Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, dưới sự chủ trì của lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, với sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Bộ Công an và các Bộ, ngành có liên quan; đại diện các hiệp hội ngành hàng, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics, vận tải, cảng biển.
Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, thời gian qua, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng trong bức tranh chung của nền kinh tế, đồng thời là một trong những động lực quan trọng, chủ yếu đóng góp vào tăng trưởng kinh tế vĩ mô nói chung và thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh nói riêng.
Tuy nhiên, Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải thẳng thắn nhìn nhận, vẫn còn một số vấn đề còn tồn tại, cần tiếp tục được nhận diện, tháo gỡ.
Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và lãnh đạo Bộ Công Thương, thời gian qua, Cục Xuất nhập khẩu và các đơn vị thuộc Bộ đã tổ chức các buổi làm việc về nhiều nội dung để thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thủ tục hành chính. Trong đó, một nội dung nổi bật là việc giảm chi phí cho doanh nghiệp. Nội dung này cũng đã được đề cập đến tại buổi làm việc mới đây của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc với các hiệp hội ngành hàng.
Hội nghị trao đổi giải pháp giảm chi phí logistics nhằm thúc đẩy xuất khẩu được tổ chức nhằm tạo diễn đàn đối thoại giữa các bên liên quan để cùng làm rõ những điểm nghẽn làm phát sinh chi phí trong hoạt động xuất nhập khẩu thời gian qua, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm giảm chi phí logistics, hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu.
Nâng cao năng lực tham gia chuỗi của doanh nghiệp trong nước thay vì chỉ tăng quy mô lưu chuyển hàng hóa
TS. Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, chi phí logistics tác động trực tiếp đến giá thành, vòng quay vốn, khả năng giao hàng đúng hạn và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, tối ưu hóa chi phí không đơn thuần là yêu cầu từng đơn vị giảm giá dịch vụ. Một phương án có cước vận tải thấp nhưng làm tăng thời gian chờ, tồn kho, lưu container hoặc nguy cơ chậm giao hàng có thể khiến tổng chi phí của doanh nghiệp cao hơn.
Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20,05 tỷ USD. Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7%; xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,30 tỷ USD, tăng 35,3%; nhập siêu khoảng 20,46 tỷ USD.
TS. Bùi Bá Nghiêm nhấn mạnh, cần nhìn đúng bản chất của diễn biến này. Trong 8 tháng đầu năm 2026, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 90,17% kim ngạch xuất khẩu; nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,11% kim ngạch nhập khẩu. Nhập khẩu tăng mạnh phần lớn gắn với máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
“Đây là tín hiệu mở rộng năng lực sản xuất, nhưng đồng thời phản ánh mức độ phụ thuộc cao vào đầu vào nhập khẩu. Nếu logistics không theo kịp, chi phí vận chuyển, lưu kho và vốn của nguyên liệu đầu vào sẽ chuyển trực tiếp vào giá thành hàng xuất khẩu”, đại diện Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh.
Đáng lưu ý trong 8 tháng đầu năm 2026, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,1% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,60 tỷ USD. Điều này đặt ra yêu cầu tối ưu hóa chi phí logistics phải gắn với nâng cao năng lực tham gia chuỗi của doanh nghiệp trong nước, thay vì chỉ hỗ trợ tăng quy mô lưu chuyển hàng hóa.
Ở bình diện quốc tế, UNCTAD nhận định vận tải biển toàn cầu đang chịu tác động của căng thẳng địa chính trị, thay đổi tuyến hàng hải, chi phí nhiên liệu và bảo hiểm, lịch tàu kém ổn định. Các thị trường nhập khẩu đồng thời siết chặt yêu cầu về xuất xứ, truy xuất, an toàn, môi trường và phát thải. Doanh nghiệp vì thế phải cạnh tranh bằng cả giá, thời gian, độ tin cậy và chất lượng dữ liệu của chuỗi cung ứng.
Năng lực logistics của Việt Nam đã cải thiện. Theo Ngân hàng Thế giới, chỉ số hiệu quả logistics Việt Nam năm 2023 (LPI) đạt 3,3 điểm, xếp thứ 43 trong 139 nền kinh tế và đứng thứ năm trong ASEAN. Dù vậy, Báo cáo Logistics Việt Nam 2025 ước tính chi phí logistics vẫn tương đương khoảng 16% - 17% GDP. Chỉ tiêu này cần được hiểu là ước tính ở tầm nền kinh tế, không phải tỷ lệ chi phí của mọi ngành hàng hoặc doanh nghiệp. Sự khác biệt về phương pháp đo cũng cho thấy Việt Nam cần sớm thiết lập bộ dữ liệu và đường cơ sở chính thức, ổn định.
Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 09/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2035 đưa chi phí logistics xuống mức tương đương 12% - 15% GDP và Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia, vùng lãnh thổ đứng đầu về LPI.
“Muốn đạt mục tiêu này, trọng tâm không thể chỉ là xây thêm hạ tầng. Cần đồng thời tổ chức lại luồng hàng, kết nối các phương thức vận tải, giảm thời gian chờ, cải cách thủ tục, nâng năng lực doanh nghiệp và điều hành bằng dữ liệu”, TS. Bùi Bá Nghiêm lưu ý.
Tối ưu hóa tổng thể toàn chuỗi để có được mức chi phí tốt nhất
Cục Xuất nhập khẩu đánh giá, tổng chi phí logistics của một lô hàng cần được tính đầy đủ gồm: cước vận tải; phí cảng, kho bãi và dịch vụ; chi phí thủ tục, tuân thủ, tồn kho và vốn; cùng chi phí chậm trễ, hư hỏng, thiếu thông tin hoặc phải xử lý lại. Cách tính này giúp tránh giảm chi phí ở một khâu nhưng làm tăng chi phí toàn chuỗi.
Đồng tình với quan điểm này, ông Trịnh Văn Thông - Tổng Thư ký Hiệp hội Chủ hàng Việt Nam (VNSC) cho rằng cần chuyển từ tư duy "cắt giảm chi phí" đơn lẻ sang "tối ưu hóa tổng thể" (Total Optimization) toàn bộ chuỗi logistics. Khái niệm này không nhìn nhận sự tăng hay giảm riêng lẻ ở từng khâu ngắn hạn, mà xem xét toàn bộ bối cảnh và chuỗi hoạt động để đạt được kết quả tổng thể tốt nhất cho toàn chuỗi.
Tận dụng phương thức vận tải có lợi thế, phát triển mạnh đội tàu trong nước
Theo Báo cáo Logistics Việt Nam 2025, xét theo khối lượng hàng hóa vận chuyển, đường bộ chiếm khoảng 74,7%, đường thủy nội địa 20,1%, đường biển 5,06% và đường sắt 0,19%. Cơ cấu này cho thấy các phương thức chở khối lượng lớn, chi phí đơn vị thấp chưa được khai thác tương xứng.
Chi phí đường bộ còn phát sinh từ xe chạy rỗng, ùn tắc cửa ngõ cảng và thời gian chờ nhận, giao hàng. Chuyển dịch sang đường thủy hoặc đường sắt chỉ hiệu quả khi có lịch chạy ổn định, kết nối đầu cuối, dịch vụ trọn gói và tổng thời gian cạnh tranh; không thể thực hiện bằng mệnh lệnh hành chính.
Ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho rằng, Việt Nam có lợi thế mạng lưới sông ngòi và ven biển phong phú, do đó cần tăng cường kết nối đường sắt, đường sông và đường biển, tránh tập trung quá nhiều vào đường bộ vốn có chi phí đầu tư cao và tốn phí cầu đường.
Liên quan đến bài toán thị phần vận tải, ông Nguyễn Duy Luân - Tổng Thư ký Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam (VASA) thông tin, tổng quy mô đội tàu biển Việt Nam (bao gồm cả tàu sở hữu tư nhân/chủ tàu cá nhân và doanh nghiệp) đạt khoảng 11 triệu tấn; trong đó đội tàu treo cờ quốc tịch Việt Nam gồm 144 tàu với tổng trọng tải 9,4 triệu tấn. Tuy nhiên, cơ cấu hiện nghiêng về tàu hàng rời với trên 1.000 tàu, trong khi số lượng tàu container lại rất khiêm tốn, chỉ có khoảng 40 - 50 tàu.
Năm 2025, lượng hàng container thông qua hệ thống cảng biển tăng trưởng rất mạnh, ước đạt khoảng 34,36 triệu TEU, song thị phần vận tải container xuất nhập khẩu do đội tàu Việt Nam đảm nhận chỉ chiếm từ 5-8% và đang có xu hướng sụt giảm.
Do đó, VASA kiến nghị Chính phủ tạo điều kiện phát triển đội tàu biển Việt Nam, đồng thời có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp xuất nhập khẩu ưu tiên sử dụng đội tàu nội địa khi đáp ứng đủ yêu cầu, mang lại lợi ích hài hòa cho cả chủ hàng, chủ tàu và Nhà nước. Song song với đó, cần khuyến khích các doanh nghiệp xuất nhập khẩu chuyển hướng từ thói quen mua CIF (nhập khẩu), bán FOB (xuất khẩu) sang "mua FOB, bán CIF" để giành lại quyền chủ động đàm phán cước và lựa chọn hãng vận tải.
Tăng cường năng lực hạ tầng kho bãi và mạng lưới kiểm nghiệm
Hạ tầng kho bãi, kiểm nghiệm cũng là vấn đề mà các hiệp hội ngành hàng cho rằng cần tăng cường, cải thiện.
Là những ngành hàng phải chịu cước vận tải quốc tế, chi phí kho lạnh và container lạnh thường xuyên, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) phân tích, Đồng bằng Sông Cửu Long là vùng sản xuất chính nhưng còn thiếu hạ tầng kho bãi, kho lạnh và cảng nước sâu, doanh nghiệp phải chở hàng lên TP. Hồ Chí Minh làm tăng chi phí. Do đó, cần khẩn trương đẩy nhanh các dự án phát triển kho bãi, cơ sở kiểm nghiệm tại Đồng bằng Sông Cửu Long.
Đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) trao đổi tại Hội nghị
Bà Nguyễn Thị Thu Liên - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam, Ủy viên BCH Hiệp hội Thực phẩm minh bạch cũng chia sẻ khó khăn tương tự, khi doanh nghiệp "vô cùng thiếu các kho chuẩn mực ở các vùng nguyên liệu".
“Doanh nghiệp tự đầu tư thì kho nhỏ bé, không đủ điều kiện kỹ thuật. Trong khi đó, áp lực là rất lớn đối với các sản phẩm trái cây, thực phẩm tươi vào mùa vụ rộ - vốn chỉ kéo dài 1-2 tháng, nếu doanh nghiệp tự đầu tư lớn sẽ bị thua lỗ khi hết mùa”, bà Liên phân tích.
Ông Lương Quang Thi - Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch ABA Cooltrans chỉ ra, bản chất của chuỗi lạnh là giữ nguyên giá trị nông sản tại điểm bán ở mức cao nhất chứ không đơn thuần làm tăng chi phí. Lý do cả doanh nghiệp sản xuất lẫn logistics tự đầu tư kho lạnh tại nguồn đều bị lỗ chính là do tính chất mùa vụ ngắn.
Mặt khác, mạng lưới kiểm nghiệm, hun trùng, chiếu xạ hiện tập trung chủ yếu ở TP. Hồ Chí Minh. Doanh nghiệp phía Bắc xuất khẩu vải, nhãn phải chở ngược hàng vào TP. Hồ Chí Minh làm hun trùng, chiếu xạ rồi mới đi từ cảng Cát Lái, phát sinh chi phí vận chuyển Bắc - Nam và làm ngắn "thời gian bảo quản".
Từ đó, đại diện các Hiệp hội đề xuất Nhà nước có quy hoạch, chính sách phù hợp để thúc đẩy doanh nghiệp logistics đầu tư xây dựng các tổng kho ở vùng nguyên liệu tập trung đi kèm với các trung tâm kiểm nghiệm, hun trùng, chiếu xạ tại mỗi miền Bắc, Trung, Nam.
Tăng cường số hóa, đơn giản hóa thủ tục hành chính, kiểm tra chuyên ngành và xem xét chi phí tuân thủ
Khảo sát trong Báo cáo Nâng cao chỉ số hiệu quả logistics Việt Nam 2025 cho thấy 87,3% người trả lời lựa chọn hạ tầng là yếu tố cần cải thiện; 70,9% lựa chọn thủ tục hải quan và 67,3% lựa chọn chi phí logistics. Chi phí vận chuyển và thủ tục hành chính cùng được chấm 3,76 trên thang năm điểm. Đây là khảo sát cảm nhận, không thay thế số liệu kế toán, nhưng cũng đã chỉ rõ những khâu doanh nghiệp đang chịu áp lực.
Thực tế, Việt Nam đã triển khai hải quan điện tử và Cơ chế một cửa quốc gia, song một lô hàng vẫn có thể liên quan đến nhiều cơ quan và hệ thống. Khai lại dữ liệu, dùng song song hồ sơ điện tử và giấy, kiểm tra lặp hoặc chậm chia sẻ kết quả đều làm tăng chi phí trực tiếp và chi phí chờ đợi.
Ông Nguyễn Duy Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) phân tích, trong 6 tiêu chí đánh giá Chỉ số Năng lực Logistics (LPI) của Ngân hàng Thế giới bao gồm: Hải quan, Đúng hạn, Hạ tầng, Khả năng tổ chức lô hàng quốc tế, Năng lực công ty logistics, Khả năng truy vết Track & Trace, việc kiểm tra chuyên ngành liên quan trực tiếp đến tiêu chí Hải quan và Tính đúng hạn. Cơ quan quản lý cần khai thác dữ liệu tuân thủ để tăng tỷ lệ phân luồng xanh cho các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.
Ông Minh cũng đề xuất Việt Nam nghiên cứu tham gia Công ước TIR (Transport Internationaux Routiers) để giúp doanh nghiệp vận tải đường bộ liên vận xuyên biên giới (sang Trung Quốc, Trung Á, Đông Âu) được miễn kiểm tra hải quan vật lý tại các cửa khẩu quá cảnh, tạo bước đột phá cho vận tải đường bộ quốc tế.
Đại diện các Hiệp hội ngành hàng tại Hội nghị đồng thời đề xuất nâng danh sách doanh nghiệp luồng xanh, đẩy nhanh liên thông thủ tục trực tuyến giữa các Bộ ngành để tăng tốc độ thông quan, giảm thời gian lưu bãi cho doanh nghiệp.
Đánh giá khu vực miền Nam đã đưa Ứng dụng Cảng điện tử ePort vào quản lý rất tốt, TS. Nguyễn Di Đạt - Đại diện Hiệp hội Logistics Hà Nội (HNLA) cho rằng cần có quy định và lộ trình rõ ràng yêu cầu các cảng miền Bắc cũng phải áp dụng chuẩn hệ thống ePort để giúp doanh nghiệp logistics cắt giảm chi phí vận hành. Đồng thời, đề xuất xây dựng Cổng dịch vụ hải quan quốc gia tích hợp liên thông đồng bộ dữ liệu giữa cảng biển, cơ quan hải quan và hệ thống kiểm định chuyên ngành của các Bộ, tránh tốn kém thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.
Ngoài ra, đại diện các Hiệp hội mong muốn đẩy mạnh kết nối dữ liệu, xây dựng platform để hỗ trợ các doanh nghiệp chủ động điều tiết xe rỗng, hợp tác vận tải hai chiều, tối ưu hóa công suất phương tiện và kho bãi.
Từ phản ánh thực tế của các doanh nghiệp hội viên, PGS. TS Trịnh Thị Thu Hương - Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) kiến nghị khi ban hành chính sách hay quy định mới cần có lộ trình áp dụng thỏa đáng để doanh nghiệp có khoảng thời gian làm quen và điều chỉnh hoạt động, qua đó giảm áp lực về chi phí tuân thủ phát sinh. VALOMA sẽ tiếp tục tập trung vào nhiệm vụ trọng tâm là đào tạo nguồn nhân lực logistics chất lượng cao, đáp ứng trực tiếp nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, trên cơ sở tập hợp các trường đại học, cao đẳng, cơ sở đào tạo nghề logistics và quản lý chuỗi cung ứng cùng các doanh nghiệp trong ngành.
Nhiều giải pháp đang được khẩn trương triển khai
Trước những kỳ vọng của các hiệp hội và doanh nghiệp, đại diện cơ quan quản lý nhà nước cho biết nhiều giải pháp đang được triển khai để khẩn trương tháo gỡ khó khăn, giảm chi phí logistics.
Bà Bùi Thị Minh Hải - Ban Giám sát quản lý về Hải quan, Cục Hải quan, Bộ Tài chính cho biết, hiện tỷ lệ luồng vàng/đỏ chiếm khoảng 27-28%, chủ yếu ở hàng nhập khẩu chịu kiểm tra chuyên ngành. Cục Hải quan đang tiến hành chuẩn hóa và số hóa 44 mẫu văn bản chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan (thực hiện từ tháng 7/2026) để loại bỏ hồ sơ giấy.
Bộ Tài chính cũng đang tiến hành sửa đổi Nghị định 08 và Nghị định 167 về thủ tục hải quan để chuẩn hóa và mở rộng tiêu chí, tạo điều kiện cho thêm nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu đủ điều kiện tham gia chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO - Authorized Economic Operator).
Đại diện Vụ Vận tải và An toàn giao thông, Bộ Xây dựng cho biết, đến nay, Chính phủ đã miễn giảm nhiều điều kiện kinh doanh vận tải biển và hoa tiêu; 100% thủ tục tàu biển thực hiện qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Tháng 7/2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư 20 miễn giảm thủ tục cho phương tiện thủy nội địa vào/ro rời bến. Bộ đang hoàn thiện dự thảo Luật thay thế Luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa để trình Quốc hội thông qua vào tháng 10 nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho phát triển hạ tầng và vận tải.
Về phía Bộ Công Thương, ông Nguyễn Hồng Dương - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên khẳng định Bộ Công Thương nói chung và các đơn vị thuộc Bộ cũng như hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài nói riêng sẵn sàng đồng hành, kết nối nhu cầu của doanh nghiệp với các đơn vị logistics tại nước sở tại để tận dụng hạ tầng có sẵn. Đồng thời, khi xảy ra sự cố bất thường hoặc bất khả kháng, doanh nghiệp cần liên hệ ngay với hệ thống Thương vụ để nhận được sự hỗ trợ kịp thời.
Ghi nhận ý kiến của các đại biểu tại Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải cho biết trong bối cảnh toàn nền kinh tế đang hướng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số, vấn đề giảm chi phí logistics là bài toán cần sự chung tay, vào cuộc tích cực của tất cả các bên liên quan, từ cơ quan quản lý nhà nước, địa phương đến các tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics.
Trong đó, vai trò cốt lõi của Nhà nước là đưa ra cơ chế, chính sách, ưu đãi đầu tư, tín dụng, thuế… đủ hấp dẫn để khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân tiềm năng của Việt Nam mạnh dạn đầu tư vào các trung tâm logistics tại cả thị trường trong nước và trên thị trường quốc tế.
“Quan trọng nhất, là làm thế nào để các chính sách có thể tác động đúng vào các “điểm kích hoạt”, tạo động lực, thúc đẩy doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư”, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.
Đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho biết, hiện nay, Bộ Công Thương đang chủ trì triển khai Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường thế giới (Go Global); trong đó, các chính sách, phương thức hỗ trợ được thiết kế hướng đến hiệu quả thực chất cho doanh nghiệp.
Cục Xuất nhập khẩu sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại hội nghị để báo cáo Lãnh đạo Bộ Công Thương và Chính phủ, làm cơ sở tiếp tục xem xét, thúc đẩy các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp.
