Tiếp theo cuộc trưng cầu ý dân, hôm 27/10, cơ quan lập pháp vùng tự trị Catalunya của Tây Ban Nha đã chính thức tuyên bố độc lập cho vùng lãnh thổ này.Tuyên bố nói trên đã đưa Thủ hiến Catalunya Carles Puigdemont cùng ban lãnh đạo chính quyền tự trị Catalunya về phía bên kia chiến tuyến với Chính phủ Tây Ban Nha, khiến họ ở vào thế “cưỡi trên lưng hổ”. Theo đó, những người này hoặc sẽ trở thành lãnh đạo của một quốc gia độc lập, hoặc sẽ là “tội đồ” dưới tay Chính phủ Tây Ban Nha.
Ở thời điểm hiện tại, ông Carles Puigdemont cùng các cộng sự của mình đang đối mặt các thách thức vô cùng lớn. Về kinh tế, nguy cơ một cuộc khủng hoảng đã hiện hữu khi nhiều doanh nghiệp bắt đầu tháo chạy khỏi Catalunya vì lo ngại bất ổn. Ngay sau cuộc trưng cầu dân ý đòi độc lập, gần 1.700 doanh nghiệp đã quyết định chuyển trụ sở của mình khỏi vùng Catalunya. Trong các doanh nghiệp nói trên có hai ngân hàng CaixaBank và Banco Sabadell, công ty khí Gas Natural, "người khổng lồ" bất động sản Colonial… Giới doanh nghiệp và các nhà đầu tư đặc biệt lo ngại tuyên bố độc lập sẽ kéo theo việc vùng Catalunya sẽ phải rời khỏi EU, khu vực đồng tiền chung châu Âu và thị trường chung EU.Công ty đánh giá tín dụng tài chính Fitch đã đặt chỉ số tín dụng tài chính của Catalunya dưới sự giám sát đặc biệt và khả năng cao là chỉ số này sẽ bị hạ bậc. Fitch nêu rõ có cơ sở chắc chắn để khẳng định hành động tuyên bố độc lập của vùng Catalunya sẽ gây ra một thảm họa về kinh tế cho người dân nơi đây.
Trong khi đó, chính quyền vùng Catalunya cũng hoàn toàn “đơn thương độc mã” về chính trị, khi họ không được dư luận quốc tế ủng hộ, bởi không có “danh chính ngôn thuận” để đòi độc lập. Trong mấy ngày qua, Catalunya đã hứng chịu thêm không ít “búa rìu dư luận”. Chính phủ Tây Ban Nha và Tòa án Hiến pháp đã lập tức lên tiếng khẳng định cuộc trưng cầu ý dân về độc lập của Catalunya là hành động vi hiến, đi ngược lại các mục tiêu và lý tưởng của EU. Madrid đã quyết định giải tán cơ quan lập pháp Catalunya, cách chức Thủ hiến Carles Puigdemont cùng ban lãnh đạo chính quyền tự trị, đồng thời ra lệnh tiến hành bầu cử sớm tại vùng này vào ngày 21/12 tới. Trong khi đó, các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước thành viên EU đã lên tiếng mạnh mẽ phản đối việc Catalunya tuyên bố độc lập.Trong một phát biểu ngày 28/10, Ngoại trưởng Áo Sebastian Kurz khẳng định "tuyên bố độc lập đơn phương của vùng Catalunya" là "bất hợp pháp". Chính phủ liên bang Đức đã tuyên bố không công nhận tuyên bố độc lập của vùng Catalunya.Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk cũng đã khẳng định lập trường của EU ủng hộ chính quyền trung ương Tây Ban Nha, cho rằng động thái đòi độc lập của Catalunya không thay đổi được gì và EU sẽ chỉ quan hệ với chính quyền trung ương Madrid…
Về an ninh, nguy cơ xung đột tại Catalunya cũng đang gia tăng. Nhà nghiên cứu Barbara Loyer, Giám đốc Học viện địa chính trị Paris 8 của Pháp, chuyên gia về quan hệ Tây Ban Nha - châu Âu cho rằng tuyên bố độc lập của chính quyền tự trị vùng Catalunya có những vấn đề chính trị phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ dẫn tới xung đột bất kỳ lúc nào.Trên thực tế, ngay sau khi Thủ tướng Rajoy tuyên bố giải tán cơ quan lập pháp Catalunya, đã diễn ra các cuộc biểu tình ủng hộ và phản đối độc lập cho Catalunya.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Chính quyền Tây Ban Nha và lãnh đạo EU cũng không thể “kê cao đầu mà ngủ” khi “bóng ma của chủ nghĩa ly khai” đang ám ảnh trở lại. Cuộc khủng hoảng Catalunya đang tạo ra “hiệu ứng domino” lan rộng ở châu Âu, nhất là ở Italy và Đức. Cuối tháng 10 vừa qua, người dân 2 khu vực Lombardy và Veneto, miền Bắc Italy, đã đi bỏ phiếu trưng cầu ý dân về việc đòi quyền tự trị cho 2 vùng này.Giới phân tích cho rằng, hai cuộc trưng cầu ý dân mang tính chất tham khảo này là sự khởi đầu của một tiến trình có thể đòi quyền tự trị từ chính quyền trung ương Rome. Trong khi đó, một kịch bản tương tự Catalunya cũng có nguy cơ xuất hiện ở bang Bavaria của Đức. Chính đảng của bang này là Đảng Bavaria gần đây đã liên tục kêu gọi độc lập cho Nhà nước Bayern tự do. Theo thăm dò mới nhất do YouGov tiến hành, 32% số người Bavaria ủng hộ một Bavaria độc lập. Chỉ vài năm trước đây, chỉ số này là 21%.
Hiệu ứng Catalunya nói trên một khi lan rộng ở châu Âu sẽ là thảm họa với kinh tế EU bởi vì cả Tây Ban Nha, Đức, Italy đều là những nền kinh tế đầu tầu của EU. Mối lo khủng hoảng Catalunya tác động tiêu cực đến kinh tế khu vực còn trở nên nghiêm trọng hơn trong bối cảnh kinh tế EU mới chỉ vừa trở lại quỹ đạo tăng trưởng ổn định từ đầu năm nay, sau cuộc khủng hoảng kéo dài gần một thập kỷ vừa qua.
Xem ra, chính quyền Catalunya đang ở vào thế “cưỡi trên lưng hổ”, nhưng chính quyền Tây Ban Nha và EU cũng đang như “ngồi trên lửa” một khi cuộc khủng hoảng ở vùng đất giàu có thuộc Tây Ban Nha này tiếp tục leo thang. Trong bối cảnh nêu trên, chính quyền Catalunya và Chính phủ Tây Ban Nha rất cần “biết người biết ta” trong thương lượng, đàm phán để tránh một kịch bản tồi tệ với cả đôi bên.
