Đây là bước quan trọng trong quá trình xây dựng đạo luật chuyên ngành đầu tiên điều chỉnh thống nhất, toàn diện hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam, từ phạm vi điều chỉnh, sản phẩm, chủ thể tham gia, phương thức giao dịch, hạ tầng thị trường, thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro đến hoạt động giao dịch có yếu tố nước ngoài.
Điểm mới nổi bật của dự án Luật là chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu về quản lý hoạt động giao dịch sang xây dựng một khuôn khổ pháp lý vừa bảo đảm an toàn, minh bạch, vừa tạo động lực phát triển thị trường, gắn thị trường phái sinh với thị trường hàng hóa cơ sở và từng bước đưa thị trường Việt Nam kết nối sâu hơn với khu vực, quốc tế.
Tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho thị trường
Lần đầu tiên, Việt Nam định hướng xây dựng một đạo luật chuyên ngành điều chỉnh một cách thống nhất toàn bộ thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, xác định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng và mối quan hệ với các luật có liên quan.
Khuôn khổ này nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, hạn chế chồng chéo giữa pháp luật về giao dịch hàng hóa phái sinh với pháp luật về chứng khoán, ngân hàng, ngoại hối và các lĩnh vực chuyên ngành khác.
Trên nền tảng pháp lý thống nhất, thị trường sẽ có điều kiện phát triển đồng bộ về sản phẩm, phương thức giao dịch, chủ thể tham gia và các thiết chế hỗ trợ, tạo cơ sở cho việc hình thành một thị trường hàng hóa phái sinh chuyên nghiệp, minh bạch và có khả năng mở rộng trong tương lai.
Phát triển thị trường phái sinh gắn với thị trường hàng hóa cơ sở
Một định hướng quan trọng của dự án Luật là phát triển thị trường phái sinh trong mối quan hệ tương hỗ với thị trường hàng hóa cơ sở.
Thị trường hàng hóa cơ sở tạo nền tảng về hàng hóa và nhu cầu phòng ngừa rủi ro; trong khi thị trường phái sinh cung cấp công cụ quản trị rủi ro biến động giá, đồng thời góp phần hình thành và cung cấp thông tin tham chiếu về giá hàng hóa.
Sự phát triển của hai thị trường có thể thúc đẩy lẫn nhau: thị trường cơ sở cung cấp nền tảng cho các sản phẩm phái sinh, trong khi thanh khoản, thông tin và giá trên thị trường phái sinh góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả của thị trường cơ sở.
Trên cơ sở đó, dự án Luật sẽ tạo điều kiện đa dạng hóa sản phẩm, phương thức giao dịch và mở rộng khả năng tham gia thị trường, đáp ứng nhu cầu phòng ngừa rủi ro và đầu tư của doanh nghiệp, nhà sản xuất, thương nhân và các chủ thể khác; từng bước đưa công cụ phái sinh trở thành một bộ phận thiết thực phục vụ nền kinh tế thực.
Xây dựng hạ tầng thị trường hiện đại, đồng bộ và an toàn
Để thị trường có thể phát triển bền vững, dự án Luật đặt trọng tâm vào việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro phù hợp với thông lệ quốc tế.
Các thiết chế như Trung tâm thanh toán bù trừ, cơ chế ký quỹ, thanh toán, quản lý tài sản bảo đảm và các công cụ kiểm soát rủi ro sẽ được hoàn thiện, tạo nền tảng bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa vụ và an toàn của thị trường.
Cùng với đó, hạ tầng vật chất hỗ trợ thị trường hàng hóa như kho bãi, quản lý hàng hóa, chứng thư kho và các giải pháp số hóa được định hướng phát triển đồng bộ, tăng cường kết nối giữa giao dịch phái sinh với hàng hóa vật chất.
Đây là cơ sở để hình thành một hệ thống hạ tầng thị trường hiện đại, nâng cao năng lực thanh toán, bù trừ, quản lý hàng hóa và kiểm soát rủi ro, tạo điều kiện để thị trường Việt Nam từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.
Kiến tạo môi trường phát triển, khuyến khích đổi mới và nâng cao chất lượng thị trường
Dự án Luật định hướng đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng kiến tạo phát triển, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro; đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ.
Một điểm đáng chú ý là định hướng xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với những sản phẩm, mô hình, công nghệ hoặc phương thức giao dịch mới. Cách tiếp cận này tạo không gian cho đổi mới, nhưng vẫn bảo đảm các giới hạn và yêu cầu kiểm soát rủi ro cần thiết.
Song song với đổi mới mô hình và công nghệ, chất lượng của thị trường được đặt lên hàng đầu thông qua việc hoàn thiện các yêu cầu về năng lực tài chính, quản trị, quản lý rủi ro và điều kiện hoạt động của các chủ thể tham gia; nghiên cứu cơ chế chứng chỉ hành nghề, chuẩn hóa năng lực chuyên môn đối với các vị trí nghiệp vụ phù hợp. Qua đó, từng bước hình thành đội ngũ tham gia thị trường có kiến thức chuyên sâu, hoạt động chuyên nghiệp và có trách nhiệm.
Mở rộng kết nối quốc tế, đưa hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu
Trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng có tính liên thông, dự án Luật sẽ hoàn thiện khuôn khổ đối với giao dịch hàng hóa phái sinh có yếu tố nước ngoài, bao gồm sự tham gia của chủ thể nước ngoài, giao dịch xuyên biên giới và kết nối với thị trường nước ngoài.
Đồng thời, nghiên cứu các cơ chế niêm yết chéo, kết nối và liên thông thị trường, tạo điều kiện để những hàng hóa Việt Nam có thế mạnh như cà phê, cao su, nông sản và các nhóm hàng hóa khác có thể tham gia sâu hơn vào thị trường khu vực và quốc tế.
Thông qua đó, thị trường phái sinh không chỉ phục vụ nhu cầu quản trị rủi ro trong nước mà còn có thể trở thành cầu nối để hàng hóa Việt Nam tiếp cận hệ thống hình thành và tham chiếu giá quốc tế, giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận các sản phẩm, phương thức giao dịch và thông lệ quản trị rủi ro tiên tiến.
Hướng tới một thị trường hàng hóa phái sinh hiện đại, chuyên nghiệp và có sức cạnh tranh
Năm nhóm định hướng chính sách được Chính phủ thông qua tạo thành một chỉnh thể thống nhất: từ xây dựng nền tảng pháp lý, phát triển sản phẩm và chủ thể; hoàn thiện hạ tầng và kiểm soát rủi ro; tạo môi trường kiến tạo, khuyến khích đổi mới; đến mở rộng kết nối quốc tế.
Mục tiêu cuối cùng là hình thành một hệ sinh thái thị trường hàng hóa hiện đại, trong đó thị trường cơ sở và thị trường phái sinh tương hỗ, thúc đẩy lẫn nhau; giá hàng hóa được hình thành và tham chiếu minh bạch hơn; hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, kho bãi và chứng thư kho được phát triển đồng bộ; các chủ thể tham gia có năng lực chuyên môn và quản trị rủi ro tốt; đổi mới được khuyến khích có kiểm soát và thị trường trong nước từng bước kết nối với thị trường quốc tế.
Trên cơ sở 05 chính sách được Chính phủ thông qua, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan xây dựng và hoàn thiện dự án Luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý thống nhất, hiện đại và có tính mở, vừa bảo đảm thị trường hoạt động an toàn, minh bạch, vừa tạo động lực phát triển; trở thành công cụ hiệu quả để doanh nghiệp quản trị rủi ro giá, hỗ trợ thị trường hàng hóa cơ sở và nâng cao khả năng cạnh tranh, kết nối của hàng hóa Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.
