung đột thương mại giữa các nước để kiến nghị các biện pháp ứng phó kịp thời.

Tiếp tục tập trung thực hiện các Đề án liên quan đến công tác phòng vệ thương mại như: (i) Đề án “Tăng cường quản lý nhà nước về chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ”; chú trọng cung cấp thông tin cho các cơ quan quản lý, các hiệp hội doanh nghiệp; (ii) Đề án “Xây dựng và vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại; (iii) Đề án “Nâng cao năng lực về phòng vệ thương mại trong bối cảnh tham gia các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới”.

Ngoài ra, đẩy mạnh triển khai các hoạt động nhằm nâng cao năng lực cho các ngành sản xuất trong nước. Lồng ghép các nội dung về phòng vệ thương mại vào các chương trình, chiến lược, chính sách phát triển ngành để bảo vệ hợp lý các ngành sản xuất trong nước, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, UKVFTA và RCEP.